Phí đường bộ với xe máy: Vẫn loay hoay
(PL)- Loại phí sử dụng đường bộ được đặt ra cùng việc hành thu khiến người dân không “tâm phục, khẩu phục” nên có huy động một lực lượng khổng lồ tham gia thì mức thu phí cũng chỉ rất khiêm tốn.

HĐND TP.HCM vừa phủ quyết tờ trình của UBND TP về đề án thu phí sử dụng đường bộ theo đầu phương tiện đối với xe máy vì có nhiều bất cập. Mức “phí đường” này được đề xuất chỉ 50.000-150.000 đồng/xe/năm, tùy dung tích xe được nhiều người cho rằng “không vấn đề”; đồng thời với quyết định này, TP.HCM sẽ là địa phương duy nhất trong cả nước chưa thực hiện việc thu “phí đường” với xe máy. Điều này cũng đồng nghĩa với việc TP.HCM tiếp tục bước qua năm thứ ba chưa thu phí với xe máy.

Việc thu “phí đường” đã được thực hiện gần hai năm qua (bắt đầu từ 1-1-2013) nhưng vì sao vẫn chưa được HĐND TP thông qua, làm cơ sở cho UBND TP ra quyết định về mức thu, tổ chức thu, tỉ lệ trích giữ… để các xã/phường thực hiện? Pháp Luật TP.HCM xin điểm lại những “lấn cấn” trong việc thu loại phí này với xe máy.

Chưa thu đã “ngán”

Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, UBND cấp các xã/phường là đơn vị trực tiếp đứng ra thu “phí đường” với xe máy. Thống kê cho thấy ở các tỉnh, thành trên cả nước đang thu “phí đường” đều thực hiện theo cách này mà chưa có địa phương nào đề xuất các hình thức thu khác (như ứng dụng công nghệ, thu qua ngân hàng, qua đơn vị thu hộ phí…). Tương tự, UBND TP cũng đề xuất giao cấp phường/xã thu phí rồi về lâu dài mới nghiên cứu ứng dụng công nghệ (như gắn chíp điện tử lên xe) để thu nhằm hạn chế thất thu thuế và giảm kinh phí hành thu.

Theo số liệu của Phòng CSGT đường bộ-đường sắt, Công an TP.HCM, TP có khoảng 5,5 triệu xe máy. Nhưng qua thống kê của các địa phương thì tổng số xe máy thuộc diện đóng “phí đường” chỉ hơn 3,3 triệu xe. Như vậy khi thực hiện thu phí, cấp phường sẽ đến từng hộ dân đề nghị kê khai số xe để làm cơ sở yêu cầu đóng phí chứ không thể căn cứ vào danh sách từ phía CSGT chuyển qua. “Nếu dựa vào danh sách từ CSGT chuyển qua thì có nhiều trường hợp thu không đúng đối tượng, bởi nhiều người đã bán xe nhưng không sang tên. Còn nếu đến từng hộ dân để thống kê và thu cho đúng thì dễ bị sót lọt” - chủ tịch một phường e ngại sự hợp tác từ phía người dân.

Theo vị này, như đề án, phường có thể giao thanh tra xây dựng phối hợp với địa chính/bộ phận thuế/công an phường và các tổ dân phố thu. Cả phường có khoảng 30 người phụ trách từ lĩnh vực văn hóa-xã hội đến an ninh, trật tự đô thị với khối lượng công việc đã quá tải. Cho nên nếu phải “ôm” thêm việc thu phí sử dụng đường bộ sẽ khó kham nổi”.

Tương tự, chuyên gia hành chính Diệp Văn Sơn cũng bày tỏ với Pháp Luật TP.HCM rằng hiện cấp phường, xã đang “ôm” trăm công ngàn việc, đừng dồn việc xuống cho họ nữa. Nếu phường, xã được giao thu phí, họ phải huy động cả ban bệ như cảnh sát khu vực, tổ dân phố, nhân viên phường, xã… để thực hiện. Điều này sẽ dẫn đến quá tải, họ sẽ không đảm đương, giải quyết tốt các công việc khác.

