Mối lo hủy phán quyết trọng tài

LTS: Khác với nước ngoài, các doanh nghiệp ở ta vẫn còn chưa “mặn mòi” chọn trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp. Một trong các nguyên nhân chính là phán quyết của trọng tài hay bị tòa án hủy. Tại tọa đàm “Hủy phán quyết trọng tài” do Trường ĐH Luật TP.HCM, TAND TP.HCM, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - VIAC tổ chức vào ngày 20-1, Pháp Luật TP.HCM ghi nhận nhiều ý kiến phân tích rất đáng lưu ý.

GS-TS Mai Hồng Quỳ (Hiệu trưởng Trường ĐH Luật TP.HCM, trọng tài viên VIAC) chia sẻ: “Số vụ việc giải quyết bằng trọng tài không là bao so với số vụ do tòa án xử nhưng dấu hiệu tốt là ngày càng có nhiều doanh nghiệp (DN) chọn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài. Năm 2013, trọng tài ở VIAC giải quyết 99 vụ, năm 2014 tăng lên 124 vụ, trong đó 41% là vụ việc có yếu tố nước ngoài. Các tranh chấp chủ yếu là mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Đặc biệt có những vụ việc mới về năng lượng, tài chính, phân phối, tranh chấp của các tập đoàn lớn và cả cơ quan quản lý nhà nước cũng đưa ra trọng tài giải quyết.

Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có rất nhiều thuận lợi, vừa nhanh gọn về thủ tục, vừa đảm bảo tính công bằng, giữ bí mật kinh doanh cho DN (xét xử kín, khác với tòa án xử công khai). Phán quyết của trọng tài không phải qua thủ tục công nhận và thi hành mà có thể được thi hành ngay tại Việt Nam theo Luật Thi hành án dân sự”.

. Vì sao DN còn ít chọn trọng tài, thưa giáo sư?

+ Một trong các nguyên nhân chính là tình trạng tòa án hủy phán quyết của trọng tài khiến cho DN muốn chọn trọng tài nhưng ngần ngại. Trong bốn năm 2011-2014 có đến 20 đơn yêu cầu hủy phán quyết dẫn đến 10 phán quyết bị hủy, 10 phán quyết không bị hủy. Trong khi đó ở các nước, ví dụ như Thụy Điển, Singapore, trọng tài tồn tại mấy chục năm mà rất hiếm có chuyện hủy. Lý do là ở các nước, tòa án ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho trọng tài nhưng không can thiệp vào hoạt động của trọng tài.

Mối lo hủy phán quyết trọng tài  ảnh 1

 
Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vừa nhanh gọn về thủ tục, vừa đảm bảo tính công bằng, giữ bí mật kinh doanh cho DN.

Ở nước ta, các trọng tài viên ở VIAC thực hiện rất nghiêm túc trình tự, thủ tục, giải quyết khách quan, công bằng. Vì vậy tòa án hầu như không hủy phán quyết vì hình thức được. Thế nhưng thực tiễn cho thấy đã có một số trường hợp tòa án xét lại nội dung vụ tranh chấp được giải quyết tại trọng tài, điều này không đúng với tinh thần của Điều 71 Luật Trọng tài thương mại. Đó là “Khi xét đơn yêu cầu, hội đồng xét đơn yêu cầu căn cứ vào các quy định tại Điều 68 của luật này và các tài liệu kèm theo để xem xét, quyết định; không xét xử lại nội dung vụ tranh chấp mà hội đồng trọng tài đã giải quyết”. Ngoài ra, điểm đ khoản 2 Điều 68 luật này cho phép tòa án hủy trong trường hợp “phán quyết trọng tài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam” nhưng “các nguyên tắc cơ bản” lại không được giải thích rõ ràng.

. Để hạn chế việc hủy phán quyết trọng tài, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao có Nghị quyết 01/2014 hướng dẫn rõ hơn các trường hợp được hủy. Từ khi có nghị quyết này thì tình hình có được cải thiện?

+ Dù đã có Nghị quyết 01 nhưng tòa vẫn hay vin vào điểm đ khoản 2 Điều 68 nói trên để hủy phán quyết trọng tài mà không nói rõ phán quyết sai chỗ nào, vi phạm gì. Luật quy định tòa không được thụ lý vụ án nếu các bên đã có thỏa thuận dùng trọng tài để giải quyết, vậy mà tòa cũng thụ lý!

Mối lo hủy phán quyết trọng tài  ảnh 2

 
Số lượng vụ tranh chấp qua các năm do trọng tài VIAC giải quyết. Đồ họa: QN

Mối lo hủy phán quyết trọng tài  ảnh 3
 
Các loại tranh chấp mà VIAC giải quyết

Theo tôi, các thẩm phán cần hiểu rõ các quy định về trọng tài để tránh xảy ra những vụ việc thụ lý sai hoặc hủy phán quyết một cách đáng tiếc. DN nước ngoài thường chọn trọng tài thương mại để giải quyết tranh chấp. Nếu tòa án ta cứ hủy phán quyết của trọng tài ta thì DN nước ngoài sẽ chọn trọng tài nước ngoài bên nước họ để giải quyết. Khi đó DN ta phải tốn kém tiền bạc đi lại, phiên dịch, thuê luật sư... thiệt hại ghê gớm.

