Pháp Luật PLO

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc

Trên ván cờ chưa hồi kết Trung - Mỹ, liệu Triều Tiên chỉ là một “quân bài mặc cả” hay quốc gia này ngược lại đang đóng vai trò người điều khiển cục diện?

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 1

Chuyến thăm Trung Quốc kéo dài bốn ngày của ông Kim Jong-un tuần qua là dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh muốn sớm đạt thỏa thuận với Washington qua ảnh hưởng của mình đến Triều Tiên trong cuộc đàm phán chấm dứt chiến tranh thương mại.

Hôm 8-1, Phó đại diện Thương mại Jeffrey Gerrish đã dẫn đầu phái đoàn Mỹ đến làm việc với các quan chức Trung Quốc tại Trụ sở Bộ Thương mại nước này. Cùng buổi sáng hôm đó, chuyến tàu bí mật đưa nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đến Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm lần thứ tư của ông Kim theo lời mời của chủ tịch Tập Cận Bình. Những thông tin mới nhất cho biết Bắc Kinh và Bình Nhưỡng đã thống nhất chuyến thăm Triều Tiên của ông Tập vào tháng 4 năm nay, dự đoán diễn ra sau khi Thượng đỉnh Mỹ - Triều kết thúc.

Sự trùng hợp về thời điểm diễn ra cuộc viếng thăm Trung Quốc của ông Kim và các cuộc đàm phán chấm dứt cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung làm dấy lên hoài nghi trong giới chuyên gia, dù Bắc Kinh phủ nhận sự liên quan của hai sự kiện này. Trước thềm thượng đỉnh Mỹ - Triều lần thứ hai sắp tới, The New York Times nhận xét Triều Tiên chính là nhân tố đòn bẩy cho quan hệ Mỹ - Trung.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 2

Thật vậy, vai trò của Triều Tiên được ví như sách lược “cây gậy và củ cà rốt” trong quan hệ hai cường quốc hàng đầu thế giới, vốn cũng đã được tổng thống Mỹ Donald Trump nhắc đến nhiều lần. Trong một bài đăng trên Twitter hồi năm 2017, ông viết: “Tôi đã giải thích với Chủ tịch Trung Quốc rằng một thỏa thuận thương mại với Mỹ sẽ có lợi hơn nhiều cho họ nếu họ giải quyết vấn đề Triều Tiên.” Đây được coi như một lời cảnh báo đối với ông Tập.

Hơn một năm sau dòng tweet đó, chính quyền ông Trump đã áp đặt hàng rào thuế quan đối với Trung Quốc, gây ra cuộc chiến thương mại không bên nào mong muốn khi ông Tập không có những biện pháp trừng phạt cứng rắn đối với Triều Tiên.

Sự xuất hiện của ông Kim Jong-un tại Trung Quốc tuần qua là dấu hiệu rõ ràng cho thấy Bắc Kinh đang tìm cách tác động tới Mỹ thông qua ảnh hưởng đến quá trình phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Mục tiêu của Bắc Kinh là nhanh chóng kết thúc bất đồng thương mại.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 3

Cuộc chiến lợi ít hại nhiều này đã đem đến nhiều tổn thất thấy rõ cho Trung Quốc, dù không phải là nguyên nhân duy nhất dẫn đến sự sụt giảm kinh tế của nước này. Chỉ số tin cậy kinh doanh và tiêu dùng giảm sút, doanh số xe hơi và điện thoại Apple xuống dốc. Chiến tranh thương mại đã tạo ra một làn sóng lớn khuấy động các nhà xuất khẩu và nhập khẩu, người tiêu dùng cũng như thị trường đầu tư toàn Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông.

