Sửa hiến pháp: Con người là trung tâm
Nhân dân không chỉ tham gia quản lý nhà nước, được hỏi ý kiến mà còn có quyền lực thực sự, trực tiếp trong việc quyết định các vấn đề hệ trọng của đất nước.

Đến nay, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh được đánh giá là tổng kết Hiến pháp 1992 kỹ lưỡng, bài bản nhất. Là cơ quan nghiên cứu, lý luận đầu não của Đảng, Chính phủ, nên phạm vi tổng kết của học viện rất toàn diện. Trao đổi với Pháp Luật TP.HCM ngày 15-12, ông Nguyễn Văn Mạnh (ảnh), Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật (Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh), cho biết:

Vấn đề quan trọng nhất mà chúng tôi rút ra được là chúng ta phải nhận thức lại, đầy đủ, chính xác hơn về hiến pháp. Có như thế mới xác định được nội dung hiến pháp cũng như quy trình, cách thức tổ chức sửa đổi. Anh em học viện thấy đây là lúc chín muồi để sửa cơ bản Hiến pháp 1992. Diễn đạt phải cô đọng, chặt chẽ như Hiến pháp 1946. Như thế mới thiêng liêng, bền lâu và sau này muốn sửa đổi gì thì QH sẽ ra các tu chính án, xử lý từng điều.

. Tại sao các học giả ở học viện lại cho rằng đây là thời điểm chín muồi để sửa đổi toàn diện Hiến pháp 1992, thưa ông?

+ Hiến pháp 1992 đến giờ đã ngót 20 năm. Sự nghiệp đổi mới ngần đấy thời gian đã bộc lộ khá rõ những bất cập, yếu kém cả về tổ chức quyền lực nhà nước, thực thi quyền lực của nhân dân. Qua các kỳ đại hội Đảng, nhiều vấn đề thực tiễn đã được đúc kết và giờ là lúc thể chế hóa vào hiến pháp.

Tôi ví dụ, cho đến Đại hội X, các vấn đề xã hội chỉ là nội dung ăn theo của kinh tế, theo nghĩa “kết hợp trong từng bước phát triển kinh tế, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội”. Chúng tôi tổng kết lại và thấy rằng phải điều chỉnh theo hướng vấn đề xã hội thực ra là vấn đề con người, phải là mục tiêu và động lực của phát triển kinh tế. Không thể coi kinh tế là số 1. Phát triển kinh tế cũng chỉ để phục vụ con người.

Cử tri xã Thiên Lộc (Hà Tĩnh) trong một cuộc tiếp xúc với Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng. Ảnh: TTXVN

. Vậy cần thể hiện tư tưởng “con người là trung tâm” vào hiến pháp như thế nào?

+ Chúng tôi thấy hiến pháp hiện hành quy định các nội dung về quyền con người, quyền dân chủ của nhân dân vẫn còn theo kiểu ban phát. Nói “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân” nhưng lại giới hạn “nhân dân sử dụng quyền lực nhà nước thông qua QH và HĐND”. Giờ cần diễn đạt lại, đúng nghĩa chủ quyền nhân dân, mọi quyền bính thuộc về dân, nhà nước chỉ là công cụ, phương tiện để người dân thực hiện quyền. Và nhân dân, ngoài hình thức dân chủ đại diện thông qua cơ quan dân cử, còn rất nhiều hình thức dân chủ trực tiếp.

Nhân dân không chỉ tham gia quản lý nhà nước, được hỏi ý kiến mà còn có quyền lực thực sự, trực tiếp trong việc quyết định các vấn đề hệ trọng của đất nước. Ví dụ, không đồng ý với chính sách nào đó của Chính phủ thì nhân dân có quyền biểu tình; hay QH sửa đổi hiến pháp nhưng phải để dân phúc quyết thì mới có hiệu lực.

. Là cơ quan lý luận đầu não của Đảng, cuộc tổng kết Hiến pháp 1992 của học viện đặt vấn đề thế nào về vai trò lãnh đạo của Đảng?

+ Chúng tôi nghĩ là nên diễn đạt lại điều luật quy định về sự lãnh đạo của Đảng. Diễn đạt súc tích, để nổi bật trách nhiệm của đảng cầm quyền, theo đúng tư tưởng Hồ Chí Minh: “Chính phủ làm việc không tốt thì nhân dân có quyền đuổi cổ đi” (Nói chuyện với nhân dân Thanh Hóa, 1947).

Cần thể hiện để thấy được Đảng Cộng sản Việt Nam phải là đội tiên phong, đủ năng lực uy tín thì mới giữ trọng trách lãnh đạo nhà nước, xã hội. Có ý kiến cho rằng cần có luật về sự lãnh đạo của Đảng. Tuy nhiên, cũng có quan điểm rằng luật về đảng chỉ phù hợp với chế độ đa đảng, còn ta thì không thể.

. Xin cảm ơn ông.

TỔNG KẾT THI HÀNH HIẾN PHÁP 1992

Một số bộ, ngành chưa nghiêm túc

Trên cơ sở 12 dự thảo báo cáo tổng kết thi hành Hiến pháp 1992 đã được một số bộ, ngành gửi về, ngày 15-12, Ban Chỉ đạo Tổng kết thi hành Hiến pháp 1992 của Chính phủ đã mở hội nghị với những bộ, ngành không có thành viên trong Ban Chỉ đạo để đôn đốc công việc.

Kết quả cho thấy phần lớn các bộ, ngành đang lúng túng với việc xác định nội dung tổng kết. Các dự thảo gửi về chưa bám sát vào địa vị pháp lý của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ trong mối quan hệ với Chính phủ, Thủ tướng, với các bộ, ngành khác và với chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Hiểu biết của chính các bộ, ngành về hiến pháp cũng chưa đầy đủ. Thậm chí, có đơn vị trích dẫn hiến pháp còn chưa đúng.

Dự thảo các báo cáo cho thấy nội dung tổng kết, đánh giá của một số bộ, ngành chưa phân tích được các thuận lợi, khó khăn để từ đó chỉ ra những ưu điểm, tồn tại, hạn chế của hiến pháp hiện hành từ góc độ của Chính phủ. Các kiến nghị, đề xuất cũng chưa có lập luận về cơ sở khoa học, thực tiễn.

Bộ trưởng Tư pháp Hà Hùng Cường - Thường trực Ban Chỉ đạo nhấn mạnh: “Tổng kết hiến pháp có vai trò quan trọng, là cơ sở để Hội nghị Trung ương tới đây quyết định phạm vi, mức độ sửa đổi. Vì vậy, các bộ, ngành cần khẩn trương hoàn thiện các dự thảo báo cáo” - Bộ trưởng Hà Hùng Cường cho biết.

NGHĨA NHÂN