Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án
(PL)- “Nếu được hỗ trợ, thừa phát lại sẽ phát triển tốt” - đó là nhận định chung của các đại biểu tham gia hội thảo “Thừa phát lại: Những vướng mắc từ thực tiễn” do Pháp Luật TP.HCM phối hợp với các văn phòng thừa phát lại TP.HCM tổ chức sáng 29-11.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Đức Chính tâm sự: “Có thể nói tôi là người vừa có duyên lại vừa có nợ với thừa phát lại (TPL). Từ năm 1994, Chính phủ giao cho UBND TP.HCM, sau đó UBND TP giao lại cho Sở Tư pháp nghiên cứu, đề xuất về chế định này (ông Chính nguyên là giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM - PV). Đến khi ra công tác ở Bộ Tư pháp, tôi cũng là người được giao nhiệm vụ thay mặt cho bộ trưởng Bộ Tư pháp trực tiếp tổ chức thí điểm TPL”.

Cần luật hóa

Theo ông Chính, rõ ràng TPL là một mô hình tiên tiến cần phải có và cần phải được xem là một nội dung lớn trong Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Sau hơn bốn năm thí điểm, có thể khẳng định TPL đã không hề giậm chân, cản trở hoạt động bình thường của tòa án, cơ quan thi hành án (THA) dân sự mà ngược lại, còn giúp cho hoạt động của tòa, của cơ quan THA dân sự tốt hơn, hiệu quả hơn. TPL tống đạt văn bản, giấy tờ thay cán bộ tòa giúp tòa rảnh tay tập trung vào công tác chuyên môn, nghiệp vụ. Tương tự, TPL cũng “chia lửa” với cơ quan THA dân sự, giúp các cơ quan này giảm tải áp lực công việc.

Tuy vậy, theo ông Chính, nhìn lại quá trình thí điểm, có thể thấy một trong những khó khăn lớn đối với TPL khiến TPL tỏ ra “yếu thế” xuất phát ngay từ hệ thống pháp luật hiện hành. Trước hết, hoạt động của TPL mang tính chất tố tụng nhưng chỉ được ghi nhận ở cấp nghị định của Chính phủ và các thông tư liên ngành. Cạnh đó, một nghề mới hình thành mà lại phải mang danh “thí điểm” đã vô hình trung tạo ra tâm lý không coi trọng TPL trong xã hội.

TS Nguyễn Văn Tiến (Trưởng bộ môn tố tụng dân sự Trường ĐH Luật TP.HCM) cũng khẳng định: “Chúng ta phải thống nhất rằng TPL ở Việt Nam là một hoạt động tôn vinh tòa án, san sẻ gánh nặng với THA chứ không hề cản trở. Nhưng TPL đang thực sự yếu thế khi chưa được công nhận chính thức, mà không chính danh thì rất khó ổn định để phát triển”. Theo TS Tiến, ít nhất chức năng, nhiệm vụ, hoạt động của TPL cũng cần phải được cụ thể hóa bằng một pháp lệnh trong khi chờ có luật TPL. Về phía cơ sở đào tạo, Trường ĐH Luật TP.HCM sẽ nghiên cứu xây dựng TPL thành một môn học riêng để sinh viên tự chọn học.

Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án - ảnh 1

Buổi hội thảo”Thừa phát lại: Những vướng mắc từ thực tiễn” do Pháp Luật TP.HCM phối hợp với các văn phòng thừa phát lại TP.HCM tổ chức sáng 29-11.

Được hỗ trợ, TPL sẽ phát triển tốt!

“Nếu được hỗ trợ tốt thì TPL sẽ phát triển tốt” - Thẩm phán Trịnh Ngọc Thúy (Phó Chánh Văn phòng TAND TP.HCM) khẳng định và cho biết sau khi đã có nhiều hội thảo, hội nghị chia sẻ vướng mắc thì sự phối hợp giữa các tòa và TPL đã ngày càng tốt hơn. Hoạt động tống đạt văn bản tố tụng của TPL cũng ngày càng có hiệu quả và chuẩn hơn, đáp ứng được các yêu cầu của tòa án.