Về phía chính quyền ông Trump, những nhà thương mại với quan điểm diều hâu đang gây sức ép với Trung Quốc khi cho rằng nước này vẫn chưa đưa ra những nhượng bộ hợp lý cho đến giờ phút này. Họ cho rằng Bắc Kinh cần làm rõ những lời hứa mơ hồ với việc cải thiện tài sản trí tuệ, hạn chế trợ cấp chính phủ và ngưng gây áp lực đối với các công ty Mỹ trong quá trình chuyển giao công nghệ sang Trung Quốc.

Trong thời điểm nóng hổi của cuộc chiến thương mại này, vấn đề hạt nhân Triều Tiên chính là “quân bài” mặc cả đắt giá, một dấu hiệu nhượng bộ có giá trị mà Trung Quốc cần đến trong ván cờ lớn với Mỹ.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 4

Nhìn bề ngoài, Bắc Kinh và Washington có cùng mối quan tâm chính đáng đến việc thúc đẩy phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Tuy nhiên, chiến lược chủ chốt của tổng thống Donald Trump đối với phía Bình Nhưỡng là sử dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế nặng nhất. Kế hoạch này không thể thành công nếu thiếu đi sự hợp tác của Trung Quốc, vì hơn 90% giao dịch thương mại quốc tế của Triều Tiên là với người hàng xóm này.

Giới chuyên gia vẫn hoài nghi về khả năng ông Kim Jong-un nối lại các vụ thử tên lửa hạt nhân một khi Mỹ không dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Nói cách khác, nỗ lực phi hạt nhân hóa Triều Tiên của Washington sẽ khó có thể đạt được nếu không có sự can thiệp dù ít hay nhiều của Bắc Kinh.

Thách thức đặt ra cho Mỹ không chỉ là việc giải quyết ổn thỏa hậu quả của chiến tranh thương mại, mà còn là tạo nên mối quan hệ mang tính chất xây dựng với Triều Tiên, một nhân tố vốn có khuynh hướng sử dụng quyền lực một cách khó đoán. Đạt được điều này, Washington sẽ có thêm đối trọng với Bắc Kinh, đồng thời có triển vọng hơn với quá trình phi hạt nhân hóa dài hơi.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 5

Trên ván cờ khó nhằn này, nhà lãnh đạo khó đoán của Triều Tiên không phải là người sẽ để mặc cho hai bên Mỹ-Trung điều khiển cục diện. Ông Kim có những toan tính riêng của mình.

Sau một năm tập trung thử nghiệm tên lửa và hạt nhân, ông bất ngờ tuyên bố chuyển hướng phát triển kinh tế vì đã đạt được năng lực hạt nhân cần thiết. Từ nhà lãnh đạo quyết tâm phát triển tên lửa, ông Kim thực hiện các chuyến công du không hề kém cạnh những người đồng cấp của mình, cam kết phi hạt nhân hóa và quan tâm hơn đến kinh tế đối ngoại.

Kể từ khi Hội nghị Thượng đỉnh Singapore được công bố vào tháng 3-2018 đến nay, nhà lãnh đạo Triều Tiên đã thăm Trung Quốc tổng cộng bốn lần. Trong mọi cuộc gặp thượng đỉnh với Mỹ hay Hàn Quốc của ông Kim đều có sự góp mặt của Trung Quốc. Điều này chứng tỏ ông Kim ngầm coi Trung Quốc là đồng minh số một của mình.

Tuy nhiên, Triều Tiên hoàn toàn có thể chuyển hướng bất cứ lúc nào khi thấy một trong hai bên Trung - Mỹ gây áp lực quá sức. Nhiều ý kiến cho rằng Bình Nhưỡng đang cố gắng tìm thế cân bằng giữa Washington và Bắc Kinh nhân cuộc chiến thương mại và quan hệ đối ngoại căng thẳng giữa hai bên.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 6

