Không ai bị bắt, nếu không có quyết định của TAND, quyết định hoặc phê chuẩn của VKSND, trừ trường hợp phạm tội quả tang [...].” Nhưng sang Dự thảo sửa đổi HP, vế thứ hai của quy định quan trọng này không còn nữa khiến nhiều người khi tham gia góp ý cho sửa đổi HP rất băn khoăn.

Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM, TS Lê Minh Thông, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của QH - Ủy viên Thường trực Ban Biên tập Dự thảo sửa đổi HP, giải thích: Nội dung “không ai bị bắt...” thực ra chỉ là cụ thể hóa, như là một biện pháp bảo đảm thực hiện quyền “bất khả xâm phạm”. Vì vậy, trong Dự thảo HP sửa đổi tại Điều 22, Ban Biên tập không giữ lại nội dung này. Thay vào đó, quyền bất khả xâm phạm được diễn đạt lại với tính chất là quyền của tất cả mọi người chứ không chỉ của công dân VN. Trong đó, khoản 2 Điều 22 viết: “Nghiêm cấm mọi hành vi tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử khác xâm phạm thân thể, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của con người”. Theo ông Thông, với diễn đạt như vậy, nội dung “không ai bị bắt...” đã được hội tụ vào trong khoản 2 nêu trên.

Tuy nhiên, vấn đề là hiện tượng bắt giữ người trái phép vẫn còn xảy ra trong xã hội, trong đó nhiều trường hợp là do chính cơ quan công an gây ra. Chưa kể, pháp luật về giữ người, tài sản như một biện pháp hành chính vẫn còn chưa chặt chẽ, dễ bị lạm dụng. Vậy ở điều khoản về quyền hiến định bất khả xâm phạm thân thể có nên bỏ nội dung “không ai bị bắt…”?

PGS Trần Văn Độ, Phó Chánh án TAND Tối cao, cũng là thành viên Ban Biên tập Dự thảo HP sửa đổi nêu quan điểm: “Không ai bị bắt khi chưa có phê chuẩn của VKS, quyết định của tòa án và không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật là hai nguyên tắc cơ bản về pháp quyền. Dự thảo HP, tại Điều 32, đã ghi nhận nguyên tắc thứ hai. Vậy tại sao bỏ nguyên tắc thứ nhất?”.

Vì vậy, ông Độ cho rằng dự thảo vẫn cần giữ lại quy định “không ai bị bắt…”. Nhưng như vậy chưa đủ. Cần nghiên cứu để đưa vào dự thảo, hoặc nếu không phải điều chỉnh bằng luật về cơ chế giám sát, thông qua hình thức phê chuẩn, với các biện pháp hạn chế quyền con người như gọi hỏi, tạm giữ hành chính với người, tài sản mà lâu nay công an và các cơ quan công quyền khác vẫn hay thực hiện.

“Ở các nước phát triển, văn minh, cơ quan công quyền muốn áp dụng bất cứ biện pháp nào hạn chế quyền con người thì đều phải thông qua thủ tục phê chuẩn bởi tòa án. Ở ta, trong trình độ vận hành bộ máy nhà nước hiện tại thì chưa thể chuyển ngay như vậy được. Nhưng tôi nghĩ cần phải dần dần có các thủ tục này, ít ra là phải qua VKS phê chuẩn. Nếu không, việc gọi hỏi, tạm giữ hành chính... rất dễ bị lạm dụng” - ông Độ góp ý.

Bổ sung nhiệm vụ phát triển án lệ vào HP sửa đổi

Cuối tuần qua, tại TP Vũng Tàu, TAND Tối cao tổ chức hội nghị góp ý Dự thảo sửa đổi HP 1992 của ngành TAND khu vực phía Nam. Tại hội nghị, một số ý kiến đề nghị bổ sung thêm nội dung phát triển án lệ vào Điều 109. Cụ thể là: “Tòa án xét xử trên cơ sở HP, pháp luật và án lệ”. Bởi theo quy định tại điều này thì TAND Tối cao có chức năng thực hiện việc tổng kết thực tiễn và bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong công tác xét xử.

Việc xây dựng án lệ trên cơ sở các bản án chuẩn sẽ làm tăng thêm hiệu quả xét xử của ngành tòa án. Tuy nhiên, việc áp dụng án lệ để giải quyết các vụ việc chỉ được thực hiện trong những trường hợp pháp luật quy định chưa rõ ràng, không thống nhất và có những cách hiểu khác nhau, không áp dụng đối với những trường hợp pháp luật chưa có quy định…

TK 

NGHĨA NHÂN