Chỉ số VN Index vẫn chưa giữ được vùng 1.900 điểm một cách bền vững trước sức ảnh hưởng của nhiều cổ phiếu có giá trị vốn hóa lớn và biến động kinh tế vĩ mô toàn cầu.
Những rung lắc
Sau khi FTSE Russell xác nhận thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, đón nhận thông tin mới, chỉ số VN-Index tiếp tục lập đỉnh mới tại mức trên 1.900 điểm.
Tuy nhiên, thị trường không giữ được sự bền bỉ, VN-Index lại quay đầu rơi trở lại vùng 1.800 điểm vào tuần cuối tháng 5. Tình trạng nhiều cổ phiếu chỉ bứt phá tăng trần hoặc tăng mạnh được đúng một phiên, nhưng ngay sau đó lại bước vào chuỗi ngày giảm điểm triền miên khiến nhà đầu tư vẫn chưa nhìn thấy lợi nhuận một cách ổn định.
Trong khi đó, khối ngoại duy trì đà rút ròng mạnh mẽ. Theo thống kê của VCBF, xét trong khung thời gian dài hạn từ năm 2020 đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã rút ròng tổng cộng hơn 13 tỉ USD khỏi thị trường, kéo tỉ lệ sở hữu của khối này trong rổ VN-Index xuống còn khoảng 14,5%.
Nhìn về thị trường chứng khoán giai đoạn này, Tiến sĩ Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) nhận định dù các chỉ số ghi nhận mức tăng điểm tích cực nhưng dòng tiền bắt đầu cho thấy sự thận trọng với sức lan tỏa kém. Điều này phản ánh hiện tượng thiên lệch theo mô hình tăng trưởng chữ K tương tự như tại các thị trường Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
Tại Việt Nam, mức tăng trưởng từ đầu năm chủ yếu được đóng góp bởi nhóm bốn đến năm cổ phiếu có quy mô vốn hóa lớn, trong khi phần còn lại của thị trường nhìn chung đang ở trạng thái đi ngang tổng thể. Thanh khoản thị trường dù đang tiến dần về mức khá cao quanh hơn 1 tỉ USD nhưng việc gia nhập của dòng tiền mới vẫn chưa thực sự bứt phá do tâm lý phân hóa và sự thận trọng của nhà đầu tư trước các xu hướng chưa rõ ràng.
Tại đại hội cổ đông thường niên mới đây, bà Phạm Minh Hương, Chủ tịch VNDIRECT đánh giá thị trường chứng khoán những năm qua ghi nhận quy mô lớn mạnh nhưng vẫn thiếu đi chiều sâu và chưa hình thành được một nền tảng dòng vốn thực sự bền vững.
Đáng chú ý, bất chấp làn sóng rút vốn mạnh mẽ của khối ngoại trong hai năm trở lại đây, dòng tiền nội địa vẫn đảm bảo được khả năng cân đối cho thị trường. Cấu trúc dòng tiền giao dịch hiện nay đang có sự phân hóa rõ rệt thành hai nhóm chính: dòng tiền đầu cơ thuần túy tìm kiếm lợi nhuận từ các cơ hội biến động giá ngắn hạn và dòng tiền đầu tư dài hạn gắn liền với sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Trong đó, dòng tiền đầu tư ổn định đến từ các định chế tài chính lớn như các công ty bảo hiểm và công ty quản lý quỹ đang đóng vai trò cốt lõi giúp điều hòa, giảm thiểu các cú sốc biến động trong ngắn hạn.
Theo ông Nguyễn Sang Lộc, Giám đốc nghiệp vụ Quản lý Danh mục Dragon Capital, trong ngắn hạn, xu hướng rung lắc có thể sẽ tiếp diễn với các phiên tăng giảm đan xen liên tục. Tổng hợp lại trong pha rung lắc này, thị trường nhiều khả năng sẽ hình thành một cụm nến tích lũy đi ngang trong biên độ dao động từ 1.880 điểm đến khoảng 1.915 - 1.920 điểm.
Triển vọng dài hạn
Việc thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức vượt qua bước khởi đầu và được FTSE nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp là minh chứng cho thấy sự hoàn thiện về cấu trúc vận hành.
Tuy nhiên, ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán LPBank cho rằng bài toán quan trọng hơn sau khi nâng hạng là làm thế nào để giữ chân và hấp thụ dòng vốn ngoại. Điểm nghẽn lớn nhất của thị trường trong vài năm gần đây chính là sự thiếu hụt các sản phẩm đầu tư và quy mô hàng hóa còn hạn chế, đòi hỏi phải có nhiều doanh nghiệp chất lượng hơn tham gia niêm yết để đa dạng hóa sự lựa chọn cho các định chế tài chính quốc tế.
