Xăng E10 mang lại lợi ích lớn nhưng vẫn còn rào cản

Từ ngày 1-6, xăng sinh học E10 được bán đại trà trên toàn quốc, xăng khoáng nguyên chất A95 sẽ biến mất khỏi thị trường. Vậy xăng E10 mang lại những lợi ích nào cũng như cần có cơ chế bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng khi họ không còn nhiều sự chọn lựa.

Cần hiểu rõ xăng E10 là gì

PGS-TS Phạm Hữu Tuyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các nguồn động lực và phương tiện tự hành thuộc ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết: Người dân cần hiểu rõ bản chất của các loại xăng E5 và E10 phản ánh tỉ lệ cồn có trong xăng sinh học.

Cụ thể, xăng E5 là hỗn hợp được pha trộn từ 5% cồn ethanol và 95% xăng khoáng thông thường. Đối với xăng E10, tỉ lệ này bao gồm 10% cồn ethanol sinh học và 90% xăng khoáng. Đây là loại cồn được sản xuất, chưng cất từ các nguồn nguyên liệu tự nhiên như sắn, ngô hoặc mía.

Việc sử dụng ethanol trong xăng sinh học giúp quá trình đốt cháy nhiên liệu diễn ra sạch và triệt để hơn. Nhờ cơ chế này, động cơ sẽ giảm thiểu đáng kể việc phát thải các loại khí độc hại như CO và HC ra môi trường.

Nhiều ý có ý kiến cho rằng bên cạnh xăng E10, nên bán cả xăng khoáng A95 để người tiêu dùng có quyền lựa chọn, nghĩa là không nên “khai tử” xăng A95. Về vấn đề này, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế Quốc dân, nêu quan điểm: Theo đánh giá của các chuyên gia kỹ thuật và kinh nghiệm quốc tế, đơn cử như Indonesia hay Philippines đã sử dụng đến xăng E20 thay vì chỉ là E10.

Điều này cho thấy xu hướng chuyển đổi nhiên liệu để giảm phát thải đang diễn ra mạnh mẽ. Việt Nam cần có những bước đi tiệm tiến và chắc chắn trong lộ trình này. Việc triển khai xăng E10 sẽ giúp giảm đáng kể phát thải ròng cùng nồng độ bụi độc hại đối với môi trường. Với lượng xe lớn, nếu Việt Nam giảm được 10% trong tổng số 10 triệu tấn xăng nhập khẩu mỗi năm sẽ là kết quả khả quan.

Cây xăng không bán xăng sinh học E10 từ 1-6 sẽ bị xử lý

Ngày 19-5, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, kiểm tra việc triển khai xăng sinh học E10 nhằm bảo đảm thực hiện đúng lộ trình từ ngày 1-6 tới. Cơ quan quản lý cho biết mục tiêu là bảo đảm việc chuyển đổi sang xăng E10 diễn ra đồng bộ, hiệu quả, tránh tình trạng chậm trễ hoặc gián đoạn nguồn cung ảnh hưởng thị trường.

Theo đó, từ nay đến hết ngày 31-5, Sở Công Thương các địa phương được yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền tới doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu và người tiêu dùng về tính an toàn, lợi ích của xăng sinh học E10 nhằm tạo sự đồng thuận trong quá trình chuyển đổi.

Song song đó, Sở Công Thương các địa phương phải giám sát chặt việc hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật tại các cửa hàng bán lẻ xăng dầu, gồm bồn bể, trụ bơm và hệ thống phục vụ kinh doanh xăng sinh học E10. Các cửa hàng phải hoàn tất chuyển đổi và triển khai bán xăng sinh học E10 đúng lộ trình từ ngày 1-6, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng trì hoãn hoặc gián đoạn nguồn cung.

Từ thời điểm 1-6, Sở Công Thương các địa phương chỉ đạo lực lượng Quản lý thị trường phối hợp với các lực lượng chức năng giám sát, kiểm tra các cửa hàng bán lẻ xăng dầu.