Giám đốc chương trình về chính sách Mỹ - Hàn tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại Mỹ Scott A. Snyder đặt ra nhiều câu hỏi về lợi ích thực sự mà Triều Tiên thấy được từ cuộc chiến thương mại cũng như từ phía Trung Quốc. Chính quyền ông Kim tổ chức bốn vụ thử nghiệm hạt nhân thành công liên tiếp trong vòng năm năm, trước sự phớt lờ của chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Tình trạng này đã tiếp diễn cho đến khi truyền thông đưa tin tổng thống Trump nhận lời mời gặp ông Kim. Tần suất thăm viếng giữa ông Tập và ông Kim dường như bị chi phối bởi điểm yếu của ông Kim hơn là sức chi phối mà ông luôn thể hiện.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 7

Triều Tiên từ lâu đã coi việc trở thành đồng minh của Trung Quốc là điều hiển nhiên, bởi họ nhận thấy được nhu cầu địa chính trị của Trung Quốc trong việc duy trì Triều Tiên như một bước đệm ổn định. Tuy nhiên, mặt trái của chính sách này là sự phụ thuộc đối với Trung Quốc nhằm đảm bảo đối trọng và cải thiện mối quan hệ với các quốc gia khác mà Triều Tiên không mong muốn.

 

Không có một đối thủ đủ mạnh để chống lại Trung Quốc, những toan tính của Triều Tiên bị hạn chế bởi sự phụ thuộc vào cường quốc thứ hai thế giới. Bình Nhưỡng đặt mục tiêu hàng đầu để trở thành một người chơi chiến lược trên bàn cờ quốc tế, nhưng không có cách nào khác ngoài lệ thuộc vào đồng minh của mình, trong khi ông Kim vẫn có những tính toán riêng để giải quyết sự lệ thuộc này. Vì thế. thách thức hạt nhân mà ông Trump đối mặt không chỉ là mối quan hệ với ông Kim mà trên thực tế là phức tạp hơn rất nhiều.

Triều Tiên và 'ván cờ' lớn giữa Mỹ - Trung Quốc - ảnh 8

Viết trên trang 38 North chuyên khai thác vấn đề Triều Tiên, giáo sư Đại học Vienna Rüdiger Frank nói thông điệp của ông Kim gửi đến Washington qua cuộc gặp ông Tập tuần qua có thể được hiểu rằng: “Ông không phải là lựa chọn duy nhất của chúng tôi về an ninh và kinh tế. Nếu ông từ chối hợp tác, chúng tôi sẽ đứng về phía Trung Quốc.”

 

Rõ ràng, nhà lãnh đạo Triều Tiên muốn nhắc nhở người đồng cấp tại Nhà Trắng rằng Bình Nhưỡng có những phương án khác ngoài những gì Washington đưa ra.

Quá trình đàm phán Mỹ - Triều phụ thuộc vào nhiều yếu tố phức tạp, trong đó Trung Quốc chiếm vai trò quan trọng. Mỹ muốn Triều Tiên hoàn toàn phi hạt nhân hóa trong khi Bình Nhưỡng muốn việc này diễn ra song song với dỡ bỏ cấm vận và trừng phạt kinh tế. Trung Quốc vừa muốn duy trì đối trọng với Mỹ qua Triều Tiên, nhưng đồng thời muốn dùng vấn đề hạt nhân Triều Tiên làm quân bài mặc cả nhằm kết thúc chiến tranh thương mại.

Đứng ở giai đoạn thiếu lòng tin trong mối quan hệ với Mỹ, cuộc viếng thăm Trung Quốc đầy trùng hợp của ông Kim được cho là nâng cao vị thế của Bình Nhưỡng ngay trước thềm Thượng đỉnh Mỹ - Triều sắp tới. Ông Kim không đơn thuần là một “quân bài” theo kiểu “nước nhỏ” để ông Trump và ông Tập điều khiển. Trên ván cờ Mỹ - Trung, Triều Tiên là người chơi thứ ba với những toan tính khó lường.

Thực hiện: NỘI DUNG: BẢO NGỌC - TRÌNH BÀY: HOÀNG QUYÊN - ẢNH: REUTERS