Có nhiều lý do dẫn đến các hành vi phạm tội của người chưa thành niên ở Việt Nam. Đó là gia đình nghèo, học vấn thấp, cha mẹ ít quan tâm, bạo hành gia đình, thiếu tự trọng, bị bạn bè lôi kéo, áp lực trong học tập, xã hội...

Việt Nam tuy đã có khung pháp lý về phòng ngừa tội phạm, nhưng vẫn chưa có chương trình quốc gia về phòng ngừa tội phạm người chưa thành niên. Vì thế, theo Ủy ban Quyền trẻ em về báo cáo thực hiện Công ước quốc tế về quyền trẻ em tại Việt Nam, các hoạt động phòng ngừa tội phạm người chưa thành niên của Việt Nam đang không phù hợp với Hướng dẫn Riyadh.

Yêu cầu nỗ lực của toàn xã hội

Trong 20 năm qua, Liên Hợp Quốc đã không ngừng quan tâm đến mức độ gia tăng tội phạm nhanh chóng ở các vùng đô thị và việc Chính phủ thiếu khả năng cung cấp những dịch vụ cơ bản cho nhóm đối tượng này. Vì thế, Liên Hợp Quốc rất chú trọng đến việc cân đối giữa các biện pháp phòng ngừa và biện pháp can thiệp cho vấn đề tội phạm và bạo hành.

Trên cơ sở này, Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về phòng ngừa tội phạm người chưa thành niên (gọi tắt là Hướng dẫn Riyadh ) đã được thông qua năm 1990 để nhằm đưa ra một phương pháp toàn diện và tích cực cho phòng ngừa tội phạm người chưa thành niên liên quan đến các khía cạnh cuộc sống của trẻ. Hướng dẫn Riyadh bao gồm cả việc xem xét vai trò của gia đình, trường học và cộng đồng, các cơ quan thông tin đại chúng, chính sách xã hội, luật pháp và hệ thống tư pháp người chưa thành niên đối với đời sống người chưa thành niên.

Tuy nhiên, cũng cần phải hiểu việc ưu tiên cho đối tượng người chưa thành niên có nguy cơ bị bỏ rơi, xao nhãng, bóc lột, xâm hại, thì phòng ngừa không chỉ đơn thuần được xem là một vấn đề xử lý các tình huống tiêu cực mà còn là biện pháp tăng cường tích cực phúc lợi xã hội nói chung và đời sống của trẻ nói riêng. Nói cách khác, Hướng dẫn Riyadh yêu cầu nỗ lực của toàn xã hội để đảm bảo sự phát triển hài hòa của người chưa thành niên.

Các quốc gia được Hướng dẫn Riyadh khuyến cáo phát triển các biện pháp can thiệp dựa vào cộng đồng để hỗ trợ phòng ngừa người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Phòng ngừa nói chung bao gồm những kế hoạch phòng ngừa tổng thể ở các cấp, cơ chế điều phối giữa các tổ chức Chính phủ và phi Chính phủ, hệ thống theo dõi và đánh giá liên tục, sự tham gia của cộng đồng và thanh thiếu niên. Tuy nhiên, Hướng dẫn Riyadh cũng yêu cầu “các tổ chức kiểm soát xã hội chính thức” chỉ nên sử dụng như một biện pháp cuối cùng.

Nhà trường không được hành hạ thể chất trẻ    

Như đã nói ở trên, Hướng dẫn Riyadh xem xét vai trò của gia đình, trường học và cộng đồng, các cơ quan thông tin đại chúng, chính sách xã hội, luật pháp và hệ thống tư pháp người chưa thành niên đối với đời sống người chưa thành niên. Điều này có nghĩa những nội dung của Hướng dẫn Riyadh mang tính bắt buộc về trách nhiệm đối với chính phủ, nhà trường và cộng đồng trong việc cung cấp dịch vụ cho trẻ em và gia đình.

Đối với chính phủ, Hướng dẫn Riyadh yêu cầu chính phủ phải xây dựng chính sách, chương trình và thực tiễn tránh hình sự hóa trẻ em, đặc biệt đối với những hành vi không gây hại. Để làm được điều này, chính phủ phải điều phối các chương trình phòng ngừa tội phạm liên kết giữa các cấp và giữa các tổ chức chính phủ, phi chính phủ; giám sát và đánh giá các chương trình phòng ngừa để đảm bảo hiệu quả; cung cấp dịch vụ cho trẻ em có nguy cơ và gia đình. Đặc biệt, Hướng dẫn Riyadh cũng nhấn mạnh việc “dán mác”  tội phạm cho trẻ em là cần thiết phải tránh.

Hướng dẫn Riyadh yêu cầu nhà trường tăng cường khả năng riêng biệt của tất cả các trẻ em, khuyến khích, tôn trọng sự đa dạng; tăng cường bổn phận của học sinh với nhà trường; hỗ trợ trẻ em co nguy cơ bằng việc xây dựng và thực hiện các chương trình phòng ngừa, kết nối cộng đồng để hỗ trợ trẻ khi cần thiết.

Hướng dẫn Riyadh cũng nhấn mạnh vấn đề giáo dục pháp luật cho trẻ em trong nhà trường thông qua giáo dục về Công ước quyền trẻ em; giáo dục trẻ em về quyền và trách nhiệm tuân thủ pháp luật; cho trẻ tham gia vào xây dựng các kỷ luật công bằng. Hướng dẫn Riyadh yêu cầu nhà trường tuyệt đối không sử dụng những kỷ luật nặng nề và hành hạ thể chất trẻ.

Đóng vai trò hỗ trợ cho Chính phủ và nhà trường thực hiện Hướng dẫn Riyadh, cộng đồng theo Hướng dẫn Riyadh có trách nhiệm hình thành những dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp thông qua việc xây dựng các biện pháp tham vấn và chăm sóc để hỗ trợ trẻ em

Theo XUÂN HOA (Website Bộ Tư pháp)