Trong số đó, có nhiều người đồng đội từng vào sinh ra tử, nay trở lại để thì thầm lời tiễn biệt; có những người đến để tìm tung tích người chồng, người cha, người anh hy sinh mấy chục năm vẫn chưa tìm thấy hài cốt.

Lá cờ trước giờ ra trận

Gần Tết Mậu Thân năm 1968, lực lượng trinh sát an ninh vũ trang C1, C4, quân báo ở Quảng Ngãi cải trang bí mật xuất hiện càng nhiều trên khắp các nẻo đường. Nhiệm vụ của họ là chuẩn bị hậu cần, cài cắm cơ sở trong các cơ quan của địch, vẽ sơ đồ, nắm quân số, vũ khí, quy luật hoạt động của địch để phục vụ cho chiến dịch mang mật danh T.25 - đánh vào một loạt vị trí: Đài phát thanh, nhà lao, cơ quan hành chính, sân bay.

Trước ngày vào chiến dịch, lực lượng an ninh, biệt động thị xã đều làm lễ tuyên thệ và ký vào lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam có in dòng chữ: Thề hy sinh vì Tổ quốc, thề quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh.

Các anh về giữa đồng đội, nhân dân. Ảnh: VĂN CHƯƠNG

Ông Huỳnh Minh Đức ở xóm An Phú, xã Phổ Ninh, huyện Đức Phổ, nguyên là cán bộ quân báo nhớ lại: Chỉ huy chiến dịch là Lưu Thạnh Đức gọi tôi lên giao nhiệm vụ: “Trận này mang ý nghĩa chính trị rất lớn nhưng cũng hết sức khó khăn, gian khổ, chuyện hy sinh là không tránh khỏi. Tiểu đội trinh sát của đồng chí chuẩn bị dẫn đường đưa đơn vị 401 của quân khu xuống thị xã. Trong đơn vị này có hai đồng chí là kỹ thuật báo chí phát thanh. Nếu đánh chiếm được đài phát thanh thì hai đồng chí này sẽ nắm kíp kỹ thuật để phát chương trình tuyên truyền của cách mạng cho toàn dân”.

Tại thị xã Quảng Ngãi, những toán lính từ Sài Gòn vừa được tăng cường xuất hiện tràn ngập đường phố. Cách đó không xa, những đoàn quân bí mật đang tiến dần xuống phía đông chia thành nhiều nhánh.

Đánh thẳng vào lòng địch

Trong chiến dịch T.25 đã có hai đơn vị đặc công thiện chiến được tung vào trận và ghép chung thành một đại đội, đó là Đại đội Đặc công 95 của huyện Bình Sơn và 506A của Tỉnh đội Quảng Ngãi. Hai đơn vị này vốn được gắn với các trận đánh xuất thần: Trong một buổi sáng đã “hốt” gọn một hải thuyền của ngụy, “nhổ” căn cứ núi Vàng, An Lộc. Ngán 95, lính Mỹ đi càn thường vẽ số 95 xuống đất và ra dấu hỏi người dân: “Vi-xi? Vi-xi?”.

Lúc 2 giờ 30 ngày 31-1-1968, cả thị xã Quảng Ngãi đang chìm trong giấc ngủ thì bất thần hàng ngàn bóng chiến sĩ khoác AK lướt nhanh trên khắp đường phố. 17 kg thuốc nổ báo hiệu phát hỏa làm rung chuyển thị xã. Tất cả cơ quan đầu não của chính quyền ngụy đều bị chia cắt và đánh phủ đầu.

“Cộng sản! Bị 95 bao vây! Đề nghị trung đoàn bảo an chi viện!”. Trên sóng điện đài, quân ngụy tại tòa hành chính, sân bay, đài phát thanh, ty cảnh sát, nhà lao hoảng loạn. Chúng không còn sử dụng ký tín, ám hiệu, mật mã để liên lạc mà cứ gào lên công khai các địa điểm bị tấn công ngay từ đầu như vậy.

Ông Phan Thanh Hiệp, Chính ủy Đại đội 95 và 506 A, một trong những mũi đánh vào nhà lao thị xã cho biết: Tại nhà lao Quảng Ngãi, đơn vị của ông phải vượt qua bãi mìn, hàng rào kẽm gai nhiều lớp. Khẩu đại liên từ trong nhà lao đặt trên cao bắn găm sát đất; các loại súng từ trong nhà lao bắn ra như mưa. Quần nhau với địch đến mờ sáng, lực lượng đặc công vẫn chưa thực hiện được kế hoạch dự kiến: Phối hợp với cơ sở mở cửa nhà lao lúc 3 giờ 30.

