Các dự báo mới cho thấy El Niño đang phát triển ở vùng biển nhiệt đới Thái Bình Dương có thể là một trong những hiện tượng mạnh nhất từng được ghi nhận. Cụ thể, một số khu vực ở Thái Bình Dương đang ấm lên nhanh chóng, khi dữ liệu nhiệt độ tuần qua cho thấy nhiệt độ bề mặt biển cao hơn mức bình thường khoảng 0,5 độ C.
Theo đài BBC, hiện tượng này dự kiến sẽ mạnh lên trong vài tháng tới và có khả năng đạt đỉnh điểm là một hiện tượng rất mạnh – hay còn gọi là siêu El Niño – vào mùa thu.
Trong dự báo mới nhất, Cơ quan Khí tượng và Hải dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho rằng El Niño sẽ bắt đầu trong tháng 5. NOAA cũng cho rằng có khả năng cao hiện tượng này sẽ mạnh hoặc thậm chí rất mạnh vào mùa đông này.
Hiện tượng El Niño mạnh nhất trong hơn 100 năm?
El Niño là hiện tượng khí hậu tự nhiên, với đặc trưng là sự ấm lên của bề mặt đại dương ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Hiện tượng này thường xảy ra cứ sau 2 đến 7 năm và có xu hướng kéo dài từ 9 đến 12 tháng.
El Niño là một trong ba trạng thái khí hậu được các nhà khoa học quan sát kỹ. Mỗi trạng thái đều góp phần định hình các dự báo thời tiết quan trọng cho năm tiếp theo.
Ngược lại với El Niño là La Niña. La Niña xảy ra khi nhiệt độ bề mặt biển thấp hơn mức trung bình. Hiện tượng trung tính là khi không có cả El Niño lẫn La Niña và nhiệt độ bề mặt ở mức trung bình.
Hôm 15-4, Cơ quan Khí tượng Anh cho biết: “Ngày càng có nhiều niềm tin rằng El Niño có thể nằm ở mức cao nhất trong lịch sử. Các nhà khoa học đang nói với chúng ta rằng đây có thể là sự kiện El Niño mạnh nhất cho đến nay trong thế kỷ này”.
Đồng tình, ông Paul Roundy – giáo sư khoa học khí quyển tại Đại học bang New York ở Albany (Mỹ) – cho rằng: “Có khả năng xuất hiện El Niño mạnh nhất trong 140 năm”.
Hiện tượng El Niño siêu mạnh này cũng có thể đẩy nhiệt độ toàn cầu lên mức kỷ lục, đặc biệt là vào năm 2027, theo tờ The Washington Post.
Thuật ngữ “siêu El Niño” thường được dùng để chỉ một hiện tượng El Niño rất mạnh, trong đó nhiệt độ bề mặt biển ấm lên cao hơn 2 độ C so với bình thường. Điều này chỉ xảy ra một vài lần kể từ năm 1950 và chỉ có một lần nhiệt độ tăng vọt vượt quá 2,5 độ C, theo tờ The Guardian.
El Niño thường gây ra hạn hán và nắng nóng trên khắp Úc, xung quanh miền nam và trung tâm châu Phi, ở Ấn Độ và một số vùng của Nam Mỹ, bao gồm rừng mưa Amazon, dẫn đến nhiều hiện tượng nắng nóng cực đoan hơn trên toàn cầu.
Trong khi đó, lượng mưa lớn có thể đổ xuống khu vực phía nam của Mỹ, một số vùng của Trung Đông, Trung Á và Nam Á. Hiện tượng này cũng làm đảo ngược hoạt động của bão, kìm hãm sự hình thành bão ở Đại Tây Dương trong khi làm tăng khả năng hình thành các cơn bão nhiệt đới mạnh từ Thái Bình Dương.
Khi hiện tượng khí nhà kính càng tăng, tác động của El Niño có thể càng nghiêm trọng.
“Do mức độ khí nhà kính ngày càng tăng, hệ thống khí hậu không thể loại bỏ hiệu quả lượng nhiệt được giải phóng trong một sự kiện El Niño lớn, trước khi đợt El Niño tiếp theo xuất hiện và đẩy mức nhiệt lên cao hơn nữa” – nhà khí tượng học Eric Webb cho biết.
Do đó, một siêu El Niño vào năm 2026-2027 có thể sẽ giải phóng nhiều nhiệt hơn những đợt El Niño vào các năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016.