“Có thể sắp tới chúng tôi sẽ ban hành quy trình, biểu mẫu chung cho việc tống đạt để làm sao việc tống đạt của TPL trở nên chuyên nghiệp, có chất lượng. Bản thân các tòa cũng muốn tiếp tục được ủy quyền việc tống đạt văn bản cho TPL thực hiện để chuyên tâm xét xử” - bà Thúy nói. Bà Thúy cũng lưu ý khi đi tống đạt, nhân viên TPL xem như đang thay mặt cơ quan ban hành văn bản trong mắt người dân nên cần có tác phong chuẩn mực, đúng đắn. Cạnh đó, việc lập vi bằng cũng cần chính xác để khi xét xử được tòa công nhận thì uy tín của TPL tăng cao mà bản thân tòa cũng có thêm nguồn chứng cứ vững chắc.

TPL Lê Mạnh Hùng (Trưởng Văn phòng TPL quận Bình Thạnh, TP.HCM) bày tỏ lo ngại về vấn đề nhân sự vì hiện TPL được bổ nhiệm khá đa dạng, từ nhiều nguồn khác nhau như luật sư, chấp hành viên, công an. Việc đào tạo TPL chưa mang tính chất bài bản, chuyên nghiệp dẫn đến thực tế là trình độ khả năng hành nghề của TPL còn hạn chế, chưa phát huy hết tiềm năng. Vì vậy, hằng ngày bản thân TPL cũng vừa làm vừa rút kinh nghiệm và tự trau dồi kiến thức cho mình. Ngoài ra, ông Hùng đề xuất nên thừa nhận TPL là chức danh tư pháp giống chấp hành viên, công chứng viên… để tạo khích lệ cho các văn phòng.

Đồng tình, ông Phạm Nguyễn Đức Tài (Phó Chánh Văn phòng Cục THA dân sự TP.HCM) nói: “Trong hướng phối hợp hỗ trợ cho TPL, chúng tôi có tính đến việc có cơ chế phù hợp để động viên một số chấp hành viên có đạo đức tốt, có năng lực chuyên môn, có kinh nghiệm chuyển sang làm nòng cốt cho các văn phòng TPL”.

Theo ông Tài, các biện pháp hỗ trợ khác là các cơ quan có thẩm quyền nên sửa đổi quy định theo hướng cho phép các TPL được áp dụng biện pháp bảo đảm cần thiết đối với tài khoản tiền gửi của người phải THA tại các tổ chức tín dụng để bảo đảm cho việc THA tiếp theo. Nên mở rộng quyền cho TPL được thụ lý tổ chức thi hành với những vụ việc đã có quyết định trả đơn yêu cầu của cơ quan THA dân sự. Nên bỏ quy định về địa hạt đối với TPL vì nếu bị giới hạn, co cụm thì độ ảnh hưởng và phổ biến sẽ rất thấp. Các bản án của tòa, quyết định của trọng tài kinh tế cũng không nên chỉ giới giới hạn việc THA tại cơ quan THA dân sự, làm ảnh hưởng tới quyền lựa chọn tổ chức THA của đương sự...

Theo bà Phan Thị Bình Thuận (Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM), việc phát triển TPL là đúng hướng bởi TPL vừa hỗ trợ hiệu quả công việc của tòa, của cơ quan THA dân sự, vừa có ích cho người dân. “Thực tiễn thí điểm của TPL có thành công, có khó khăn nhưng cũng rút ra được nhiều bài học kinh nghiệm. Sở Tư pháp TP.HCM sẽ tạo mọi điều kiện cho các văn phòng TPL ở TP.HCM phát triển trong khả năng, còn những việc quá khả năng thì sẽ kịp thời kiến nghị đến cấp cao hơn” - bà Thuận nói.