Giải thoát tù nhân

Mặt trời vừa mọc, tiếng u u của máy bay HU 1A vang lên kèm theo tiếng rít chói tai của đạn súng máy. Giữa bãi đất trống, chiếc dù bị cánh quạt phạt mạnh trùm lên người đã che ông Phan Thanh Hiệp lọt ngoài họng súng trên máy bay. Trước tình hình thương vong của anh em, ông ra lệnh: Bắn máy bay. B40 vào gần diệt ổ đại liên. Anh Sáu bò sát hàng rào, nâng khẩu B40 thổi một quả đạn. Bắn liên tiếp bốn quả, anh nằm vật xuống, tai rỉ máu và điếc đặc.

Di vật của các liệt sĩ. Ảnh: VĂN CHƯƠNG

Đến giữa trưa, một tổ đặc công lọt được vào nhà lao, chiến sĩ Nguyễn Ngọc Anh xả súng bắn tung ổ khóa 50 cánh cửa, hơn 900 tù nhân chạy ào ra ngoài. “Nằm xuống, máy bay nó tới!” - ông Hiệp nhô người, tay rung lên quạt một băng AK vào chiếc máy bay và la to. Đạn trên máy bay xả vào tù nhân, bóng nhiều người ngã chúi trước hàng rào. Đến 18 giờ, tất cả tù chính trị mới vào được vùng an toàn.  

Trong nội thị, cuộc chiến diễn ra khắp các con phố, từng góc nhà: Địch đưa súng DK106 lên điểm cao quét dọc theo các con đường. Chiếc xe tăng thứ 13 chi viện cho bọn địch ở đài phát thanh và nhà lao bị ta bắn cháy. Lúc 3 giờ sáng, tại trung tâm chỉ huy, tiếng điện đàm của Thị đội trưởng Phạm Thung vang lên: “Tình hình thuận lợi, anh em đã áp sát đài phát thanh và chuẩn bị lọt vô để đọc lời kêu gọi...”. Cuộc nói chuyện bị cắt ngang vì anh Thung bị trúng đạn hy sinh.

Chiều tối ngày 1-2-1968, khi tiếng súng vừa tạm lắng, 30.000 người dân khắp các huyện của Quảng Ngãi đã đồng loạt kéo về bao vây thị xã thực hiện nhiệm vụ đấu tranh chính trị.

42 giao thừa, giờ các anh mới trở về

Ánh mắt đăm đăm như cố nén cái ký ức đau đớn suốt mấy chục năm ròng rã đi tìm hài cốt của chồng, cô Vũ Thị Hải, hiện trú tại phường Chánh Lộ, TP Quảng Ngãi, nghẹn ngào: “Chồng cô tên là Mai Công Chức, quê ở xã Vinh Quang, huyện Tiên Lãng, TP Hải Phòng, hy sinh tại chiến trường Quảng Ngãi trong Tết Mậu Thân 1968. Mỗi khi nghe thông tin ở nơi nào tìm thấy hài cốt liệt sĩ là cô khăn gói lên đường. Hằng năm, cứ vào ngày 27-7 là cô lại làm lễ cúng cơm cho tất cả anh hùng liệt sĩ đã hy sinh. Đúng ngày tết rồi các dịp 30-4 hay 22-12 cô đến rất nhiều nghĩa trang để thắp hương cho đồng đội”.

Cô Nguyễn Thị Khoái, quê ở tỉnh Hà Tây, từng công tác ở Trung đoàn 773, nức nở: “Anh em mình hy sinh còn rất trẻ. Cô mong tất cả các anh đều sớm được đoàn tụ trở về quê hương!”.

Những đôi dép cao su mục nát, những quả lựu đạn chưa kịp rút chốt, những chiếc dây choàng cổ, hai tấm di ảnh đã mờ nhưng vẫn hiện rõ khuôn mặt trẻ măng, ánh mắt trong sáng, sâu thẳm của người chiến sĩ giải phóng.

Gần 42 giao thừa, các anh giờ mới trở về.

Các chiến sĩ an ninh vũ trang chuẩn bị cho chiến dịch T.25. Ảnh: TƯ LIỆU

Ngày 1-12, trong khi thi công hệ thống thoát nước ở khu vực ranh giới giữa phường Nghĩa Lộ và phường Trần Phú, TP Quảng Ngãi, công nhân đã phát hiện một số hài cốt và nhiều hiện vật như võng dù, biđông đựng nước, lựu đạn của bộ đội giải phóng sử dụng thời chiến tranh. Đây là số hài cốt của bộ đội đặc công đánh vào nhà lao Quảng Ngãi Tết Mậu Thân 1968. Sau khi bộ đội ta hy sinh, địch đã gom xác các anh lại và lấp vào hố chôn chung này.

Trong những năm qua, các lực lượng quy tập mộ liệt sĩ tại Quảng Ngãi đã tìm được gần 600 hài cốt trong các hố chôn tập thể.

LÊ VĂN CHƯƠNG


Đón đọc số ngày mai

Chuyện về liệt sĩ Nguyễn Văn Hà, nguyên là đại đội phó Đại đội Đặc công 506A người còn để lại di ảnh và được gia đình đến nhận.