Ám ảnh nhiễm xạ ở Fukusima

Thứ Tư, ngày 1/10/2014 - 02:00

(PL)- Rời bệnh viện có chiếc máy scan để kiểm tra mức độ phơi nhiễm phóng xạ ở trẻ em, chúng tôi đi ngang qua ngôi làng “ma” lúc trời sập tối. Làng không thấy bóng người, chỉ thấy những bao tải chứa đất nhiễm phóng xạ chất đầy trước sân…

“Giống chiếc máy scan tài liệu, đứa trẻ sẽ được scan toàn thân để kiểm tra mức độ phơi nhiễm phóng xạ”. GS Ryugo Hayano (giảng viên Trường ĐH Tokyo, Nhật) ra vẻ tự tin giới thiệu với chúng tôi (các nhà báo tham gia chương trình Báo chí khoa học châu Á) về chức năng của chiếc máy BabyScan đang đặt tại BV Minami - Soma (TP Soma, tỉnh Fukusima). Thế nhưng ngay sau đó ông lại phải thừa nhận chiếc máy có tác dụng như là một liệu pháp tâm lý hơn là thực hiện việc kiểm tra nhiễm xạ.

Từ BV Minami đến ngôi làng “ma”

GS Hayano cho biết sau thảm họa động đất-sóng thần làm nổ nhiều lò phản ứng ở nhà máy điện hạt nhân Dai-ichi tại tỉnh Fukusima vào tháng 3-2011, người dân lo sợ những đứa trẻ ở đây lớn lên sẽ mắc bệnh ung thư do nhiễm phóng xạ. Do đó các nhà khoa học Nhật Bản đã nỗ lực nghiên cứu, chế tạo ra chiếc máy BabyScan để kiểm tra toàn thân cho trẻ em. “Hiện có ba chiếc máy được trang bị tại ba bệnh viện ở tỉnh này. Đã có hơn 1.000 đứa trẻ (6-15 tuổi) được kiểm tra và chưa phát hiện trường hợp nào bị nhiễm phóng xạ vượt mức cho phép nhưng người dân vẫn chưa hết lo sợ” - GS Hayano nói.

Ám ảnh nhiễm xạ ở Fukusima - ảnh 1

Chiếc máy BabyScan dùng để kiểm tra nhiễm xạ ở trẻ em tại tỉnh Fukusima. Ảnh: TRUNG THANH

GS Hayano cũng bày tỏ: “Việc dùng máy này là không thật cần thiết vì nguồn thức ăn, nước uống ở đây đã được kiểm tra, kiểm soát, đảm bảo an toàn. Mức độ nhiễm phóng xạ ở đây (khu vực cách xa nhà máy điện hạt nhân Dai-ichi với bán kính trên 20 km - PV) được kiểm tra hằng giờ và chúng ở mức rất thấp, không ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người dân…”.

BS Tomoyoshi Oikawa, Phó Giám đốc BV Minami, nhớ lại: “BV Minami cách nhà máy điện hạt nhân Dai-ichi khoảng 23 km. Sau khi sóng thần ập đến, nhà máy điện hạt nhân phát nổ, người dân càng hoảng loạn. Các bệnh viện khác trong TP đều đóng cửa, sơ tán bệnh nhân. Có 107 bệnh nhân được đưa đi sơ tán nhưng có đến 30% tử vong. Riêng bệnh viện này không đóng cửa, chúng tôi quyết định ở lại để tiếp nhận và chữa trị cho người dân dù điều kiện thức ăn, vật dụng hằng ngày rất thiếu thốn…”. Nói đến đây, vị bác sĩ không khỏi ngậm ngùi: “Có khoảng 500 người ở TP này thiệt mạng trong thảm họa động đất-sóng thần. Trước đây TP có 70.000 dân nhưng sau thảm họa, nhiều người không quay trở lại. Hiện TP chỉ còn 50.000 người. Dự báo dân số sẽ tiếp tục tụt giảm.”.

Chúng tôi rời BV Minami - Soma để quay về Fukusima vào lúc chạng vạng. Trời tối nên khi đi ngang qua ngôi làng Idate (thuộc TP Soma), quang cảnh hiện ra càng ảm đạm. “Ngôi làng cách nhà máy điện hạt nhân bị sự cố đến 30 km nhưng do ảnh hưởng của gió nên khu vực này bị ô nhiễm phóng xạ rất cao. Hầu hết người trong làng đã bỏ đi nơi khác, giờ họ không quay trở về nên ngôi làng rất vắng vẻ. Nhiều người còn gọi đây là ngôi làng “ma”” - một nhà báo Nhật đi cùng đoàn kể.

Trong đêm, ngôi làng Idate hầu như không thấy bóng người. Vài cây số chúng tôi mới thấy một, hai nhà có ánh đèn. Quan sát kỹ, chúng tôi thấy phía trước những ngôi nhà bỏ hoang có rất nhiều bao tải chất đống. Theo ông Shigeyuki Koide, Chủ tịch Hiệp hội Báo chí khoa học Nhật Bản (người dẫn đoàn đi), đó là những bao tải đựng đất nhiễm phóng xạ. Hiện toàn bộ đất nhiễm phóng xạ ở làng Idate vẫn đang được lưu giữ tạm vì Nhật chưa có nhà máy nào có thể xử lý được nguồn đất này.