Dù vậy, ông Hoàng Việt Anh đã nhìn thấy nhiều điểm sáng của thị trường chứng khoán Việt trong giai đoạn tới. Thị trường đang đứng trước làn sóng IPO thứ ba nhờ sự hội tụ của các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa. Hành lang pháp lý từ Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 79 về kinh tế nhà nước đã tạo bệ đỡ vững chắc cho các doanh nghiệp đầu tàu bứt phá.
Làn sóng thứ ba này được kỳ vọng sẽ huy động được nguồn vốn chủ sở hữu từ 500.000 đến 600.000 tỉ đồng, tương đương 3-5% GDP, trả lại đúng bản chất cho thị trường chứng khoán là kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế bên cạnh kênh vốn nợ truyền thống từ ngân hàng và trái phiếu.
Sự khác biệt mang tính cốt lõi của chu kì hiện tại chính là yếu tố con người. Quy mô tài khoản nhà đầu tư cá nhân trong nước đã bứt phá từ mức hai triệu tài khoản trước năm 2020 lên hơn 12 triệu tài khoản ở thời điểm hiện tại, tương đương khoảng 10% dân số. Sự thâm nhập mạnh mẽ này tạo ra một nền tảng nội lực vững chắc, giúp thị trường giảm bớt sự phụ thuộc vào dòng vốn nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa cấu trúc vốn để tài trợ cho các dự án lớn, đồng thời mở ra cơ hội tích sản dài hạn cho người dân.
Dưới góc nhìn của bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ VinaCapital, nâng hạng thị trường không chỉ là một cột mốc mang tính kỹ thuật, mà còn là bước chuyển quan trọng về cấu trúc dòng vốn và chất lượng thị trường.
"Việc nâng hạng sẽ giúp tăng chiều sâu cho thị trường chứng khoán, khắc phục tình trạng nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 90% giao dịch như hiện nay. Sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức, với dòng vốn ổn định, sẽ góp phần làm giảm biến động thị trường, nâng cao tính bền vững và chất lượng giao dịch", bà Thu nhấn mạnh.
Để xây dựng một thị trường chứng khoán phát triển bền vững và tăng sức hút đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước, Tiến sĩ Trần Thăng Long cho rằng hệ thống giải pháp cần tập trung vào việc đa dạng hóa kênh huy động vốn nhằm đáp ứng cấu trúc đầu tư lên tới 40% GDP cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Việt Nam không thể chỉ dựa vào nguồn vốn tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại mà phải phát triển cân bằng cả thị trường vốn nợ thông qua trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu ngân hàng và thị trường vốn chủ sở hữu thông qua cổ phiếu. Song song đó, các chính sách ưu tiên phát triển và mở rộng quy mô các quỹ đầu tư tổ chức trong nước sẽ giúp gia tăng tính dài hạn và sự ổn định cho thị trường.
"Yếu tố cốt lõi cuối cùng nằm ở việc đẩy mạnh cải cách nền tảng công nghệ, trong đó việc đưa vào vận hành hệ thống công nghệ mới và cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) là nền tảng bắt buộc để triển khai các sản phẩm phái sinh mới, chứng minh năng lực quản trị ở quy mô cao và sẵn sàng đón nhận các dòng vốn lớn toàn cầu hỗ trợ cho doanh nghiệp và nền kinh tế nói chung", Tiến sĩ Long nói.
Bài toán quản trị rủi ro của nhà đầu tư cá nhân
Tốc độ gia tăng nhanh chóng của các nhà đầu tư cá nhân cũng đi kèm thách thức về tỉ lệ thua lỗ đáng kể khi một bộ phận lớn người tham gia vẫn coi thị trường là nơi tìm kiếm lợi nhuận nhanh mà chưa hiểu rõ triết lý đầu tư.
Để giải quyết bài toán này, việc định hình lại phương pháp luận và quản trị rủi ro là yếu tố sống còn đối với các nhà đầu tư cá nhân trên thị trường. Thực tế chứng minh rằng thị trường liên tục tăng trưởng trong dài hạn và lợi nhuận doanh nghiệp không ngừng đi lên. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vẫn chịu thất bại do không xác định được trường phái đầu tư và thiếu sự chuẩn bị trước tính chu kì của thị trường, nơi các nhịp điều chỉnh có thể kéo giảm giá trị cổ phiếu từ 50% đến 70%.
Công cụ hữu hiệu nhất để kiểm soát biến động chính là chiến lược phân bổ tài sản đa kênh giữa tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu và bất động sản theo tỉ lệ phù hợp với khẩu vị rủi ro, nhằm hướng tới mức sinh lời bình quân ổn định từ 8-12%/năm cho toàn bộ danh mục.
"Tâm thức đúng đắn đòi hỏi nhà đầu tư phải hiểu rõ năng lực của bản thân, xác định rõ bản chất dòng vốn và loại bỏ tư duy làm giàu nhanh không rủi ro để chọn phương pháp đầu tư phù hợp", ông Hoàng Việt Anh, Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán LPBank, khuyến cáo.