Phí đường bộ với xe máy: Vẫn loay hoay - ảnh 1

Cách thu phí với xe máy, trong đó có xe đăng ký nơi này chạy chỗ khác, lại có nhiều xe chưa sang tên… chưa “chống” được sót lọt, lại không đảm bảo công bằng. Ảnh: MP

Thiếu chế tài, dễ lọt

Một cán bộ khi tham gia soạn thảo đề án thu “phí đường” cho biết hiện nay đã có hình thức chế tài đối với người không đóng phí. Tuy nhiên, thẩm quyền xử phạt thuộc về các đơn vị tài chính nên việc kiểm tra, xử phạt sẽ không phải chuyện dễ. Nói vậy mới thấy “việc đến từng hộ dân thống kê số xe máy đang sử dụng rất dễ bị sót lọt do không có biện pháp đảm bảo người dân kê khai đầy đủ số xe đang sử dụng. Nhiều lý do có thể người dân vin vào để né như cho người thân để đi và xe đã đóng phí rồi. Sẽ xử lý sao trong trường hợp này, trong khi hiện không có quy định yêu cầu người dân phải chứng minh?” - vị này nói.

Ngoài ra, Nghị định 171/2013 về xử phạt giao thông không cho phép CSGT kiểm tra liệu xem người dân đã đóng phí hay chưa, đặc biệt nghị định này đã bỏ điều khoản xử phạt những xe không đóng phí mà trước đó đã nêu. Do vậy việc thu phí thành công hay không và mức độ thu sót, bỏ lọt phụ thuộc rất lớn vào sự nhiệt tình của cấp xã, phường. Tuy vậy, vị chủ tịch phường trên cho hay chưa chắc sự nhiệt tình của các phường, xã đã làm nên chuyện mà còn phụ thuộc rất lớn vào sự hợp tác của người dân. Đơn giản, nếu khi đi kê khai mà người dân khóa cửa hoặc viện nhiều lý do hẹn lần hẹn lữa thì sao? Chắc sẽ đi vận động tiếp để “mong” người dân đóng chứ không thể buộc nộp ngay. Từ đó ông kiến nghị nên tính toán lại việc giao cho UBND phường, xã thu “phí đường”. Nên chăng sẽ thu phí khi người dân đi đăng ký xe mới hoặc cho phép CSGT kiểm tra, xử phạt và yêu cầu đóng phí nếu người dân chưa nộp phí, như việc kiểm tra, xử phạt với các trường hợp chưa mua bảo hiểm tai nạn dân sự bắt buộc của xe cơ giới.

Không phục, huy động nhiều cũng thu được ít

Mức thu “phí đường” 50.000-150.000 đồng thì theo tính toán của Sở GTVT nếu 100% xe máy đóng phí thì mỗi năm thu được 370 tỉ đồng. Vậy nhưng thống kê ở nhiều địa phương cho thấy tỉ lệ thu phí này đạt tỉ lệ rất thấp, chỉ khoảng 30%-50%. Còn với TP.HCM, vị cán bộ trong ban soạn thảo đề án thu phí e dè: “Nếu thu được khoảng 50%” số xe máy ở TP.HCM đã là tín hiệu đáng mừng.

Nếu như sự cẩn trọng trong tính toán của vị cán bộ vừa nêu là đúng thì mỗi năm TP.HCM có thêm khoảng 160 tỉ đồng (chưa trừ khoản kinh phí giữ lại) sẽ được phân bổ cho 24 quận, huyện. “Cả một hệ thống, ban bệ tổ chức thu phí được huy động song số tiền thu được quá ít ỏi, chia về cho các địa phương thì mỗi quận, huyện có thêm không được bao nhiêu. Cách thu hiện nay là rải đều cho tất cả phường, xã,  thị trấn cùng vào cuộc sẽ gây tốn kém trong việc chi trả chi phí cho những người thu phí. Rõ ràng nếu đây là khoản thu mang tính nghĩa vụ mà người dân “tâm phục, khẩu phục” thì không cần huy động bộ máy, tốn công vận động nhiều sẽ vẫn thu được tỉ lệ lớn” - TS Phạm Sanh, chuyên gia giao thông, nhận xét.

Theo TS Phạm Sanh, vốn dĩ nguồn kinh phí làm đường xuất phát từ tiền thuế của dân nhưng việc lên kế hoạch, tính toán cho việc chi thường xuyên sửa chữa cầu đường sai rồi lại bắt người dân đóng thêm một khoản phí khác để sửa đường là không ổn. Vậy nhưng sau khi thu phí sử dụng đường bộ (ô tô đóng từ đầu năm 2013 - NV), đường sá nhiều nơi vẫn lầy lội, đầy ổ voi, ổ gà và những khuyết tật đã nhiều gây hậu quả nghiêm trọng. Cam kết “đường sá tốt hơn” sau khi đóng phí chưa thấy rõ thì lại bày ra một bộ máy cồng kềnh tiếp tục thu phí xe máy nhưng biện pháp chống sót lọt, thất thu không rõ dễ dẫn đến không công bằng và gây bức xúc cho người dân. Ông Sanh nói: “Người dân không phục là chỗ đấy nên phải vào cuộc “vận động”. Nhiều nơi đã thu cũng không đạt hiệu quả cao nên cần xem xét theo hướng bỏ luôn khoản thu phí này. Nhưng do loại phí này đã được quy định trong nghị định nên TP.HCM không có thẩm quyền hủy bỏ mà có thể hoãn thu như các loại thuế, phí không hợp lý gây phiền nhiễu cho dân và kiến nghị Chính phủ điều chỉnh, hủy bỏ việc thu phí với xe máy. Còn nếu muốn tiếp tục thu phải tính toán biện pháp thu hợp lý, ít tốn kém nhưng hiệu quả”.

