Lập ngôi đền văn hóa cho danh nhân Việt
(PL)- Đây không phải là ngôi đền theo kiểu đền thờ miếu mạo thông thường mà là ngôi đền được lập trên mạng, ở đó mọi người dễ dàng tìm thấy những danh nhân.

Tối 24-3, tại TP.HCM đã diễn ra lễ trao giải Giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh lần thứ tám. Đây cũng là năm đầu tiên Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh thực hiện dự án Ngôi đền tinh hoa văn hóa Việt Nam thời hiện đại.

Trong sứ mệnh “Du nhập, phục hưng, khởi phát, gìn giữ và lan tỏa những giá trị tinh hoa văn hóa nhằm góp phần canh tân văn hóa Việt Nam trong thế kỷ 21” của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh, dự án này đáp ứng sứ mệnh phục hưng của quỹ.

Chúng tôi đã có phỏng vấn GS Chu Hảo (ảnh), đại diện Hội đồng quản lý Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh, xung quanh dự án này.

Vinh danh những giá trị bị quên lãng

. Phóng viên: Tiêu chí chọn danh nhân văn hóa để đưa vào Ngôi đền tinh hoa văn hóa Việt Nam thời hiện đại sẽ như thế nào, thưa giáo sư?

Lập ngôi đền văn hóa cho danh nhân Việt  - ảnh 1
 
+ GS Chu Hảo: Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh bình chọn và tôn vinh các danh nhân văn hóa Việt Nam thời hiện đại nhằm góp phần khôi phục và lan tỏa các giá trị văn hóa đích thực của đất nước ta trong khoảng thời gian từ giữa thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20. Có thể vì hoàn cảnh lịch sử mà các giá trị của khoảng thời gian này đã bị che khuất hoặc đã bị làm cho sai lạc. Khác với giai đoạn văn hóa Hán-Nôm (từ giữa thế kỷ 19 về trước), vấn đề tôn vinh các danh nhân văn hóa đã được đề cập đến nhiều và ý kiến tương đối đồng thuận.

Những người mà quỹ sẽ tôn vinh là nhân vật xuất chúng; cuộc đời, sự nghiệp và trước tác của họ đã để lại những dấu ấn không thể phai mờ trong đời sống tinh thần, văn hóa của dân tộc.

. Việc chọn lựa nhân vật có bị tác động bởi yếu tố nào khác hay không?

+ Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh tự chịu trách nhiệm về sự lựa chọn của mình mà không bị chi phối bởi bất kỳ yếu tố nào khác. Quyết định của hội đồng quản lý quỹ dựa trên ý kiến tư vấn của hội đồng khoa học có sự tham khảo ý kiến của các học giả có uy tín trong và ngoài nước.

. Ba nhân vật năm nay gồm những ai và việc chọn họ ý nghĩa như thế nào, thưa giáo sư?

+ Ba nhân vật đầu tiên được tôn vinh năm nay gồm các vị: Trương Vĩnh Ký, Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu. Lý do: Phan Châu Trinh phải là người đầu tiên chúng tôi xin được tôn vinh, bởi quỹ chúng tôi vinh hạnh mang tên người. Mà đã nói đến Phan Châu Trinh thì không thể không nhắc ngay tới Phan Bội Châu - người đi tiên phong trong phong trào chấn hưng văn hóa nước nhà hồi đầu thế kỷ trước. Tiếp đến chúng tôi dụng ý tôn vinh Trương Vĩnh Ký như một học giả uyên bác mà chúng tôi coi là người mở đầu cho một thời đại văn hóa mới của Việt Nam - thời đại dùng chữ quốc ngữ.

Lập ngôi đền văn hóa cho danh nhân Việt  - ảnh 2
 
Bà Nguyễn Thị Bình cùng các cá nhân được vinh danh ở Giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh lần thứ tám - 2015. Ảnh: QUỲNH TRANG

Chọn kỹ trước khi “rước” vào đền

. Họ sẽ được vinh danh, được sống lại như thế nào trong ngôi đền này, thưa ông?

+ Trên trang mạng của quỹ (www.quyphanchautrinh.org) sẽ có một chương mục mang tên Ngôi đền tinh hoa văn hóa Việt Nam thời hiện đại. Trong ngôi đền online ấy mỗi danh nhân có một căn riêng. Ở đó mọi tư liệu có liên quan đến hồ sơ tôn vinh của mỗi danh nhân (thân thế, sự nghiệp, trước tác của họ; nghiên cứu, đánh giá của những người đương thời và hậu thế về họ) đều được lưu giữ để mọi người tra cứu. Dự án có thể kéo dài hàng chục năm.