. Xin cám ơn giáo sư.

PGS-TS ĐỖ VĂN ĐẠI, Trưởng khoa Luật dân sự Trường ĐH Luật TP.HCM:

Quyết định hủy cũng phải được giám đốc thẩm

Ở các nước, dù phán quyết trọng tài có bị tòa án hủy đi chăng nữa thì khi thỏa thuận trọng tài không bị vô hiệu nó vẫn tồn tại giữa các bên về việc dùng trọng tài giải quyết tranh chấp. Vì vậy sau đó vụ tranh chấp đó vẫn được quay trở lại cho trọng tài giải quyết với trình tự mới. Hướng giải quyết này là hợp lý và hạn chế được việc một bên tìm cách hủy phán quyết trọng tài để chuyển sang tố tụng tòa án.

Tuy nhiên, khoản 8 Điều 71 Luật Trọng tài thương mại lại quy định trong trường hợp hủy phán quyết trọng tài thì “các bên có thể thỏa thuận lại để đưa vụ tranh chấp đó ra giải quyết tại trọng tài hoặc một bên có quyền khởi kiện tại tòa án”. Thực tế, sau khi phán quyết trọng tài bị hủy thì các bên không có thỏa thuận lại nên tranh chấp buộc phải chuyển sang tòa án. Vậy nên ta cần sửa luật, cụ thể là bỏ khoản 8 đó để tranh chấp vẫn thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài khi thỏa thuận trọng tài không bị vô hiệu.

Thêm một vấn đề cần được xem xét lại: Khi giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, tòa án sẽ ra một quyết định (hủy hay không hủy phán quyết trọng tài). Đáng nói là có vụ hủy phán quyết xong thì được xem xét giám đốc thẩm, có vụ lại không được với giải thích “không có quy định về giám đốc thẩm đối với quyết định này”. Tới đây cần chỉnh sửa quy định theo hướng cho phép giám đốc thẩm quyết định của tòa án để tránh trường hợp tòa án tùy tiện hủy phán quyết của trọng tài.

Trong khi chưa sửa đổi quy định, giải pháp tình thế từ kinh nghiệm của nước ngoài là: Khi được yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, tòa án tỉnh phải báo cáo lên tòa án tối cao và đề xuất hướng xử lý của mình để tòa án tối cao thẩm định. Tòa án tối cao trả lời thế nào thì tòa án tỉnh giải quyết thế đó. Cách này có thể hạn chế sự tùy tiện, không thống nhất của các tòa án tỉnh.

Ngoài ra có một số vụ tòa án hủy phán quyết trọng tài có căn cứ, ví dụ các bên thỏa thuận tố tụng bằng tiếng Anh nhưng trọng tài lại sử dụng tiếng Việt hay xin một bên hoãn có lý do chính đáng nhưng không được trọng tài chấp nhận. Tuy nhiên, nhiều vụ hủy phán quyết trọng tài rất đáng tiếc. Dẫn chứng là vụ của Công ty Doanh Ngân. Hội đồng trọng tài gửi công văn cho công ty này yêu cầu cung cấp thông tin và thông báo thời gian, địa điểm họp. Công ty này không đến. Hội đồng trọng tài giải quyết vụ việc mà vắng mặt Công ty Doanh Ngân. Công ty này yêu cầu tòa án hủy phán quyết trọng tài. Tòa án cho rằng công văn trên không phải là “giấy triệu tập” theo quy định nhưng tòa không viện dẫn được quy định nào. Trong khi Luật Trọng tài thương mại chỉ yêu cầu gửi thông báo cho các bên tham dự phiên họp, không nhất thiết phải có tiêu đề “giấy triệu tập”.

Một vụ khác, Công ty Tisco và Agc tranh chấp hợp đồng mua bán thép. Trọng tài đã ra phán quyết Agc bồi thường 18% khối lượng hàng hóa thực tế đã được giám định. Tisco kiện ra tòa, yêu cầu hủy phán quyết này. Tòa cho rằng phán quyết này “vi phạm các nguyên tắc cơ bản của luật Việt Nam”. Thế nhưng tòa án lại không lý giải được tại sao phán quyết buộc bồi thường 18% là trái nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

Bác Đỗ Mười trong lòng dân Đông Mỹ

Bác Đỗ Mười trong lòng dân Đông Mỹ

(PL)- Với người dân xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì, Hà Nội - quê hương của cố Tổng Bí thư Đỗ Mười, bác Đỗ Mười là một người rất giản dị và thân tình.
4 nguyên nhân gây thảm họa Indonesia

4 nguyên nhân gây thảm họa Indonesia

(PL)- Ngoài việc chưa có hệ thống cảnh báo sóng thần sớm thì địa hình trũng, tốc độ sóng thần khủng khiếp và lở đất ngầm đã góp phần làm tăng thảm họa Indonesia.
Chuyện Khải Đơn bỏ việc, phiêu bạt sông Mekong

Chuyện Khải Đơn bỏ việc, phiêu bạt sông Mekong

(PL)- Ở những nơi đã đi qua, Khải Đơn đều cố gắng tìm đến những ngóc ngách ẩn mật, khám phá đời sống được ẩn giấu bên ngoài vẻ hào nhoáng của nó, những lát cắt ngang dọc thân phận con người.