Thu phí qua xăng dầu

Cách thu này sẽ hạn chế thất thu, không phải trích lại cho bộ máy thu theo đầu xe cồng kềnh, phức tạp. Cách thu này cũng loại trừ các vướng mắc như xe không chạy cũng phải đóng phí, xe chạy nhiều cũng chỉ đóng mức phí như xe chạy ít, tức đảm bảo được sự công bằng. Điểm nhược của phương án này là có thể thu nhầm các đối tượng sử dụng xăng dầu không cho mục đích giao thông (như nông nghiệp, đánh cá) nên cần có phương án hoàn phí cho nông, ngư dân nếu thu theo phương án này.

Thu phí qua vỏ bánh xe

Nhiều nước trên thế giới áp dụng cách thu phí qua vỏ bánh xe. Cách thu này đảm bảo được công bằng vì xe đi nhiều thì mòn vỏ nhiều, phải đóng phí nhiều, ngược lại xe đi ít thì đóng phí ít. Ngoài ra, việc thu qua vỏ bánh xe sẽ không làm mất công sức, thời gian của các cán bộ đi thu phí, rồi trích giữ lại phần trăm. Tuy nhiên, muốn thu phí theo cách này cũng không đơn giản vì ngoài việc phải “nắm” các đơn vị sản xuất, kinh doanh vỏ xe còn phải “siết” việc nhiều điểm đắp vỏ mòn, vỏ cũ.

________________________________________

Ông LÊ VĂN TRUNG, Giám đốc Sở GTVT TP Đà Nẵng:

Đà Nẵng thu phí đạt trên 20%

Bắt đầu từ 1-1-2015 sẽ bàn giao lại cho các xã, phường chủ động thu loại phí này. Chi phí dành cho người đi thu là 20%, còn 80% được chia cho xã, phường (40%) và quận, huyện (40%). Sau khi thu số tiền này, các quận, huyện sẽ chủ động hơn trong việc dùng kinh phí để sửa chữa các tuyến đường trên địa bàn của mình. Sau một tháng triển khai, quỹ bảo trì đường bộ TP sẽ tiến hành xuống kiểm tra, đánh giá việc thu phí như thế nào. Chủ trương của TP là Quỹ Bảo trì đường bộ không đứng ra thu nhưng sẽ quản lý xem UBND các quận/huyện, xã/phường sử dụng số kinh phí đó như thế nào.

Cũng theo ông Trung, thời gian qua việc thu phí bảo trì đường bộ đối với các loại xe máy trên địa TP không đạt yêu cầu. Chỉ mới thu đạt hơn 20%, việc thu phí cũng gặp nhiều vướng mắc.

TẤN TÀI ghi

Ông LƯ THÀNH ĐỒNG, Giám đốc Sở GTVT kiêm Phó Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Bảo trì đường bộ TP Cần Thơ:

Cần thơ chỉ đạt khoảng 16%

Năm 2013, TP đã thành lập Quỹ Bảo trì đường bộ TP và TP giao cho UBND xã, phường, thị trấn tiến hành thu nộp, từ đó lấy nguồn này thực hiện công tác bảo trì đường bộ theo quy định. Đối với bốn huyện xây dựng nông thôn mới thì thu phí sẽ để lại 100% cho địa phương đầu tư sửa chữa, nâng cấp xây dựng hạ tầng phục vụ cho địa phương, riêng các quận chỉ đăng nộp về TP 10%, còn 90% giữ lại để duy tu, sửa chữa hạ tầng giao thông trên địa bàn.

Năm 2014, Quỹ Bảo trì đường bộ TP Cần Thơ đưa chỉ tiêu thu hơn 20 tỉ đồng (trong đó đăng nộp về quỹ khoảng 17 tỉ đồng - PV) phí sử dụng đường bộ đối với xe mô tô nhưng đến 31-11-2014 chỉ đăng nộp vào quỹ hơn 7,4 tỉ đồng và tỉ lệ xe kê khai và nộp phí chỉ đạt khoảng 16%.

GIA TUỆ ghi

MINH PHONG