TP Hải Phòng đang có nguy cơ trở thành bãi rác thải công nghiệp của nước ngoài.

Thống kê của Phòng Cảnh sát phòng chống tội phạm môi trường (PC49) Công an Hải Phòng cho biết trong ba năm (2003-2006) đã có gần 2.300 container chứa gần 37.000 tấn ắcquy chì phế thải đã nhập vào cảng Hải Phòng. Trong hai năm 2008 và 2009, cơ quan chức năng ở Hải Phòng tiếp tục phát hiện 340 container rác phế liệu và hàng chục container ắcquy chì phế thải, vi mạch điện tử được nhập cảng. Hiện PC49 đang phối hợp với hải quan kiểm tra 30 container hàng khai báo là phế liệu nhưng thật ra là rác thải tổng hợp gồm giấy, cao su, nhựa phế liệu.

Thượng tá Nguyễn Đức Đáng, Trưởng Phòng PC49, cho biết mặc dù cơ quan chức năng đã phát hiện, xử lý liên tục song chưa thể ngăn chặn được tình trạng rác thải ồ ạt nhập vào cảng với thủ đoạn rất tinh vi. Các doanh nghiệp trong nước cấu kết với nước ngoài chuyển chất thải vào Việt Nam dưới hình thức ký hợp đồng xuất nhập khẩu hoặc tạm nhập tái xuất sang nước thứ ba. Trên hợp đồng và các thủ tục khai báo hải quan đều thể hiện là mặt hàng hợp pháp nhưng thực chất bên trong là mặt hàng vi phạm pháp luật về môi trường.

Khi bị cơ quan chức năng phát hiện, các đơn vị đứng tên chủ hàng liền chối bỏ trách nhiệm bằng việc ra văn bản từ chối nhận hàng - điều này được Luật Hải quan cho phép. Doanh nghiệp trong nước đổ lỗi cho phía nước ngoài cung cấp hàng không đúng hợp đồng. Doanh nghiệp nước ngoài phần lớn là công ty ma, đã giải thể hoặc nếu xác định được thì họ nhận gửi nhầm hàng, đề nghị được chuyển sang đối tác khác ở nước thứ ba. Do đó, cơ quan chức năng khó lòng truy cứu trách nhiệm chủ hàng.

Chỉ tính từ đầu năm tới nay, cảng Hải Phòng có hơn 300 container chất thải vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường lưu bãi. Do hầu hết doanh nghiệp đứng tên chủ hàng đã có văn bản từ chối nhận hàng nên tháng 4-2010, UBND TP đã thành lập tổ công tác liên ngành xử lý số hàng phế thải tồn đọng này. Những lô hàng xác định được đơn vị gửi hàng ở nước ngoài, cơ quan chức năng buộc tái xuất. Những lô do doanh nghiệp ma gửi vào sẽ bị tiêu hủy.

Thượng tá Nguyễn Đức Đáng nhận định với hơn 40 doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu và hàng chục doanh nghiệp làm trung gian tạm nhập tái xuất, việc nhập khẩu rác thải sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp. Trong khi đó, lực lượng hải quan chưa có thiết bị chuyên dụng soi container nên rất khó phát hiện. Hiện mỗi ngày có hàng trăm container rời cảng, lực lượng hải quan chỉ có thể kiểm tra xác suất 10% hàng hóa nên việc rác thải lọt vào là khó tránh khỏi.

- Ngày 1-7, 15 container hàng lưu kho tại cảng Đoạn Xá hơn ba tháng nay được phát hiện chứa nhựa phế thải (vận đơn khai báo là nhựa phế liệu). Chủ hàng là Công ty Cổ phần Thương mại QT ở Móng Cái, Quảng Ninh đã từ chối nhận hàng.

- Ngày 19-6, tại cảng Đình Vũ, sáu container 40 feet rác thải đã bốc mùi. Lô hàng này được nhập vào Hải Phòng từ cuối năm 2008 nhưng Công ty HT có trụ sở ở TP Thái Bình cũng từ chối nhận hàng.    

- Trong hai năm 2008 và 2009, cơ quan chức năng đã buộc tái xuất 113 container, tiêu hủy hơn 150 container.

KIM LINH