Theo TAND TP Hà Nội, trong 144 vụ năm 2012 không được VKS chấp nhận điều tra bổ sung, xem lại thì chỉ có một số ít vụ mà tòa trả hồ sơ chưa có căn cứ thuyết phục. Còn những vụ khác tòa yêu cầu xác định đồng phạm, làm rõ dấu hiệu bỏ lọt tội phạm, người phạm tội, bổ sung chứng cứ buộc tội… nhưng VKS có công văn chuyển hồ sơ lại ngay mà không nêu rõ lý do vì sao không điều tra bổ sung.

Tòa bế tắc

Hệ quả là nếu tòa đưa vụ án ra xét xử theo cáo trạng truy tố của VKS thì thấy lấn cấn, không thỏa đáng mà nếu “ngâm” vụ án thì lại vi phạm thời hạn tố tụng. Thực tế đã có những vụ vì khó xử quá mà tòa chấp nhận kéo dài thời gian giải quyết án chứ không thể mở phiên xử được.

Chẳng hạn vụ Trần Minh Anh bị truy tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Theo cáo trạng, Anh đã tự ký tên mình và ghi tên mẹ vợ vào yêu cầu mở tài khoản, hợp đồng mở tài khoản tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Bảo Việt (Hà Nội). Sau khi mẹ vợ Anh gửi tiền vào tài khoản này, Anh giả mạo chữ ký của mẹ vợ, lập giấy quyền ủy quyền giả mạo lừa rút hơn 3 tỉ đồng.

Rắc rối là trong hồ sơ còn nhiều tình tiết chưa được làm rõ như số tiền Anh rút là tiền của vợ Anh gửi cho mẹ hay là tiền của vợ chồng Anh. Khi gửi tiền vào Công ty Bảo Việt, mẹ vợ Anh có đi cùng nhưng Anh lại là người thực hiện việc gửi tiền. Khi Anh rút tiền nhiều lần, Công ty Cổ phần Chứng khoán Bảo Việt biết và vẫn cho rút…

Do VKS không điều tra bổ sung, một số bản án sơ thẩm của tòa đã có sai sót như bỏ lọt tội phạm, người phạm tội… nên bị cấp phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm hủy án. Ảnh minh họa: HTD

TAND TP Hà Nội đã nhiều lần trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung để xác định các chứng cứ buộc tội nhưng không được. Tòa cũng đã tổ chức họp liên ngành trung ương và địa phương để giải quyết vụ án nhưng giữa các cơ quan vẫn còn những ý kiến khác nhau khiến tòa còn băn khoăn, chưa xét xử được.

Hoặc “cắn răng” xử

Theo TAND TP Hà Nội, Thông tư liên tịch số 01/2010 của TAND Tối cao - VKSND Tối cao - Bộ Công an có quy định trong trường hợp các cơ quan tố tụng cùng cấp không thống nhất được với nhau về việc điều tra bổ sung thì cơ quan tố tụng đang thụ lý hồ sơ vụ án phải thay mặt lãnh đạo liên ngành báo cáo để lãnh đạo liên ngành cấp trên xem xét, cho ý kiến.

Tuy nhiên, nếu thực hiện theo quy trình này thì thời gian giải quyết án sẽ bị kéo dài vì phải chờ đợi và số lượng án tồn đọng sẽ rất lớn. Vì vậy, dù không đồng tình với VKS nhưng tòa vẫn phải mở phiên xử. Do giới hạn xét xử theo quy định, rất nhiều bản án sơ thẩm của tòa đã có sai sót như bỏ lọt tội phạm, người phạm tội, không bảo vệ được quyền lợi hợp pháp của công dân nên bị cấp phúc thẩm hoặc giám đốc thẩm hủy án.

Điển hình như vụ Tạ Đình Lập bị truy tố về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ. Hồ sơ thể hiện Nguyễn Hữu Mô biết Lập không có giấy phép lái xe nhưng vẫn giao ô tô cho Lập điều khiển rồi gây hậu quả rất nghiêm trọng. Hành vi của Mô rõ ràng có dấu hiệu của tội giao cho người không đủ điều kiện điều khiển các phương tiện giao thông đường bộ. Nhưng sau khi tòa trả hồ sơ, VKS làm công văn trả lại ngay hồ sơ cho tòa và vẫn giữ nguyên quan điểm truy tố. Do đó tòa phải mở phiên xử và bỏ lọt hành vi phạm tội của Mô...Vụ khác, Phạm Đình Tiếng bị truy tố về hai tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và nhận hối lộ. Theo cáo trạng, trong thời gian được giao nhiệm vụ làm thư ký cho một ban chuyên án triệt phá tội phạm ma túy, Tiếng đã thỏa thuận nhận hối lộ tổng cộng 20.000 USD của Bùi Trọng Bảy, Trần Thị Lan để bỏ lọt tội phạm, nhận 5.000 USD để hứa hẹn chạy tội cho Phạm Thị Lành.

Vụ việc được phát hiện trên cơ sở điều tra truy xét, có những điểm chưa rõ như sau: Các bút lục trong hồ sơ thể hiện lời khai của những người có liên quan về việc đưa, nhận tiền hối lộ còn nhiều mâu thuẫn. Mặt khác, bị cáo chỉ là cán bộ trinh sát giúp việc cho ban chuyên án thì có được điều tra, áp dụng các biện pháp tố tụng hay không? Trong khi đó, khi thực hiện các nhiệm vụ có liên quan đến các đối tượng, bị cáo đều có đề xuất, báo cáo ban chuyên án…

Thế nhưng dù tòa trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung nhiều lần, VKS vẫn không đáp ứng. Hệ quả là sau phiên xử sơ thẩm lần đầu, bị cáo Tiếng kháng cáo kêu oan khiến cấp phúc thẩm phải hủy án. Đến nay vụ án vẫn chưa được điều tra lại đầy đủ, đồng thời có những vi phạm về thủ tục điều tra chưa được khắc phục theo yêu cầu của bản án phúc thẩm nên tòa cũng chưa thể đưa ra xét xử sơ thẩm lại.

Không đủ chứng cứ, phải tuyên vô tội!

Theo BLTTHS, trước khi xử, thẩm phán có quyền trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung hai lần, tại phiên xử thì HĐXX có quyền trả hồ sơ yêu cầu điều tra nhiều lần. Tuy nhiên, luật cũng quy định giới hạn xét xử của tòa là chỉ xét xử các bị cáo và các hành vi theo tội danh mà VKS truy tố. Vì vậy, nếu VKS không điều tra bổ sung hoặc sau khi điều tra bổ sung vẫn không đáp ứng được yêu cầu của tòa thì tòa vẫn phải tiến hành xét xử theo quyết định truy tố của VKS.

Do đó, TAND TP Hà Nội kiến nghị trong trường hợp không đủ chứng cứ để kết tội thì cần sửa luật theo hướng tòa tuyên bố bị cáo không có tội mà không nhất thiết phải trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần. Như vậy sẽ tránh được oan, sai và xóa bỏ được những bất cập của việc VKS không điều tra bổ sung thêm được gì mới.

HOÀNG YẾN