"Xét tật mình"

Học giả Nguyễn Văn Vĩnh phê phán thẳng thừng không e ngại những thói hư tật xấu của người Việt. Trong bài “Thiếu gạo ăn thừa giấy đốt” đăng trên Đại NamĐăng Cổ Tùng Báo (ĐNĐCTB) số 802, ngày 30-5-1907, ông phê phán hủ tục mua giấy vàng mã đốt rất lãng phí. Trong khi có nhiều người sống đói khổ, ăn mày đầy đường lại đi cúng ma quỷ. Hoặc tệ nạn đốt pháo mà ông gọi là “thật dã man”, chẳng qua là bắt chước mấy “chú khách” - tức những người Hoa di cư sang ta mang theo các hủ tục đó (ĐNĐCTBsố 824, ngày 31-10-1907). Trong bài “Ma to giỗ nhớn” đăng trên ĐNĐCTBsố 796, ngày 18-4-1907, ông phê phán tệ ma chay linh đình: Trong lúc cha mẹ còn sống thì không lo báo hiếu, đến khi cha mẹ chết thì vật bò, làm heo đãi cả làng, như ăn mừng cha mẹ chết vậy!

Đến năm 1913, trên Đông Dương tạp chí, Nguyễn Văn Vĩnh tiếp tục cho đăng loạt bài phê phán nặng nề những thói hư tật xấu của người Việt, như: Tính biển lận, thói ăn gian nói dối, tật gì cũng cười, tệ nạn cờ bạc, thói chuộng hư danh, thấy người sang bắt quàng làm họ, một người làm quan cả họ được nhờ...

Giật mình nhìn lại, hơn trăm năm sau hầu như những thói hư tật xấu của người Việt mà Nguyễn Văn Vĩnh phê phán khi xưa không những không giảm mà còn tăng lên hoặc biến tướng. Có thể kể một vài biến tướng, như chuyện “một người làm quan cả họ được nhờ” hiện nay biến tướng thành chuyện cậy mình là “con ông cháu cha” nghênh ngang quậy phá, nhiều khi không coi luật pháp ra gì. Thói chuộng hư danh bây giờ coi bộ còn phát triển hơn xưa. Có người dám bỏ ra những khoản tiền lớn để được “lên báo lên đài” hay vào vòng chung kết một cuộc thi gì đó. Chuyện “thấy người sang bắt quàng làm họ” tức dựa hơi người có chức có quyền để mưu cầu lợi lộc nhiều khi lộ liễu một cách lố bịch, thậm chí cả khi người ấy đã nằm dưới mộ!

Bài thơ “Lời người dưới mộ” của nhà thơ - nhà giáo Phạm Xuân Ẩn có những câu nói về chuyện “dựa hơi” này khá nực cười: Ta đã tịch rồi ngươi biết không/ Cớ chi bới tổ lại tìm tông/ Thằng khoe bên nội, thằng bên ngoại/ Đứa nhận người yêu, đứa nhận chồng… (trích Một thoáng hương xưa - NXB Văn hóa Thông tin - 2013).

Còn những hủ tục, mê tín dị đoan thì hiện nay “liên tục phát triển”. Rất nhiều lễ hội dân gian mang tính văn hóa truyền thống đã biến tướng thành những cơ hội cho những kẻ buôn thần bán thánh; dù chính quyền đã ra đủ các quy định quản lý vẫn không ngăn chặn được. Chỉ nội việc đốt vàng mã tại các đền chùa mà chính quyền phải ra những quy định giới hạn tối đa nhưng không mấy tác dụng. Người ta không những chỉ đốt vàng mã như trước đây mà họ còn đặt làm đủ cả mô hình nhà lầu xe hơi cùng các tiện nghi vật chất hôm nay để đốt gửi người cõi âm!… Duy chỉ có tệ nạn đốt pháo mà Nguyễn Văn Vĩnh từng gọi là “thật dã man”(chắc không phải vì nó có thể gây tai nạn mà vì biết bao người đói khổ nhưng có người lại bỏ tiền mua pháo đốt một cách phung phí) đến gần 20 năm trước mới được Chính phủ cấm tiệt. Đó là kết quả duy nhất thấy được đối với những tệ nạn bị Nguyễn Văn Vĩnh thẳng tay đả phá.

Nhắc lại những lời phê phán của bậc thức giả viết từ hơn thế kỷ trước cũng là dịp để các thế hệ hôm nay nhìn lại mình và ngẫm nghĩ xem mình sẽ làm được gì để không thấy xấu hổ với tiền nhân? Và chính bản thân chúng ta?

PHẠM CHU SA

Đa dạng đề cử giải thưởng Fair Play 2022

Đa dạng đề cử giải thưởng Fair Play 2022

(PLO)- Hội đồng thẩm định giải thưởng Fair Play báo Pháp Luật TP.HCM đã họp và thảo luận trong gần 20 đề cử của các nhà chuyên môn, nhà báo, trọng tài, người hâm mộ… nhằm chọn ra năm đề cử chính thức trước khi hơn 150 lá phiếu bình chọn được gửi đến những nhà chuyên môn.
Giải pháp để bứt phá cho 2023

Giải pháp để bứt phá cho 2023

(PLO)- Trong khi chờ tác động tích cực lan tỏa đến Việt Nam thì trong thời gian chờ đợi, TP.HCM cần đặc biệt tập trung vào nội lực của kinh tế TP, trong đó phát huy các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao như là một ngành công nghiệp dịch vụ.