Nhiều lý do khiến ủy ban không ra tòa
(PL)- Theo UBND TP.HCM, quá tải công việc chuyên môn và việc tham gia tố tụng mất nhiều thời gian qua nhiều giai đoạn là những khó khăn lớn.

Nhằm tăng tính chịu trách nhiệm của người đứng đầu, khoản 3 Điều 60 Luật Tố tụng hành chính (TTHC) 2015 quy định khi bị kiện thì người đứng đầu cơ quan, tổ chức bị kiện chỉ được ủy quyền cho cấp phó đại diện. Người dân phấn khởi trước quy định này và từ ngày Luật TTHC 2015 có hiệu lực, số lượng vụ kiện hành chính của người dân đã tăng đáng kể.

Hàng trăm vụ người đứng đầu không ra tòa

Tuy nhiên, qua thực tế lại cho thấy nhiều trường hợp người đứng đầu và cả cấp phó được ủy quyền không thấy ra tòa trong khi luật chưa quy định hình thức chế tài.

Mới đây, Ủy ban Tư pháp họp phiên toàn thể cho ý kiến về dự thảo báo cáo của đoàn giám sát của ủy ban về việc chấp hành pháp luật về Luật TTHC. Theo đó, có những địa phương, chủ tịch UBND làm văn bản ủy quyền thường xuyên cho phó chủ tịch tham gia tố tụng. Sau đó phó chủ tịch không tham gia bất kỳ phiên đối thoại hoặc phiên tòa nào. Có nơi sau khi nhận được thông báo thụ lý của tòa, chủ tịch hoặc phó chủ tịch được ủy quyền chỉ có văn bản gửi tòa được đề nghị vắng mặt trong tất cả hoạt động tố tụng mà tòa án triệu tập.

Dự thảo dẫn chứng trong ba năm qua, TAND TP Hà Nội xét xử 189 vụ án nhưng chưa có vụ án nào chủ tịch UBND, phó chủ tịch UBND TP Hà Nội tham gia tố tụng. Tại TP.HCM, năm 2017 có 260/260 vụ (100%) không tổ chức đối thoại được do chủ tịch UBND và đại diện UBND vắng mặt tại TAND TP.HCM.

Nhiều lý do khiến ủy ban không ra tòa - ảnh 1
Một phiên xử vụ án hành chính. Ảnh minh họa: CTV

Vì sao?

Năm 2016, UBND TP.HCM có công văn báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ về những khó khăn, vướng mắc khi thực hiện Điều 60 Luật TTHC 2015. TP lý giải, thủ trưởng cơ quan hành chính phải chịu áp lực rất lớn về việc tham gia của gần 1.000 vụ án hành chính/năm (trung bình một ngày có ba vụ).

Người bị kiện phải tham gia rất nhiều giai đoạn từ hòa giải, cung cấp chứng cứ, đối thoại, xác minh cho đến các phiên xét xử. Trong khi số lượng cấp phó của UBND TP được tinh giản, sắp xếp gọn theo quy định mà yêu cầu nhiệm vụ của từng ngành, từng địa phương ngày càng cao. Hậu quả là khối lượng công việc quản lý, lãnh đạo, điều hành của người đứng đầu ở các cơ quan, đơn vị (nhất là chủ tịch và phó chủ tịch UBND các cấp) tăng. Vì thế hầu như không thể xếp lịch làm việc theo lệnh triệu tập của tòa án để trực tiếp tham gia tất cả giai đoạn của tòa án.

Tháng 9-2017, UBND TP.HCM tiếp tục có báo cáo, kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ, chánh án TAND Tối cao, viện trưởng VKSND Tối cao, bộ trưởng Bộ Tư pháp về khó khăn, vướng mắc trong tham gia TTHC. TP nêu ra khó khăn khác là do luật hạn chế người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị kiện.

Theo đó, khoản 2 Điều 61 Luật TTHC 2015 quy định cán bộ, công chức thuộc cơ quan thanh tra, công an không được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Vì thế cả các cán bộ, công chức làm thanh tra trong các cơ quan quản lý nhà nước như thanh tra viên thuế, thanh tra Sở Xây dựng… cũng không được bảo vệ cho cơ quan khi bị kiện. Quy định trên gây khó khăn lớn cho các cơ quan hành chính nhà nước.

