Hơn 170 doanh nghiệp (DN) tham dự hội thảo đã “ngẩn người” trước những nguyên cớ dẫn đến các vụ kiện chống bán phá giá, chống trợ cấp mà các diễn giả đưa ra tại hội thảo “Đối phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại và tự vệ trước hàng nhập khẩu gây thiệt hại”. Hội thảo do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Chi nhánh TP.HCM (VCCI-HCM) và Công ty Luật Mayer Brown tổ chức tại TP.HCM, ngày 21-3.

Nhẹ dạ, sính chữ

Luật sư Matthew McConkey, Phụ trách bộ phận thương mại toàn cầu Công ty Luật Mayer Brown tại khu vực châu Á - đơn vị nhiều
năm đại diện cho các DN xuất khẩu Việt Nam trong cả hai vụ kiện cá tra và tôm, kể: Có DN xuất khẩu cá tra, DN thép Việt Nam nhận một cuộc gọi từ nước ngoài, khách cho biết muốn sang gặp DN để tìm kiếm cơ hội hợp tác. Mừng vì sắp có khách hàng mới và với bản tính cởi mở, DN ta bèn mời vị khách đó xuống tận nhà máy sản xuất khảo sát thực tế, cung cấp những thông tin số liệu, giá thành… Vị khách ra về, hứa hẹn sẽ hợp tác, ký hợp đồng… Vài tháng sau, những thông tin của DN xuất hiện trên đơn khởi kiện chống bán phá giá. “DN Việt cần biết rằng ngành công nghiệp nội địa Mỹ thường cử người sang để tìm bằng chứng cho việc nộp đơn phá giá. Vì vậy, “chớ nhẹ dạ, cả tin, nếu khách hàng nào tham quan nhà máy, xin thông tin thì cần yêu cầu họ ký thỏa thuận về thông tin bảo mật” - luật sư Matthew McConkey lưu ý.

Chế biến cá tra xuất khẩu tại một công ty xuất khẩu thủy sản ở Tiền Giang. Ảnh: Q.HUY

Luật sư Matthew McConkey chia sẻ: “Ý kiến thiết thực duy nhất mà tôi từng nghe là cần bỏ hết mọi tài khoản có tên “trợ cấp” hoặc từ ngữ đồng nghĩa với nó trong sổ sách và hồ sơ kế toán của DN. Hình như Việt Nam thích dùng những từ ngữ này trong chính sách kinh tế, nếu không cẩn trọng thì có khi DN chưa được hưởng lợi nhưng Mỹ lại có cớ kiện chống trợ cấp”.

Thua kiện lãng xẹt!

Ông Nguyễn Duy Khiên, Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Mỹ, Bộ Công Thương, chỉ ra nguyên nhân DN nước ta thua kiện chống bán phá giá, trợ cấp là do DN che giấu thông tin, tài liệu kế toán, lưu trữ số liệu không cụ thể rõ ràng. Ví dụ, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) sẽ điều tra qua câu hỏi gửi các DN - bắt buộc trả lời. Chẳng hạn, họ hỏi DN có liên kết với công ty nào để xuất khẩu không, DN trả lời “không” vì nghĩ khó giải thích và không quan trọng. DOC sẽ điều tra ra và đánh trượt vì thiếu trung thực.

Một việc lý do thua kiện khác của DN mà luật sư Matthew McConkey đưa ra là… cách tính tiền điện! DN có thói quen dùng một công-tơ đồng hồ điện tổng cho cả DN gồm sản xuất, điện nước sinh hoạt, văn phòng, căn tin, hoạt động xây dựng,… Sổ sách kế toán cũng chỉ lưu con số tổng điện tiêu thụ này. Trong khi đó, DOC chỉ cần số liệu điện năng tiêu thụ của quá trình sản xuất. Vậy nên con số tiêu thụ điện gộp chung vô tình khiến cho theo cách tính của DOC, sản phẩm xuất khẩu phải có giá cao ngất ngưởng. DOC có cớ nói: Đáng ra giá thành sản xuất của Việt Nam cao nhưng lại bán giá thấp để phá giá!

Phải trung thực, rõ ràng

Ông Nguyễn Duy Khiên hướng dẫn: DN phải biết cách chuẩn bị đối phó với chống kiện. Trước hết, DN cần kiểm tra các tài liệu kế toán, số liệu lưu trữ rõ ràng chính xác. Những thông tin về giá bán, số lượng bán, ngày tháng xuất bán, chi phí tàu biển, điều chỉnh giá là phần phải có số liệu rõ ràng nhất. Thông tin về các chi phí trong sản xuất, chi phí khác phải tách bạch. Đồng thời, cần điều tra các đối tác làm ăn thông qua thông tin do họ cung cấp và tìm hiểu ở các tổ chức trung gian.

