Thế nhưng đến nay, từ ý kiến của một cơ sở kiểm nghiệm xác định trong măng tươi tự nhiên cũng đã có loại acid này nên cơ quan chức năng đã hủy niêm phong.

Do có nghi vấn không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường, cơ sở chế biến măng của ông Nguyễn Văn Lâm tại xã Thái Bình, huyện Châu Thành (Tây Ninh) đã bị đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh kiểm tra, sau đó niêm phong toàn bộ lô hàng 70 tấn măng từ ngày 16-10.

Măng chế biến có acid oxalic

Theo tìm hiểu của chúng tôi thì sự thể bắt đầu từ việc đoàn kiểm tra của Phòng Cảnh sát Phòng, chống tội phạm về môi trường tỉnh Tây Ninh có buổi kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và vệ sinh an toàn thực phẩm tại cơ sở măng của ông Lâm vào ngày 24-9. Lúc đó, ông Lâm không xuất trình được các giấy tờ liên quan đến việc kinh doanh, sản xuất măng muối, không có hồ sơ về lĩnh vực môi trường hay an toàn thực phẩm. Đoàn kiểm tra đã làm xét nghiệm tại chỗ bằng phương pháp test nhanh mẫu nước ngâm măng le và thấy kết quả âm tính với chất hàn the... Ngoài ra, đoàn kiểm tra còn thu một mẫu nước thải và hai mẫu măng thành phẩm cùng nước ngâm măng về phân tích kiểm nghiệm.

Đến ngày 16-10, đoàn kiểm tra liên ngành của tỉnh (gồm có Phòng Cảnh sát Phòng, chống tội phạm về môi trường, thanh tra Sở Y tế, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Chi cục Quản lý chất lượng Nông, lâm sản và Thủy sản...) đã đến cơ sở lập biên bản lấy mẫu măng. Đồng thời, đoàn lập biên bản niêm phong toàn bộ lô hàng măng (khoảng 70 tấn) tại nhà ông Lâm mà đoàn cho là tang vật vi phạm nhưng trong biên bản không nêu vi phạm gì.



Vợ chồng ông Lâm châm thêm nước muối vào măng khi được cho phép mở niêm phong ngày 27-11. Ảnh: NGUYỄN HOÀNG




Kết quả thử nghiệm của Trung tâm Dịch vụ phân tích thí nghiệm TP.HCM cho thấy các loại măng tre tươi sống tự nhiên đều có acid oxalic với hàm lượng cao.



Kết quả kiểm nghiệm của Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 đối với mẫu măng rừng tự nhiên do Chi cục Quản lý chất lượng nông lâm sản và thủy sản tỉnh Tây Ninh gửi đến cũng cho thấy trong măng có acid oxalic. Ảnh: NGUYỄN ĐỨC

Tuy nhiên, theo thông tin mà nhiều cơ quan báo chí đồng loạt đăng tải vào đầu tháng 11, lý do niêm phong là do số măng đã chế biến của cơ sở ông Lâm có acid oxalic là chất tẩy trắng độc hại. Nguồn tin từ Phòng Cảnh sát Phòng, chống tội phạm về môi trường cho biết theo kết quả kiểm nghiệm của cơ quan chuyên môn thì nước ngâm măng và các mẫu măng của cơ sở ông Lâm đều có hàm lượng acid oxalic từ gần 60 mg/kg đến 710 mg/kg.

Măng tươi cũng có acid oxalic!

Theo ông Lâm thì gia đình ông làm măng muối (chủ yếu là măng tre và măng le) chứ không phải làm măng chua như các báo đã đưa tin.

Ông Lâm cho biết ông mua măng của một phụ nữ ngụ xã Tân Hội, huyện Tân Châu (Tây Ninh), còn theo bà này thì bà mua măng nguyên liệu của một số người dân Campuchia mang sang bán. Sau khi luộc măng chín thì ông muối mặn bằng muối hột để bảo quản được lâu và bán dần. Nghe cáo buộc “đã bỏ chất tẩy trắng vào măng”, vợ chồng ông rất ngạc nhiên: “Măng muối có màu vàng đặc trưng, chúng tôi tẩy trắng để làm gì?”.

Trong hơn 1,5 tháng kể từ ngày bị niêm phong hàng, vợ chồng ông Lâm đã đi gõ cửa nhiều nơi để kêu cứu. Sốt ruột chờ đợi mà chưa có kết quả, ông tự lấy ngẫu nhiên nhiều mẫu măng trồng, măng rừng tươi… đem đến Trung tâm dịch vụ phân tích thí nghiệm TP.HCM (thuộc Sở KH&CN TP.HCM) để kiểm nghiệm. Kết quả thật bất ngờ: Đối với các mẫu măng tươi sống, hàm lượng acid oxalic cao gấp vài chục đến cả trăm lần so với hàm lượng trong mẫu măng muối tại nhà ông. Cụ thể, hàm lượng acid oxalic trong măng le rừng tươi là 2.163 mg/kg; măng tre mạnh tông là 1.517 mg/kg.

“Mừng như chết đi sống lại”, vợ chồng ông Lâm tiếp tục gửi đơn đề nghị được minh oan. Trong đơn gửi cho báo Pháp Luật TP.HCM, vợ chồng ông viết: “… Gia đình tôi tha thiết khẩn cầu lãnh đạo các cấp, các ngành chức năng nhanh chóng kiểm chứng các kết quả thử nghiệm mà gia đình tôi đã cung cấp hoặc tự chọn bất kỳ mẫu măng tươi sống tự nhiên nào gửi đi kiểm nghiệm để chứng thực chất acid oxalic là chất đặc trưng của cây măng. Gia đình tôi cam đoan không bỏ gì vào măng muối”.

