Ngày 1-3, kỳ họp thứ 8 (khóa VIII) HĐND TP.HCM đã diễn ra với chuyên đề lấy ý kiến đại biểu về Dự thảo sửa đổi Hiến pháp (HP) 1992. Cùng với việc góp ý cho nhiều nội dung trong HP, rất nhiều ý kiến các đại biểu (ĐB) tiếp tục tập trung vào chương Chính quyền địa phương (CQĐP) với mong muốn HP sửa đổi tới đây cần phải đặt cơ sở hiến định để hình thành chính quyền đô thị (CQĐT) sau này. Pháp Luật TP.HCM xin giới thiệu một số ý kiến tiêu biểu.

Đây là một vấn đề rất phức tạp

Việc xây dựng mô hình CQĐT là vấn đề TP.HCM đã đề cập và đeo đuổi từ rất lâu. TP cũng đã đầu tư trí lực rất nhiều cho vấn đề này. Hiện Ban Chỉ đạo Trung ương về CQĐT cũng đã được thành lập cho thấy sự quan tâm rất lớn của trung ương đối với vấn đề trên. Nhưng sự thật đây là một vấn đề rất phức tạp.

Cái vướng trước tiên để tiến tới CQĐT là HP. Rõ ràng đô thị đặc biệt như TP.HCM có những đặc trưng về dân số, kinh tế-kỹ thuật, cơ sở hạ tầng và cả an ninh quốc phòng… Kinh nghiệm thực tiễn từ việc quản lý, lãnh đạo TP cho thấy cơ chế, chính sách quản lý điều hành, yêu cầu tổ chức bộ máy, cơ sở hạ tầng… để quản lý đô thị là rất khác so với nông thôn. Quản lý CQĐT gian nan lắm. Từ một việc rất nhỏ như quản lý việc xây nhà thôi ở đô thị đã khác xa nông thôn (xin giấy phép, bản vẽ thiết kế…), hay xây dựng một con đường mà cắt khúc bởi mỗi quận một kiểu là tắc ngay.

Về phương pháp quản lý là rất khác nhau, vậy HP sửa đổi lần này cần giải quyết vấn đề trên thế nào cho hợp lý? Điều này đòi hỏi phải được giải quyết một cách rất khoa học, phải kết hợp giữa thực tiễn, sự hỗ trợ của trung ương, các cơ quan chức năng để hình thành cơ sở xây dựng luật kèm theo các chế định đặc thù cho quản lý đô thị. Trên hết, chúng ta phải đóng góp làm sao để xây dựng một đô thị mang bản sắc - hiện đại - hòa nhập, phục vụ tốt nhất cho người dân và sự phát triển của đất nước.

Chủ tịch UBND TP.HCM LÊ HOÀNG QUÂN

ĐB Vương Đức Hoàng Quân đang nêu ý kiến về vấn đề CQĐT trong Dự thảo sửa đổi HP 1992 tại kỳ họp thứ 8 HĐND TP.HCM. Ảnh: MC

Sẽ vướng nhiều thứ

Chương IX dự thảo vẫn như cũ, chưa có những đổi mới căn cơ cho mô hình CQĐP, chưa tạo được động lực phát huy sức mạnh của CQĐP để phát triển. Và với những quy định như thế thì mô hình chính quyền tại TP.HCM mà Chính phủ sắp trình Bộ Chính trị xem xét sẽ vướng. Vướng từ phân định đơn vị hành chính lãnh thổ vì dự thảo chỉ quy định TP trực thuộc trung ương chia thành quận, huyện và thị xã. Còn mô hình CQĐT của TP.HCM đề xuất lại có cấu trúc đô thị “vệ tinh” (trong TP sẽ có các TP “con” hay TP khu vực, mô hình TP trong TP).

Không chỉ vướng tên gọi đơn vị hành chính được phân chia mà sẽ còn vướng về bản chất, vai trò, tổ chức bộ máy ở các cấp chính quyền không có HĐND. Với CQĐP ba cấp hoàn chỉnh có HĐND và UBND cấp tỉnh-TP, cấp quận-huyện và cấp phường-xã, biên chế bộ máy quá nhiều mà vẫn không đảm đương nổi những nhiệm vụ thực tế vượt tầm của cấp đó. Làm rõ và hiến định những nguyên tắc cơ bản để xây dựng tách bạch CQĐP theo hai mô hình CQĐT - chính quyền nông thôn sẽ làm tinh gọn bộ máy và có được đội ngũ công chức, viên chức chuyên nghiệp làm việc hiệu quả hơn.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TP.HCM NGUYỄN VĂN ĐUA

Cần đặt viên gạch đầu tiên

Thực tiễn phát triển ở TP.HCM đã cho thấy những yêu cầu quản lý của CQĐT rất khác chính quyền nông thôn. Điều ấy đòi hỏi HP sửa đổi tới đây cần đưa vào một điều khoản mang tính nguyên tắc nhằm đặt viên gạch đầu tiên làm cơ sở hiến định mở đường cho việc xây dựng mô hình CQĐT sau này. Thế nhưng nội dung này đã không được thể hiện một cách rõ ràng trong Dự thảo sửa đổi HP 1992 lần này…

Đề nghị sửa Điều 115 của dự thảo theo hướng đơn vị hành chính TP trực thuộc trung ương sẽ chia thành TP, quận, huyện và thị xã để mở đường cho mô hình CQĐT đối với Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh, thành khác có đủ điều kiện. Đồng thời, hiến định rõ “việc thành lập CQĐP, quy định chức năng, thẩm quyền của CQĐP do luật định phù hợp với đặc điểm, yêu cầu quản lý nhà nước ở địa bàn đô thị và địa bàn nông thôn”. Đây sẽ là nguyên tắc, nền tảng pháp lý cho QH xây dựng luật về CQĐT và luật về chính quyền nông thôn.

Để đổi mới toàn diện về bản chất, trách nhiệm, cấu trúc của CQĐP, quan trọng nhất là cần bổ sung thêm điều khoản quy định nguyên tắc phân cấp, phân định thẩm quyền giữa trung ương và địa phương. Tăng quyền tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm của CQĐT trong cân đối thu-chi ngân sách. Tăng thẩm quyền, trách nhiệm của chủ tịch UBND trong lãnh đạo, điều hành hoạt động của UBND, quyết định tất cả vấn đề thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước ở địa phương, trừ những vấn đề thật sự quan trọng do tập thể UBND quyết định theo luật định.

ĐB LÊ THỊ BÌNH MINH, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM

Điều 115 Dự thảo sửa đổi HP 1992

1. Các đơn vị hành chính lãnh thổ của nước CHXHCN Việt Nam được phân định như sau:

Nước chia thành tỉnh, TP trực thuộc trung ương;

Tỉnh chia thành huyện, TP thuộc tỉnh và thị xã; TP trực thuộc trung ương chia thành quận, huyện và thị xã;

Huyện chia thành xã, thị trấn; TP thuộc tỉnh, thị xã chia thành phường, xã; quận chia thành phường.

2. Việc thành lập HĐND và UBND ở các đơn vị hành chính lãnh thổ do luật định phù hợp với đặc điểm của từng đơn vị hành chính lãnh thổ và phân cấp quản lý.

MINH CƯỜNG