Chiều 20-12, cổng thông tin điện tử chính phủ tổ chức buổi tọa đàm “Minh bạch giá xăng dầu theo cơ chế thị trường” với sự tham gia của ông Nguyễn Cẩm Tú, Thứ trưởng Bộ Công thương; ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Giá (Bộ Tài chính) và ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex).

Trước câu hỏi của độc giả: “Quản lý xăng dầu theo cơ chế thị trường trong năm 2012 là mong muốn của Thủ tướng. Tuy nhiên, đã hết năm 2012, mục tiêu này vẫn chưa thực hiện được?”, ông Nguyễn Cẩm Tú trả lời: “Sở dĩ mục tiêu này chưa thực hiện được là bởi chúng ta đặt nó vào thời điểm các khó khăn kinh tế sẽ sớm chấm dứt nhưng hiện nay có thể thấy khó khăn sẽ kéo dài. Do đó không thể khẳng định khi nào xăng dầu sẽ theo cơ chế thị trường”.

Những người tham gia buổi tọa đàm: Từ trái sang: ông Nguyễn Anh Tuấn, ông Bùi Ngọc Bảo, ông Nguyễn Cẩm Tú. Ảnh: NGUYỄN DÂN

Không có gì là không minh bạch!

. Nghị định 84 ra đời từ năm 2009 nhưng qua ba năm, kinh doanh xăng dầu vẫn chưa theo cơ chế thị trường, giá vẫn chưa lên xuống theo giá thế giới?

+ Ông Nguyễn Cẩm Tú: Chúng ta xây dựng nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, xuất phát từ một nền kinh tế tập trung bao cấp. Việc chuyển đổi đó không thể diễn ra trong ngày một, ngày hai. Nghị định 84 chưa phải là bước cuối cùng để kinh doanh xăng dầu theo cơ chế thị trường, sau này còn nhiều bước nữa để kinh doanh hoàn toàn theo cơ chế thị trường. Thủ tướng giao cho Bộ Công Thương rà soát Nghị định 84 và yêu cầu trong tháng 12 này hoàn thiện và dự kiến 1-2 ngày tới phải trình.

. Nhiều ý kiến cho rằng cách điều hành giá xăng dầu hiện chưa minh bạch, còn mang tính độc quyền doanh nghiệp (DN)?

+ Ông Nguyễn Anh Tuấn: Mỗi lần điều chỉnh giá, chúng tôi đều họp báo thông tin về cách tính giá, điều hành giá, kết quả thanh tra kiểm tra đều được công khai qua báo chí.

. Cơ chế giá hiện hành khiến lợi ích DN, Nhà nước và người tiêu dùng bị xung đột. Khi giá cả thế giới xuống thấp, lợi ích của người tiêu dùng bị xâm hại, ngược lại khi giá cả thế giới lên cao thì lợi ích của Nhà nước bị thiệt hại?

+ Ông Nguyễn Anh Tuấn: Hiện nay giá cơ sở tính theo giá xăng dầu thành phẩm chứ không phải dựa trên giá dầu thô. Chúng ta tính giá cơ sở trong 30 ngày nên phải tính đủ thời gian để tính giá bán lẻ. Việc tính giá theo chu kỳ 30 ngày là hơi dài so với tín hiệu thị trường thế giới nên cần phải xem xét lại vấn đề này.

. Vậy tính giá theo chu kỳ nào là hợp lý?

+ Ông Nguyễn Anh Tuấn: Có nhiều phương án đặt ra. Thứ nhất, theo chu kỳ 10 ngày, điều này phù hợp hơn với tín hiệu thị trường thế giới. Nếu chiếu theo trường hợp này lại ảnh hưởng đến lưu thông, liên quan đến an ninh năng lượng. Thứ hai, tính giá 15 ngày, đây là chu kỳ hợp lý.

Tại nước ta còn nghèo!

. Nhưng người dân luôn nghĩ rằng khi giá xăng dầu thế giới giảm thì phải giảm, còn khi tăng họ cũng sẵn sàng chi tiền để mua xăng dầu với giá tăng?