Theo luật sư Matthew McConkey, DN Việt Nam phải đoàn kết thành một khối để “tác chiến” chống kiện chứ không nên tự thuê luật sư riêng lẻ, thấy DN khác chịu mức thuế cao hơn thì mừng. Khi bị kiện, DN phải đấu tranh đến cùng, nếu e dè thì sẽ tạo cơ hội cho ngành sản xuất nội địa Mỹ tiếp tục đà khởi kiện. DN phải trả lời trung thực khi DOC đặt câu hỏi, phải trung thực cung cấp đầy đủ thông tin cho luật sư. “Đối với vụ kiện thuế chống trợ cấp của Mỹ, chỉ có cách để tránh và giảm thiểu các yêu cầu áp đặt thuế chống trợ cấp. Chẳng hạn, Chính phủ cần áp dụng chung chung việc “hỗ trợ” cho tất cả ngành, không được cụ thể một tên ngành nào. Các khoản trợ cấp phải được chi hết, không để sang năm sau. Mọi báo cáo của Chính phủ về việc hỗ trợ ngành công nghiệp cần có nội dung chung chung. Ngoài ra, cần cân nhắc, giám sát các thông tin chính sách đưa lên Internet” - luật sư Matthew McConkey tư vấn.

“Việt Nam có thể thắng kiện”

Giá thành nuôi cá tra, ba sa ở Indonesia cao gấp ba lần so với Việt Nam.

. Thưa ông, mới đây, việc chọn Indonesia thay vì Bangladesh làm quốc gia thay thế điều tra đã làm tăng thuế chống bán phá giá cá tra, ba sa trong đợt điều tra lần thứ 8 (POR8) của Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đối với DN xuất khẩu Việt Nam. Ý kiến của ông về vấn đề này?

+ Luật sư Matthew McConkey, Phụ trách bộ phận thương mại toàn cầu Công ty Luật Mayer Brown tại khu vực châu Á (ảnh): Trước hết, nói về việc DOC thay đổi quốc gia thay thế để điều tra, có thể có lý do lúc đầu họ chọn vài vùng nuôi cá tra ở Bangladesh nhưng thấy số liệu không đủ đại diện cho toàn ngành nên họ quay sang chọn Indonesia. DOC có quyền làm điều đó. Tuy nhiên, DOC chọn Indonesia làm quốc gia thay thế để điều tra chống bán phá giá cá tra Việt Nam là không hợp lý vì giá thành nuôi cá tra ở đây cao gấp ba lần giá thành nuôi cá Việt Nam. Ngoài ra, còn nhiều điểm không tương đồng như quy mô nuôi ở Việt Nam lớn, Indonesia còn phải nhập khẩu cá tra Việt Nam.

Nếu hỏi tôi lý do DOC có ưu ái DN sản xuất trong nước hay không, tôi cho rằng có, nước nào chẳng muốn bảo vệ DN trong nước. Tuy vậy, DN Việt Nam hãy an tâm về sự công bằng của DOC. Họ làm việc theo đúng pháp luật và nếu bạn có đủ bằng chứng chứng minh mình đúng thì bạn sẽ thắng kiện. Bằng chứng là ở năm lần kiện chống bán phá giá trước đây, Việt Nam đều thắng kiện, đưa thuế về mức thấp - thậm chí bằng 0.

. Vậy nay DN Việt Nam kháng kiện lên Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ thì cần phải chuẩn bị những gì và khả năng chiến thắng có cao không?

+ Thông tin, số liệu là quan trọng nhất. DN phải cung cấp đầy đủ chi tiết cho luật sư các thông tin tài chính để họ chỉ ra được cách tính giá thành sản xuất cá tra Việt Nam của DOC là không chính xác. Kế đến, DN phải tìm cách cập nhật, tìm kiếm thông tin từ nhiều nguồn về ngành cá tra của Indonesia, cho thấy giá thành sản xuất cá tra nước này cao hơn Việt Nam, chứng minh sự khác nhau giữa ngành cá tra Indonesia so với Việt Nam. Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ rất am hiểu về chống bán phá giá, họ rất minh bạch thông tin nên nếu phía Việt Nam vững về chứng cứ, thông tin số liệu thì khả năng “lật ngược thế cờ” là rất cao.

. Xin cảm ơn ông.

QUANG HUY