. Ở Việt Nam đền thờ, tượng đài đã quá nhiều, có khi việc xây dựng những nơi như vậy trở thành phản ứng ngược. Ngay với cụm từ “tinh hoa văn hóa”, ở đâu cũng có thể tự xưng là tinh hoa. Vậy tại sao quỹ chọn tên dự án là Ngôi đền tinh hoa văn hóa?

+ Người ta chỉ dị ứng với những thứ văn hóa giả mạo, nhân danh văn hóa nhưng thực chất là mê tín dị đoan, là khoa trương hình thức. Tôi tin dư luận xã hội luôn hoan nghênh và cổ vũ các hoạt động vô vị lợi nhằm góp phần xây dựng một nền văn hóa đích thực của nước nhà. Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh đang hoạt động theo hướng đó.

. Ngôi đền này được truyền cảm hứng từ Điện Panthéon, tuy nhiên với lịch sử của điện này, cũng có những người đã được vinh danh vào điện nhưng rồi bị đưa ra khỏi điện; liệu có thể có trường hợp như thế xảy ra tại dự án Ngôi đền tinh hoa văn hóa Việt Nam thời hiện đại?

+ Chúng tôi lấy cảm hứng từ ngôi đền Pantheon ở Paris, nơi quy tụ hài cốt và di sản của các danh nhân của Pháp. Mỗi khi công bố ai là danh nhân văn hóa, hội đồng quản lý quỹ và hội đồng khoa học của quỹ sẽ hết sức thận trọng để khi đã “rước” các cụ vào đền thì giá trị văn hóa đích thực của các cụ mãi mãi được tôn trọng.

. Xin cám ơn ông.

 

Trao giải cho nhà nghiên cứu, dịch thuật độc lập

Lễ trao giải Giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh đã diễn ra vào tối 24-3 tại TP.HCM. Các hạng mục giải đã được trao cho các cá nhân:

- Giải Vì sự nghiệp văn hóa - giáo dục có hai giải: Giải cho nhà giáo Phạm Toàn và nhóm Cánh Buồm vì những hoạt động sáng tạo góp phần canh tân giáo dục và giải cho nhạc sư Nguyễn Vĩnh Bảo vì những đóng góp đặc sắc trong việc sưu tầm, sáng tạo và truyền bá âm nhạc truyền thống Nam Bộ.

- Giải Nghiên cứu cho nhà nghiên cứu Phạm Hoàng Quân vì những công trình nghiên cứu xuất sắc về biển Đông.

- Giải Dịch thuật cho dịch giả Nguyễn Nghị vì những thành công trong việc chuyển ngữ nhiều tác phẩm kinh điển.

- Giải Việt Nam học cho GS Keith Weller Taylor vì những thành tựu đã đạt được trong nghiên cứu và truyền bá lịch sử - văn hóa Việt Nam.

Ngoại trừ GS Keith Weller Taylor vì sức khỏe không đến nhận giải được, còn lại các cá nhân được vinh danh đều có mặt nhận giải. Đáng chú ý, nhiều cá nhân được vinh danh năm nay vốn là những nhà nghiên cứu, dịch thuật độc lập như dịch giả Nguyễn Nghị, nhà nghiên cứu Phạm Hoàng Quân.

_________________________________________

Những hiện trạng đầu năm 2015 đang làm chúng ta lo lắng vì sự tiếp tục xuống cấp đạo đức, văn hóa, giáo dục, bạo lực học đường đang cuốn hút cả các em nữ học sinh; sự tham ô, giả dối vẫn được bao che... Đó là thực trạng đáng buồn của xã hội ta hiện nay.

Thiếu văn hóa và giáo dục là thiếu nền tảng về tinh thần; không thể có xã hội dân chủ, công bằng, văn minh; đất nước không thể phát triển tốt đẹp, bền vững nếu kinh tế phát triển không đi đôi với văn hóa.

NGUYỄN THỊ BÌNH, Chủ tịch Hội đồng Quản lý quỹ, nguyên Phó Chủ tịch nước

QUỲNH TRANG