+ Ông Bùi Ngọc Bảo: Trong công thức giá của Nghị định 84, có ba yếu tố cấu thành giá là thuế, tỉ giá và giá nhập khẩu. Trong suốt thời gian dài, việc vận hành thuế thiên về bình ổn giá, nghĩa là giá thế giới cao thì điều chỉnh hạ thuế để giá bán thấp, thậm chí nhiều thời điểm về bằng 0%. Đương nhiên giá bán sẽ không theo xu thế thế giới và dư luận bức xúc giá xăng dầu tăng nhanh giảm chậm là vì thế.

. Nhiều nước đã áp dụng cách tính thuế theo giá tính thuế cố định, rất ít khi thay đổi để chủ động trong thu ngân sách và DN cũng chủ động trong tính giá xăng dầu. Vì sao Bộ Tài chính không áp dụng cách tính này?

+ Ông Nguyễn Cẩm Tú: Nếu chúng ta áp mức thuế một năm thì lợi cho DN và các cơ quan quản lý nhưng người dân thiệt khi tăng giá bất thường. Như vậy đi ngược lại chỉ đạo của Thủ tướng.

+ Ông Nguyễn Anh Tuấn: Nhà nước không ổn định giá mà là bình ổn giá, nếu không còn công cụ nào thì phải tăng giá, còn DN phải chia sẻ!

+ Ông Bùi Ngọc Bảo: DN đòi hỏi vận hành theo thị trường không phải để đảm bảo lợi nhuận mà vận hành thống nhất theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Chính phủ, Bộ Tài chính hy sinh rất nhiều để bình ổn giá nhưng theo Nghị định 84 thì chỉ khi giá xăng dầu vượt quá 12% thì mới sử dụng công cụ đó.

+ Ông Nguyễn Cẩm Tú: Tôi xin cắt ngang, tôi phải xin lỗi Petrolimex, đúng là Nghị định 84 quy định tăng giá trong vòng 7% là quyền của DN nhưng nước ta còn nghèo, từ năm 2009, kinh tế khủng hoảng nên mục tiêu bình ổn giá lúc đó đặt lên trên mục tiêu tiến tới vận hành thị trường. Đây là lỗi do đất nước ta còn nghèo. Bên cạnh đó việc điều hành biến động giá không khéo léo và lúng túng nhất định.

Nhà nước và DN không độc quyền kinh doanh xăng dầu

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM bên lề tọa đàm, ông Nguyễn Lộc An, Vụ phó Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết Nhà nước không thả nổi để DN tự quyết định giá bán xăng dầu một cách tùy tiện mà có sự quản lý, kiểm soát chặt chẽ. Tính đến nay kinh doanh xăng dầu không thuộc lĩnh vực DN độc quyền hoặc Nhà nước độc quyền.

Liên bộ Công Thương-Tài chính điều hành theo diễn biến xăng dầu thế giới. Về cơ bản giá xăng dầu thế giới có xu hướng tăng là chủ yếu. Tính từ năm 2009 (thời điểm Nghị định 84 có hiệu lực) đến nay, mặt hàng xăng dầu có 20 lần tăng, 10 lần giảm, có hiện tượng tăng nhiều giảm ít.

Trong điều hành, liên bộ áp dụng theo nguyên tắc giá thế giới tăng thì dùng giảm thuế nhập khẩu, xả quỹ bình ổn để hạn chế tần suất, mức điều chỉnh giá bán trong nước ở những thời điểm vì mục tiêu kiềm chế lạm phát. Tuy nhiên, có những thời điểm giá dầu thế giới biến động mạnh, các công cụ trên đều sử dụng thì buộc liên bộ phải điều chỉnh tăng giá bán lẻ trong nước để bám sát giá thế giới, tránh tình trạng xuất lậu xăng dầu qua biên giới, giảm tình trạng thua lỗ cho DN, ổn định nguồn cung.

TRÀ PHƯƠNG lược ghi