TPL mang lại nhiều cái lợi

Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án - ảnh 2
 
Việc lập vi bằng của TPL đã làm phong phú nguồn chứng cứ, tạo điều kiện cho người dân xác lập các nguồn chứng cứ để tòa án xét xử công minh, chính xác hơn. Có những vi bằng đã được sử dụng để chúng ta khởi kiện ở tòa án nước ngoài như vụ cà phê Buôn Ma Thuột.

Việc tống đạt văn bản, nếu TPL phát triển thành đội ngũ chuyên nghiệp thì hiệu quả rất tốt. Đây chính là công việc rất cần có TPL vì trong xét xử, bản thân tòa nên đứng tách biệt ra bởi việc cán bộ tòa tìm đến nhà đương sự tống đạt văn bản có khi sẽ làm người dân nghi ngờ về tính khách quan. Nếu có TPL làm thay thì nó lại tôn vinh vị trí của cán bộ tòa, của thẩm phán, làm người dân tôn trọng tòa hơn và mang lại độ tin cậy cao hơn.

Việc xác minh điều kiện THA và trực tiếp tổ chức THA, nếu TPL làm tốt thì sẽ tiết kiệm lớn cho ngân sách nhà nước. Qua kiểm tra, tìm hiểu thì tôi thấy một số văn phòng TPL ở tỉnh xác minh điều kiện THA khá tốt như ở Bình Định, Thanh Hóa, còn trực tiếp tổ chức THA thì các văn phòng TPL TP.HCM làm nhiều và có chất lượng tốt.

Ông NGUYỄN ĐỨC CHÍNH, nguyên Thứ trưởng Bộ Tư pháp

Quyết tâm hơn

Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án - ảnh 3
 
Để không còn là thí điểm nữa thì sắp tới các tổ chức TPL cần phải có sự quyết tâm cao hơn. Chúng ta giống như người gieo trồng một cây non, việc chăm sóc để cho cây phát triển là một nhiệm vụ quan trọng.

PHAN THỊ BÌNH THUẬN, Phó Giám đốc
Sở Tư pháp TP.HCM

Chính thức thừa nhận

Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án - ảnh 4
 
Hiệu quả và sự cần thiết của TPL là điều không cần phải bàn cãi. Nhưng khó khăn lớn nhất là cơ chế pháp luật chưa tương ứng. Rất mong Quốc hội sớm quyết định áp dụng chính thức đại trà và luật hóa để TPL đi vào khuôn khổ chứ không chỉ còn là thí điểm nữa.

Ông TỪ DƯƠNG TUẤN, Trưởng phòng
Bổ trợ tư pháp - Sở Tư pháp TP.HCM

Tăng cường phối hợp

Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án - ảnh 5
 
Bản thân các văn phòng TPL nên thường xuyên thông tin phối hợp với các Cục THA dân sự để tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc và hỗ trợ nhau. Bởi vì số lượng việc THA  của TPL hiện còn quá ít, trong khi tiềm năng của TPL còn nhiều.

Ông PHẠM NGUYỄN ĐỨC TÀI, Phó Chánh Văn phòng Cục THA dân sự TP.HCM

Thêm hướng dẫn

Thừa phát lại: ‘Chia lửa’ với tòa, thi hành án - ảnh 6
 
Cần có hướng dẫn để tăng thời gian tống đạt văn bản cho TPL chứ chỉ trong vòng năm ngày như hiện nay là quá ngắn. Về phía tòa, không phải trường hợp nào khi TPL tống đạt văn bản cũng cần con dấu xác nhận của UBND xã, phường mà chỉ cần trong trường hợp giao văn bản cho người thứ ba.

TPL PHẠM QUANG GIANG,
Trưởng Văn phòng TPL quận 5 (TP.HCM)

THANH TÙNG