Ám ảnh nhiễm xạ ở Fukusima - ảnh 2

Máy đo mức nhiễm phóng xạ di động tại Fukusima. Ảnh: TRUNG THANH

Ám ảnh nhiễm xạ ở Fukusima - ảnh 3

Biển ghi mức độ ô nhiễm phóng xạ (ở mức thấp, không ảnh hưởng đến sức khỏe) trong môi trường tại Fukusima. Ảnh: TRUNG THANH

Niềm tin về điện hạt nhân bị thương tổn

Không chỉ ở làng Idate, tại nhiều địa phương khác thuộc tỉnh Fukusima, đến nay người dân vẫn chưa quay trở về. Các chuyên gia về chính sách năng lượng của Nhật thông tin: Thảm họa động đất-sóng thần cũng như sự cố nổ lò phản ứng hạt nhân đã xảy ra hơn ba năm rưỡi nhưng ước tính vẫn còn hàng trăm ngàn người dân ở tỉnh Fukusima không quay trở lại nơi họ đã sinh sống trước đó.

“Những người dân không dám quay lại Fukusima ám ảnh điều gì? Họ vẫn còn sợ động đất-sóng thần hay lo sợ sự cố từ nhà máy điện hạt nhân?” - tôi hỏi BS Sea Ochi, Giám đốc BV Soma Central, người có công trình nghiên cứu về vấn đề sức khỏe tâm thần sau thảm họa. Theo bà thì chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào để có thể đưa ra câu trả lời chính xác. Bà chia sẻ: “Sau thảm họa, chúng tôi ghi nhận số ca tự vẫn được đưa đến bệnh viện có tăng lên so với trước đây nhưng hiện chưa thể kết luận được nguyên nhân”.

GS Hisanori Nei, chuyên gia hàng đầu về điện hạt nhân của Nhật, tiết lộ: Sau thảm họa, các nhà máy điện hạt nhân ở Nhật đã phải tạm đóng cửa. Hiện nay qua thăm dò ý kiến, vẫn có hơn 60% người dân Nhật không đồng tình về phát triển điện hạt nhân. Tuy nhiên, để đảm bảo nguồn năng lượng cho quốc gia, chính phủ Nhật sẽ tái khởi động chương trình điện hạt nhân.

“Trước khi xây nhà máy điện hạt nhân ở Fukusima, các ông thuyết phục người dân về mức độ an toàn của nhà máy này như thế nào? Sau khi xảy ra sự cố, các ông thuyết phục người dân ra sao để khởi động lại nhà máy này?”. Với hai câu hỏi này của tôi, GS Hisanori Nei đáp: “Trước khi xây nhà máy, các đơn vị liên quan đã nói với người dân nhà máy điện hạt nhân an toàn tuyệt đối. Thế nhưng sau khi xảy ra sự cố nổ lò phản ứng hạt nhân, họ phải thừa nhận rằng rủi ro cũng có thể xảy ra…”.

Nhiều người trong đoàn đã giật mình trước con số do BS Tomoyoshi Oikawa đưa ra. “Sau thảm họa động đất-sóng thần, nổ lò phản ứng điện hạt nhân, những trường hợp tử vong do đột quỵ được ghi nhận tại BV Minami - Soma tăng lên 2,4% so với trước đây. Đã ba năm rưỡi rồi nhưng hậu quả từ thảm họa ở nơi đây vẫn còn đang tiếp diễn” - ông nói.

Câu nói của vị bác sĩ cùng hình ảnh chiếc máy BabyScan cứ lởn vởn trong đầu khi tôi rời Fukusima. Như GS Hayno đã bày tỏ, dẫu không thật cần thiết nhưng những chiếc máy có giá thành lên đến nửa triệu USD/chiếc ấy vẫn phải được sản xuất, trang bị cho bệnh viện để góp phần “chế ngự” nỗi lo sợ của người dân Fukusima về nguồn phóng xạ vẫn còn đang lởn vởn trong môi trường.

TRUNG THANH

Việt Nam lùi thời điểm khởi công

Theo thông tin từ Bộ Công Thương, ngày khởi công nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận sẽ được lùi từ năm 2014 theo dự kiến đến năm 2020 hoặc 2022. Mục đích là giúp việc thực hiện dự án đảm bảo an toàn ở mức cao nhất.

Theo GS Hisanori Nei, nếu Việt Nam áp dụng công nghệ Nhật (nhất là dựa trên những trải nghiệm mà Nhật đã kinh qua, bao gồm cả những kinh nghiệm từ sự cố nhà máy Fukushima) để xây dựng nhà máy điện hạt nhân thì mức độ an toàn có thể tuyệt đối.


ĐỌC THÊM