Đặc biệt, kiên quyết xử lý các hành vi kinh doanh xăng không đúng chủng loại theo lộ trình; các hành vi găm hàng gây khan hiếm nguồn cung; tự ý ngừng bán không có lý do chính đáng; mập mờ trong chỉ dẫn giá và chủng loại xăng dầu tại vòi bơm hoặc đầu cơ, tăng giá bất hợp lý…

Đáng chú ý, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước yêu cầu lực lượng quản lý thị trường các cấp và công chức phụ trách địa bàn chịu trách nhiệm nếu để xảy ra tình trạng cửa hàng không chấp hành lộ trình chuyển đổi, để xảy ra vi phạm nghiêm trọng hoặc điểm nóng về gian lận, mất ổn định thị trường xăng dầu trên địa bàn mà không kịp thời phát hiện, xử lý.

“Đây là bước đi quan trọng để giảm phát thải, đặc biệt trong ngành vận tải Việt Nam. Ngành này vốn được Ngân hàng Thế giới đánh giá là có mức phát thải lớn nhất trong các loại hình vận tải. Việc chuyển đổi không chỉ bảo vệ môi trường mà còn thay đổi thói quen tiêu dùng năng lượng của người dân” - TS Lạng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, khi thị trường xăng E10 phát triển sẽ tạo tiền đề cho các công nghệ mới phát triển. Giải pháp này giúp Việt Nam vừa giảm phát thải, vừa thúc đẩy công nghệ trong nước. Đồng thời, chúng ta cũng có thể giảm bớt sự phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu từ các vùng bất ổn như Trung Đông.

Băn khoăn về vấn đề kiểm soát chất lượng

Mặc dù xăng E10 mang lại nhiều lợi ích về mặt môi trường, một số chuyên gia và người tiêu dùng phản ánh sản phẩm này vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định. Do chứa tỉ lệ ethanol cao, loại xăng này có tính hút ẩm mạnh. Đặc tính này có thể gây ăn mòn các bộ phận cao su như gioăng hay phớt trên một số mẫu xe đời cũ. Đối với những dòng xe hiệu suất cao yêu cầu chỉ số octan ổn định, E10 có thể khiến động cơ hoạt động kém hiệu quả hơn xăng truyền thống.

Ở góc độ nhà kinh doanh, ông Tấn Văn Phụng, Chủ tịch Hiệp hội Dầu khí Đồng Nai, cho biết bên cạnh công tác chuẩn bị đã sẵn sàng bán xăng E10, nhiều đại lý bán lẻ vẫn băn khoăn về vấn đề kiểm soát chất lượng. Bởi đặc thù của xăng E10 là dễ tách lớp và bay hơi nếu không được bảo quản đúng quy chuẩn kỹ thuật. Do đó, một trong những vấn đề gây lo ngại nhất hiện nay là việc phân định trách nhiệm nếu xăng E10 lưu thông trên thị trường không đảm bảo chất lượng.

Ông Phụng đặt câu hỏi: “Nếu xăng E10 mà không đủ hàm lượng thì ai chịu trách nhiệm? Nhà cung cấp hay đơn vị bán lẻ?”. Theo ông Phụng, trước mắt, thị trường cần một khoảng thời gian giao thoa 1-2 tháng để vận hành và theo dõi tình hình. Các đơn vị quản lý sẽ dựa trên phản ánh thực tế của người tiêu dùng để đưa ra giải pháp.

“Chúng ta phải chờ xem phản hồi từ người dân. Ví dụ như xe có bị tấp lề, hư hỏng động cơ hay không. Khi chưa đi vào thực tế một cách đại trà thì chưa thể nói trước được điều gì” - ông Phụng chia sẻ thêm.

Cùng nhìn nhận này, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho rằng đến ngày 1-6, các đơn vị mới phải bán đại trà trên toàn quốc, những khó khăn nếu có sẽ phát sinh sau dấu mốc này. “Đơn cử khi bước vào giai đoạn chuyển đổi, có thể phát sinh tình trạng một số cửa hàng vẫn chưa bán hết lượng xăng khoáng A95 trong kho” - ông Bảo nói.