Hủy niêm phong nhưng chưa cho bán hàng

Từ báo động “măng bị khô nước” của ông Lâm, đoàn kiểm tra liên ngành tỉnh đã hai lần cho phép ông mở niêm phong để ông thêm nước muối vào các bao, thùng măng muối để măng không bị hư. Ở lần thứ nhất vào ngày 30-10, ông Lâm đã phải bỏ đi bảy bao măng thối với trọng lượng 300 kg. Ở lần thứ hai vào ngày 27-11, ông đã vớt ra năm bao măng (210 kg) bị hư hỏng.

Đồng thời, vào ngày 13-11, Sở NN&PTNT tỉnh đã chủ trì cuộc họp liên ngành (gồm Công an tỉnh, Sở Y tế, Sở KH&CN, Sở TN&MT, Sở Tư pháp) bàn biện pháp xử lý vụ việc. Có nhiều ý kiến trái chiều trong cuộc họp, người đề nghị “cần tham khảo ý kiến khoa học về chất oxalic có trong măng tự nhiên”, người đề xuất “buộc phải xử lý tiêu hủy”… Sau cùng, để đảm bảo khách quan, chính xác, liên ngành đã thống nhất phải trực tiếp lấy một số mẫu măng gửi đến Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 (TP.HCM) để kiểm nghiệm.

Trao đổi với chúng tôi vào sáng 3-12, ông Nguyễn Minh Đức, Chi cục phó Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản tỉnh Tây Ninh, cho biết: “Trong tháng 11, đoàn liên ngành gồm Phòng Cảnh sát Phòng, chống tội phạm về môi trường, Chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm, Chi cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản đã đến chợ ở huyện Tân Châu để mua măng tươi nhưng hôm đó không mua được do chợ hết măng. Tiếp nữa, đoàn đã vào rừng tự nhiên ở xã Tân Thành lấy một số mẫu măng tre và măng le gửi đến Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 3 (TP.HCM) xét nghiệm. Theo thông tin từ trung tâm thì các mẫu măng tươi tự nhiên đều có chứa chất acid oxalic. Hàm lượng acid trong măng le hơn 1.000 mg/kg, trong măng tre hơn 500 mg/kg. Tính ra, măng rừng tươi sống có hàm lượng acid oxalic cao hơn hẳn hàm lượng phát hiện trong mẫu măng nhà ông Lâm. Cuối tuần trước (ngày 28-11), ngay sau khi có kết quả này, đoàn kiểm tra liên ngành đã lập biên bản mở niêm phong toàn bộ số măng của ông Lâm. Tuy nhiên, gia đình ông Lâm vẫn chưa được phép bán số măng này khi chưa có ý kiến cho phép của cơ quan có thẩm quyền”.

Chúng tôi nêu thắc mắc: “Biên bản hủy niêm phong mới nhất cũng không nêu rõ vì sao hủy”. Ông Đức trả lời: “Việc chưa có giấy phép kinh doanh, chưa có hệ thống xử lý nước thải là những vi phạm có thể xử phạt nhưng không phải là lý do niêm phong hàng hóa. Trước đây, dựa trên kết quả kiểm nghiệm số măng đã chế biến tại nhà ông Lâm có acid oxalic là chất độc hại, liên ngành đã niêm phong. Nay khi có kết quả măng tươi sống cũng có chất này, chúng tôi đã mở niêm phong”.

“Thông tin acid oxalic là chất có sẵn trong măng là phát hiện mới đối với chúng tôi. Chúng tôi đã có văn bản gửi Cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản… Sau khi các cơ quan này có ý kiến, chúng tôi sẽ báo cáo UBND tỉnh để có hướng xử lý tiếp”.

Nghiên cứu của các nước cũng cho thấy măng tre có acid oxalic

Nghiên cứu của TS NZ Reg Nutr. (Trường ĐH Lincoln, New zealand) cho biết acid oxalic và muối của acid này (oxalates) là chất có thể gây hại cho cơ thể. Bởi vì chất này ngăn cản cơ thể hấp thụ canxi và nhiều khoáng chất khác vốn rất cần thiết cho cơ thể.

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu đến từ Nhật Bản Yuuko Ishii (Trường ĐH Mukogawa) đã chỉ ra rằng rất nhiều loại rau, củ, quả, trái cây có trong tự nhiên đều chứa acid oxalic (hay muối oxalates). Điển hình như măng tre, bắp cải, củ cải, dâu, táo… Riêng với măng tre, lượng acid oxalic tự do chiếm khoảng 278 mg/100 g măng tre.

Bên cạnh đó, một nghiên cứu của nhóm tác giả đến từ Viện Dinh dưỡng thuộc Trường ĐH Mahidol (Thái Lan) cho thấy thêm măng tre có chứa lượng muối oxalates nhiều hơn nhiều loại rau, củ, quả thực phẩm thông thường khoảng 1,5 lần (150 mg oxalates trong 100 g măng tre). Hàm lượng này có sự thay đổi tùy thuộc địa hình, khí hậu, thời tiết.

Đáng lưu ý là theo bà Yuuko, “lượng acid oxalic tự do trong hầu hết rau, củ (trong đó có măng tre) có thể dễ dàng bị loại ra khi chúng ta ngâm chúng vào nước và đun sôi trong vòng 20 phút”.

ĐỖ THIỆN

NGUYỄN HOÀNG