Theo tờ The New York Times, đợt El Niño sắp tới gần như chắc chắn mạnh hơn đợt siêu El Niño 2015-2016 và có lẽ là đợt dữ dội nhất kể từ đợt El Niño lịch sử 1877-1878. Đợt El Niño 1877-1878 dẫn đến nạn đói toàn cầu, cướp đi sinh mạng của hơn 50 triệu người ở Ấn Độ, Trung Quốc, Brazil và nhiều nơi khác, (ước tính khoảng 3 đến 4% dân số toàn cầu vào thời điểm đó).
Tác động khó lường
Với lượng nhiệt tăng thêm ở phía đông Thái Bình Dương, tác động lớn nhất của El Niño là làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, thường là khoảng 0,2 độ C.
Bà Liz Stephens – giáo sư về rủi ro và khả năng phục hồi khí hậu tại Đại học Reading (Anh) – cho biết thế giới "có thể sẽ chứng kiến nhiệt độ toàn cầu kỷ lục vào năm tới, đặc biệt nếu đây là một sự kiện El Niño rất mạnh".
Trước đó, sau sự kiện El Niño năm 2023 kéo dài đến năm 2024, thế giới đã chứng kiến năm nóng nhất trong lịch sử.
El Niño càng mạnh thì càng có khả năng thúc đẩy các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn thế giới. Siêu El Niño năm 2015 đã gây ra hạn hán nghiêm trọng ở Ethiopia, gây thiếu hụt nguồn cung cấp nước ở Puerto Rico, gây ra một mùa bão dữ dội ở miền trung và bắc Thái Bình Dương.
Hiện tượng này cũng làm giảm cường độ các cơn bão nhiệt đới ở Đại Tây Dương. Các nhà dự báo đã cho rằng mùa bão Đại Tây Dương năm nay sẽ yên tĩnh hơn mức trung bình.
"Mặc dù điều đó nghe có vẻ tốt, nhưng đối với Trung Mỹ, điều đó dẫn đến lượng mưa ít hơn nhiều và có khả năng gây ra hạn hán" – theo bà Stephens.
Nguy cơ hạn hán và cháy rừng gia tăng ở một số khu vực của Úc, Indonesia và phía bắc Nam Mỹ, dẫn đến sự suy giảm trong nông nghiệp và nguồn dự trữ lương thực toàn cầu.
Đặc biệt, trong bối cảnh hiện tại, việc đóng cửa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn việc phân phối phân bón. Điều này sẽ ảnh hưởng đến mùa màng trong những tháng tới, dẫn đến nguồn cung lương thực giảm và giá cả tăng cao.
Nếu siêu El Niño xảy ra, tác động của tình trạng này sẽ thêm nghiêm trọng
"Hiện đã có nhiều người sống trong cảnh nghèo đói, và nếu sản lượng cây trồng giảm do hạn hán hoặc lũ lụt [do El Niño] thì giá cả sẽ còn tăng cao hơn nữa. Vì vậy, chúng ta đang đối mặt những tác động nhân đạo tiềm tàng khá lớn trong năm nay, đặc biệt nếu cuộc khủng hoảng ở Trung Đông tiếp diễn” – bà Stephens cảnh báo.
2027 có thể sẽ là năm nóng nhất trong lịch sử
Ông Zeke Hausfather – nhà khoa học khí hậu tại cơ quan chuyên theo dõi nhiệt độ toàn cầu Berkeley Earth (Mỹ) – ước tính có 73% khả năng năm 2027 sẽ là năm nóng nhất trong lịch sử, do sự kết hợp của hiện tượng El Niño và lượng khí thải carbon gây nóng lên toàn cầu.
Nhiệt độ trung bình toàn cầu trong ba năm qua cao hơn 1,48 độ C so với mức trung bình trước thời kỳ công nghiệp và nhiệt độ năm tới có khả năng vượt quá giới hạn 1,5 độ C mà các quốc gia đã cam kết hạn chế sự nóng lên toàn cầu khi ký kết Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu năm 2015.
“Bất kỳ thời tiết nóng bất thường nào chúng ta có trong mùa hè này sẽ chỉ là sự thay đổi khí hậu bình thường. El Niño sẽ thực sự bắt đầu gây ảnh hưởng vào mùa thu. Chúng ta có thể thấy sự trở lại của thời tiết kỷ lục 40 độ C vào mùa hè tới” – ông Mark Maslin, giáo sư khoa học hệ thống Trái đất tại Đại học London (Anh), cho biết.