Các thử nghiệm đều chứng minh xăng E10 tương thích với xe máy, ô tô

Một trong những lo ngại rất lớn của người tiêu dùng là xăng E10 liệu có thể gây ảnh hưởng đến động cơ xe hay không. Liên quan vấn đề này, ông Đào Công Quyết, Trưởng Tiểu ban Truyền thông Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), khẳng định hiệp hội luôn ủng hộ chương trình chuyển đổi sang nhiên liệu sạch theo lộ trình của Chính phủ.

Theo ông Quyết, hầu hết sản phẩm hiện nay do các thành viên hiệp hội cung cấp đều tương thích với nhiên liệu xăng E10. Trước khi đưa sản phẩm ra thị trường, các hãng xe đều thực hiện các nghiên cứu, đánh giá kỹ thuật để đảm bảo tính phù hợp.

Tuy nhiên, một số ít dòng xe đời cũ, đặc biệt là các xe sản xuất từ năm 2005 trở về trước sử dụng hệ thống tiêu thụ nhiên liệu kiểu cũ như bộ chế hòa khí, có thể sẽ bị ảnh hưởng. Nguyên nhân là do các chi tiết trong hệ thống cung cấp nhiên liệu như kim phun, ống dẫn bằng cao su hoặc nhựa của công nghệ cũ chưa tính đến khả năng kháng cồn.

Bên cạnh đó, xăng sinh học có tính chất ngậm nước và tách nước. Nếu để xăng lâu trong bình mà không sử dụng, đặc biệt là khi lượng xăng trong bình ít, chất lượng xăng có thể thay đổi do hiện tượng tách nước.

Vì vậy, VAMA khuyến cáo người dân nên vận hành xe ít nhất một lần mỗi tháng. Trong trường hợp chuẩn bị cho những chuyến đi xa sau thời gian dài để xe lưu kho, chủ xe nên đưa xe đi kiểm tra tại các xưởng dịch vụ chính hãng.

Về chính sách bảo hành, các hãng xe cam kết đảm bảo quyền lợi khách hàng nếu xe được bảo dưỡng đúng quy trình và sử dụng đúng nhiên liệu từ các hệ thống cung cấp chính thức. Nếu lỗi thuộc về kết cấu kỹ thuật của xe, hãng sẽ bảo hành. Tuy nhiên, nếu hư hỏng do sử dụng nhiên liệu không đảm bảo chất lượng hoặc do hiện tượng tách nước vì bảo quản không đúng cách thì trách nhiệm thuộc về bên cung cấp nhiên liệu hoặc người dùng.

Cùng nhìn nhận trên, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cho biết về mặt kỹ thuật, đánh giá tác động của xăng sinh học đối với động cơ từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy ảnh hưởng là không lớn. Các quốc gia như Philippines hay Indonesia đã sử dụng xăng E20 trong nhiều năm, cho đến nay các nước chưa ghi nhận đánh giá nào khẳng định xăng sinh học gây hại cho động cơ xe. Đồng thời, cũng chưa có các vụ kiện tụng hay yêu cầu đòi bồi thường liên quan đến vấn đề này.

Theo TS Lạng, Việt Nam đang triển khai xăng E10 rất quyết liệt và sự thận trọng của người dân là hoàn toàn chính đáng. Để tạo niềm tin cho người dân, trong trường hợp xảy ra sự cố với xe, các cơ quan chức năng cần đánh giá kỹ lưỡng nguyên nhân. Bên cạnh đó, Nhà nước cần xây dựng cơ chế bù đắp và quy định trách nhiệm rõ ràng cho các đơn vị trong chuỗi cung ứng. Thậm chí, các đơn vị này có thể triển khai bảo hiểm hoặc chế độ hỗ trợ đổi xe cho người dùng.

“Sự can thiệp và hỗ trợ kịp thời từ phía Nhà nước sẽ giúp doanh nghiệp và người dân yên tâm hơn trong quá trình chuyển đổi xanh này” - ông Lạng nhấn mạnh.