Đối sách thế nào trước toan tính của Trung Quốc?
Trong trường hợp cần thiết, Việt Nam nên cân nhắc việc khởi kiện Trung Quốc ra tòa quốc tế.

Ngày 26-7 tại hội trường Thống Nhất (TP.HCM), hơn 50 học giả Việt Nam (VN) và quốc tế đến từ nhiều nước khác nhau cùng 300 đại biểu khách mời đã cùng mổ xẻ nhiều vấn đề về biển Đông tại hội thảo “Những khía cạnh pháp lý liên quan đến sự kiện Trung Quốc (TQ) hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng biển VN”, do Trường ĐH Luật TP.HCM phối hợp cùng Hội Luật gia VN tổ chức.

Di chuyển giàn khoan có toan tính

Trước việc TQ di chuyển giàn khoan 981 ra khỏi vùng biển VN, GS Baladas Ghoshal, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nam Á và Đông Nam Á, ĐH Jawaharlal Nehru (Ấn Độ), nhận định việc TQ di chuyển giàn khoan và tàu hộ tống ra khỏi vùng kinh tế đặc quyền và thềm lục địa của VN có thể là một biểu hiện của sự thận trọng, là động thái có toan tính, nhất là để ngăn chặn sự hợp lực của các quốc gia để đối ứng với TQ.

Ông Baladas Ghoshal cho rằng tiếng nói của ASEAN sẽ góp phần kiềm chế tham vọng của TQ, khiến nước này không thể sử dụng và đe dọa bằng vũ lực. Vị này cũng cho rằng VN nên lựa chọn biện pháp theo đuổi thủ tục trọng tài quốc tế hoặc nộp đơn lên Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc; cùng ASEAN và TQ ký Bộ Quy tắc ứng xử trên biển Đông (COC).

Đối sách thế nào trước toan tính của Trung Quốc? - ảnh 1

Các đại biểu đang thảo luận bên lề hội thảo sáng 26-7.

Luật gia Veeramalla Anjaiah, Phó Tổng biên tập Daily Jakarta Post (Indonesia), trong bài tham luận của mình ông cũng cho rằng việc hạ đặt giàn khoan là một sự vi phạm rõ ràng luật pháp quốc tế và trái với Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC). Vị luật gia này kêu gọi ASEAN cần nhanh chóng đoàn kết, đồng thuận để cùng TQ ký COC nhằm góp phần ngăn ngừa và giải quyết hiệu quả các tranh chấp. Đồng thời, ASEAN cần vận động các quốc gia ngoài khối như Mỹ, Nhật, Úc… ủng hộ trong tiến trình giải quyết hòa bình các tranh chấp trên biển Đông với TQ.

Việt Nam nên áp dụng biện pháp pháp lý

Mặc dù nhấn mạnh đến giải pháp chính trị ngoại giao để giải quyết tranh chấp theo quy định của Hiến chương Liên Hiệp Quốc, Công ước của Liên Hiệp Quốc năm 1982 và xem đây là “một giải pháp tích cực và có triển vọng” mà VN đang kiên trì sử dụng nhưng một số học giả cho rằng khi TQ không có thiện chí để giải quyết tranh chấp bằng biện pháp chính trị ngoại giao thì trong trường hợp cần thiết, VN cũng nên cân nhắc việc sử dụng biện pháp pháp lý.

Bằng kinh nghiệm thực tiễn của Indonesia trong việc giải quyết tranh chấp biên giới trên biển, GS Hikmahanto Juwana (đến từ khoa Luật ĐH Indonesia) cho rằng VN cần đánh giá đầy đủ các chứng cứ pháp lý của VN và của TQ để thấy được điểm mạnh, điểm yếu về chứng cứ của hai bên. “Trước hết, VN nên sử dụng các biện pháp chính trị ngoại giao, sau đó mới tính tới việc đưa ra Tòa án Công lý Quốc tế” - vị giáo sư đến từ Indonesia nói.

TS Trần Phú Vinh, Trường ĐH Luật TP.HCM, nêu quan điểm: Với việc TQ hạ đặt giàn khoan trái phép, VN đã sử dụng các biện pháp ngoại giao nhưng TQ đã không đàm phán thiện chí với VN thì VN nên sử dụng biện pháp pháp lý. “VN có thể yêu cầu Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc hoặc Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) ra kết luận với câu hỏi TQ đặt giàn khoan, sử dụng và đe dọa sử dụng vũ lực trong vùng đặc quyền kinh tế của VN có phù hợp luật quốc tế hay không? Đây là một biện pháp nên được sử dụng” - ông Vinh nói.

Tuy nhiên, các học giả khuyến nghị trước mắt VN cần nghiên cứu để tiến hành các thủ tục pháp lý để khởi kiện TQ ra tòa trọng tài quốc tế về Luật Biển được thành lập theo Phụ lục VII của Công ước 1982 để kiện TQ về hành vi hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của VN. Bởi vì theo quy định của Phụ lục VII Công ước 1982, tòa trọng tài quốc tế về luật biển có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về giải thích và áp dụng công ước ngay cả khi TQ từ chối tham gia.

Các học giả cũng lưu ý VN cần chuẩn bị kỹ lưỡng, bài bản các chứng cứ pháp lý, lịch sử và nội dung để khởi kiện khi thấy cần thiết. Đặc biệt, cần nghiên cứu kỹ để vận dụng nguyên tắc “đất thống trị biển” nhằm chứng minh cho luận điểm và các tuyên bố của mình đối với các vùng biển thuộc quyền chủ quyền của VN trên biển Đông theo Công ước 1982.

TÁ LÂM

Trung Quốc chưa bao giờ thừa nhận mình sai

Trao đổi với báo chí bên lề hội thảo, bà Jeanne Mirer, Chủ tịch Hiệp hội Luật sư dân chủ quốc tế, cho rằng TQ chưa bao giờ thừa nhận mình làm sai, kể cả những cái sai mà cộng đồng thế giới lên án mạnh mẽ như việc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa VN.

Bà Jeanne Mirer nhận định TQ sẽ không dừng lại dù nước này đã dịch chuyển giàn khoan. Do đó các chuyên gia luật pháp quốc tế cần ngồi lại với nhau nhằm tìm ra phương án tối ưu nhất để đối phó với những bước đi tiếp theo rất khó lường của TQ.