Lễ hội chém lợn: Hủ tục lạc hậu, phải dẹp bỏ!
(PL)- Trong một xã hội văn minh thì không ai lại đi hành hạ con vật cả. Càng văn minh, người ta càng hiểu rằng con người không phải là chúa tể của muôn loài. Không nên gây những nỗi đau đớn cho kẻ khác.

Như Pháp Luật TP.HCM đã thông tin, ngày 27-1, Tổ chức Động vật châu Á đã phát động chiến dịch kêu gọi cộng đồng cùng ký tên kêu gọi ban hành quy định chấm dứt lễ hội chém heo tại làng Ném Thượng, xã Khắc Niệm, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh.

Chúng tôi đã trao đổi với TS Vũ Thế Long, Trung tâm Hỗ trợ các chương trình phát triển xã hội - Liên hiệp Các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam (ảnh) liên quan đến các lễ hội có các hình thức đâm chém động vật.

Không nên gây nỗi đau cho kẻ khác

. Phóng viên: Thưa ông, các lễ hội ở nước ta như đâm trâu, chém heo luôn nhận được nhiều ý kiến trái chiều, quan điểm của ông về lễ hội này như thế nào?

Lễ hội chém lợn: Hủ tục lạc hậu, phải dẹp bỏ! - ảnh 1
 
+ TS Vũ Thế Long: Tôi từng hướng dẫn cho một số sinh viên ngành văn hóa học làm các luận văn tốt nghiệp về một số lễ hội như chọi trâu, chém heo… Mỗi tục lệ đều có nguồn gốc của nó. Tuy nhiên, tục lệ cũng phải thay đổi theo thời gian cho phù hợp với cuộc sống. Có những hủ tục xấu phải bỏ đi chứ không nên khăng khăng giữ. Như lễ hội chém heo chẳng hạn, bản thân lễ hội này cũng như những truyền thuyết liên quan, ý nghĩa ở thời điểm nó ra đời đi liền với những ứng xử với những giá trị đó. Quả là cái lễ hội ấy nó đã có từ lâu đời để nhắc lại chiến công của những người lính vì đóng trong rừng thiếu lương thực thực phẩm đã săn heo rừng để bảo toàn lực lượng đánh giặc. Tục ấy đã tự biến mất sau cách mạng và bị coi như hủ tục. Nó mới phục hồi lại hơn chục năm nay thôi.

. Ông có thể giải thích rõ hơn vì sao ông không đồng tình với nghi thức chém heo trong lễ hội kể trên?

+ Trước hết, chuyện trẻ con đứng xem người ta chặt đầu con heo là chuyện không nên, sau nữa việc người dân lại dùng tiền bôi máu heo là phá hoại tiền. Hồi nhỏ, bà tôi luôn dặn các cháu: “Thấy kiến nó bò các cháu phải tránh nhé. Dẫm chết kiến là phải tội các cháu ạ”. Trong một xã hội văn minh thì không ai lại đi hành hạ con vật cả. Càng văn minh  người ta càng hiểu rằng con người không phải là chúa tể của muôn loài. Không nên gây những nỗi đau đớn cho kẻ khác.

Lễ hội chém lợn: Hủ tục lạc hậu, phải dẹp bỏ! - ảnh 2

Lễ hội chém heo đã chuyển từ việc chặt heo sang cắt đầu con heo còn sống làm cho heo thêm đau đớn dai dẳng, đồng thời cũng tác động xấu hơn đối với người xem, đặc biệt là trẻ em. Ảnh: Tổ chức Động vật châu Á

Chỉ nên giữ những lễ hội tiến bộ

. Nhiều ý kiến của các chuyên gia văn hóa cũng cho rằng lễ hội chỉ được hiểu trong phạm vi cộng đồng đó, tồn tại trong cộng đồng đó, người ngoài khó đánh giá, ông nghĩ gì về ý kiến này?

+ Đúng là vẫn có một số ý kiến chung chung như lễ hội là của nhân dân. Nó là tâm nguyện của nhân dân, cần tôn trọng để nhân dân quyết định. Tôi đồng ý một phần với ý kiến đó thôi. Tuy nhiên, cộng đồng cũng phải thay đổi theo cuộc sống nên nhìn theo góc độ thực tiễn trong xã hội ngày nay. Ví dụ như ngày xưa lên Tây Nguyên chúng ta thấy đồng bào đóng khố, cởi trần nhưng bây giờ họ cũng mặc quần áo đầy đủ như các dân tộc khác đấy thôi. Nên nhớ không có gì có thể giữ mãi được, nó có thì nó cũng mất đi. Vì thế tục nào tiến bộ thì ta nên giữ, tục nào không còn phù hợp thì không nên khăng khăng giữ.

. Tuy nhiên, để thay đổi được quan điểm về lễ hội, nghi thức đó không dễ dàng gì, theo ông cần phải ứng xử với các lễ hội đó như thế nào?

+ Với những thứ hủ tục ấy, ta cần thuyết phục sao cho mọi người đều hiểu đó là dã man, là phản văn hóa. Một khi kiểu lễ hội như vậy bị tẩy chay thì chẳng ai thực hiện tiếp nữa. Bên cạnh đó ngành văn hóa cũng cần có những uốn nắn cần thiết. Đã đến lúc cần chấm dứt ngay cái hủ tục phanh thây, xé xác tàn bạo con vật trong lễ hội vì nó phản văn hóa và kích thích bạo lực, rất nguy hiểm.

Theo kết quả của một cuộc nghiên cứu thực hiện ở Mỹ, có một mối liên hệ giữa việc đối xử tàn ác với động vật và hành vi bạo lực ở người. Một khảo sát thực hiện vào năm 1999 tại một nhà tù cho thấy: Trong tổng số 117 tù nhân được chia thành hai nhóm: nhóm có xu hướng bạo lực và nhóm không có xu hướng bạo lực, kết quả cho thấy 63% tội phạm thuộc nhóm có xu hướng bạo lực đã từng có hành vi ngược đãi động vật so với tỉ lệ chỉ 11% ở nhóm không có xu hướng bạo lực.

Trong số 261 tù nhân nam bị tống giam: 43% số tù nhân đã từng liên quan tới hành vi ngược đãi động vật. 63% số người đó cho biết họ đã từng làm hại hoặc giết hại chó và 55% đã từng đối xử ác với mèo (nghiên cứu năm 2005). Hành vi tàn ác đối với động vật là một trong những phép kiểm tra được Cục điều tra Liên bang của Hoa kỳ (FBI) thực hiện nhằm đánh giá mức độ nguy hiểm của các tù nhân.

Nguồn: Tổ chức Động vật châu Á

Nhiều nước có những bộ luật sát sinh rất chặt chẽ. Người ta không cho phép giết bò, giết heo bằng lối đâm chém mà phải dùng xung điện…

TS VŨ THẾ LONG

HỒ VIẾT THỊNH thực hiện