Thực tế, thanh tra là cơ quan tham mưu giúp UBND cùng cấp thực hiện thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Còn thanh tra chuyên ngành của các sở, ngành TP đều là lực lượng tham mưu chính trong công tác giải quyết hồ sơ để trình UBND TP ban hành quyết định (QĐ) giải quyết khiếu nại lần một, hai hoặc QĐ xử phạt vi phạm hành chính…

Ngoài ra, cán bộ, công chức ngành công an có vai trò nhiệm vụ tham mưu về bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm. Công an cũng là cơ quan tham mưu cho UBND cùng cấp ban hành QĐ xử phạt hành chính trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn trong tổng số hơn 492.000 QĐ xử phạt hành chính ở TP sáu tháng đầu năm 2017 thì QĐ do ngành công an tham mưu ban hành là hơn 406.000 (chiếm hơn 82%).

Từ đó, UBND TP cho rằng cán bộ, công chức các cơ quan thanh tra, công an là những người xử lý và hiểu rõ nhất các vụ việc mà mình đã tham mưu cho UBND cùng cấp nhưng lại không được tham gia tố tụng. Điều này gây khó khăn cho việc thu thập tài liệu, chứng cứ cũng như đưa ra các căn cứ pháp lý bảo vệ quyền và thực hiện nghĩa vụ của người bị kiện.

Những vướng mắc khác

Theo điểm c khoản 2 Điều 61 Luật TTHC 2015, một trong những điều kiện để làm người bảo vệ cho đương sự là “chưa bị kết án hoặc bị kết án nhưng đã được xóa án tích”. Từ đó tòa yêu cầu người bảo vệ của người bị kiện phải nộp phiếu lý lịch tư pháp (LLTP). Nếu tòa án không yêu cầu thì đại diện VKSND lại kiến nghị tòa hủy tư cách tham gia tố tụng của họ.

UBND TP nhận thấy việc yêu cầu cấp phiếu LLTP đối với cán bộ, công chức tham gia TTHC cần xem xét lại. Vì việc này gây phiền hà vì thủ tục cấp phiếu LLTP tốn nhiều thời gian, phải nộp lệ phí. Trong khi phiếu này chỉ có thời hạn sáu tháng, nếu tòa chưa xử xong phải yêu cầu cấp lại nhiều lần.

Ngoài ra, theo UBND TP, việc áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử chưa thống nhất cũng là một vướng mắc. Điều 130 Luật TTHC 2015 chỉ quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử đối với loại QĐ tại khoản 2 Điều 116 mà không quy định thời hạn xét xử cho khoản 3 Điều 116. Từ đó dẫn đến việc áp dụng thời hạn chuẩn bị xét xử không thống nhất, có tòa án áp dụng thời hạn hai tháng nhưng có tòa án lại áp dụng bốn tháng.

Khi áp dụng thời hạn không thống nhất khiến người bị kiện không chủ động được việc thu thập tài liệu, chứng cứ để giao nộp đúng hạn theo luật định. Điều này ảnh hưởng đến việc sắp xếp tham gia phiên họp kiểm tra việc giao, nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và đối thoại theo quy định.

Con số đáng chú ý

Theo kết quả giám sát của Ủy ban Tư pháp Quốc hội, trong ba năm (2015- 2017) cả nước có 11.180 QĐ hành chính, hành vi hành chính của chủ tịch UBND, UBND bị kiện. Qua xét xử, tổng số QĐ hành chính, hành vi hành chính bị tòa án tuyên hủy toàn bộ hoặc một phần là 1.194. Có những địa phương việc tuyên hủy chiếm tỉ lệ khá cao như An Giang 81%, Quảng Nam 55,76%, Hải Dương 31,58%...

Còn theo đánh giá của Chính phủ, tỉ lệ chủ tịch UBND và người đại diện của UBND không tham gia phiên tòa có xu hướng ngày càng tăng qua các năm. Năm 2017 tăng gấp ba lần so với trước khi thực hiện Luật TTHC 2015. Cụ thể, năm 2015 là 10,71%, năm 2016 là 21,93% và đến 2017 tăng đến 31,69%.

KIM PHỤNG - LỆ TRINH