Vụ “Điều tra viên sốt sắng gọi người nhà bị can trả nợ”

Xử hình sự không đúng!

Qua những thông tin mà báo Pháp Luật TP.HCM đã phản ánh trong mấy ngày qua về việc cơ quan điều tra Công an huyện Bù Gia Mập (Bình Phước) khởi tố bà Trần Thị Búp về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, tôi cho rằng xử lý như vậy không hợp lý.

Để truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này thì người phạm tội phải có hành vi như sau:

Người phạm tội nhận tài sản một cách ngay thẳng, hợp pháp thông qua các hình thức như vay, mượn, thuê tài sản… trước khi có hành vi chiếm đoạt tài sản. Sau khi nhận được tài sản, người phạm tội thực hiện hành vi chiếm đoạt toàn bộ hoặc một phần tài sản đã nhận, bằng một trong các thủ đoạn:

Thứ nhất, gian dối để không trả lại tài sản như đánh tráo tài sản, rút bớt tài sản, đưa ra các thông tin sai lệch khác để không phải trả lại tài sản…

Xử hình sự không đúng! ảnh 1

Thứ hai, bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản. Việc bỏ trốn thể hiện người phạm tội đã có hành vi không trả lại tài sản cho chủ sở hữu nên đây là biểu hiện của hành vi chiếm đoạt tài sản. Nếu một người nhận tài sản của người khác một cách hợp pháp, sử dụng tài sản đó vào các mục đích hợp pháp, sau đó không có khả năng chi trả nhưng họ không bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản thì đây không phải là tội phạm mà là quan hệ pháp luật kinh tế, dân sự.

Thứ ba là sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến tình trạng không có khả năng trả lại như sử dụng tài sản của người khác vào hoạt động buôn bán ma túy, vũ khí, chất độc... Khi nhận tài sản của người khác một cách hợp pháp và sử dụng tài sản đó vào các mục đích bất hợp pháp, người phạm tội nhận thức được rằng khả năng rủi ro và không có khả năng chi trả là rất lớn nhưng họ vẫn cố tình đầu tư vào. Điều đó thể hiện người lường trước được tình trạng không có tài sản để trả lại cho chủ sở hữu nhưng họ vẫn chấp nhận nên đây cũng là một hình thức thể hiện của hành vi chiếm đoạt tài sản.

Giữa bà Nguyễn Thị Búp và bà B. có tranh chấp về tiền bạc liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hóa. Từ lúc tranh chấp phát sinh cho đến lúc bà Nguyễn Thị Búp bị khởi tố và bắt tạm giam thì bà Búp không hề thực hiện một trong các thủ đoạn nêu trên để chiếm đoạt tài sản nên việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với bà Búp trong trường hợp này là sai quy định pháp luật hình sự. Vụ việc phát sinh giữa bà Búp và bà B. chỉ là tranh chấp về hợp đồng dân sự nên chỉ áp dụng quy định pháp luật dân sự để giải quyết tranh chấp này.

ThS TRẦN THANH THẢO, giảng viên Luật hình sự ĐH Luật TP.HCM

Chỉ là giao dịch dân sự

Theo các thông tin trên báo, tôi nhận thấy giữa bà B. và bà Búp đang tồn tại hai giao dịch dân sự, đó là (1) giao dịch vay mượn tiền giữa bà B. (con nợ) vay bà Búp (chủ nợ) và (2) giao dịch mua bán hạt điều giữa bà B. (bên bán) với bà Búp (bên mua). Bà B. và bà Búp vẫn đang trong quá trình thỏa thuận và chưa thống nhất được nợ nần và vì chưa thống nhất nên chưa thực hiện việc trả nợ. Trong trường hợp này bà B. (cũng như nhiều người dân khác) cho rằng quyền lợi của mình bị xâm phạm nên là họ có thể làm đơn thư đến các cơ quan có thẩm quyền như tòa án, UBND, công an nhờ xử lý.

Vấn đề ở đây là cách giải quyết tố giác của Cơ quan CSĐT Công an huyện Bù Gia Mập. Cơ quan CSĐT thay vì phải tiến hành kiểm tra, xác minh đơn tố giác, thu thập chứng cứ để chứng minh hành vi nợ tiền của bà Búp có đủ yếu tố cấu thành của tội lạm dụng hay không thì đã khởi tố và tạm giam ngay bà Búp khi chưa xem xét, đánh giá toàn diện sự việc.

Trong trường hợp này, hành vi của bà Búp rõ ràng không thỏa mãn các yếu tố cấu thành của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Tôi cho rằng Cơ quan CSĐT phải ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự, thông báo cho VKS cùng cấp biết để thống nhất quan điểm giải quyết và thông báo cho bà B. biết kết quả giải quyết vụ việc.

Luật sư CHÂU QUÝ QUỐC, Đoàn Luật sư TP.HCM

Khởi tố, bắt tạm giam chưa chuẩn

Tôi cũng nhận thấy với thông tin báo nêu chưa đủ cơ sở để khởi tố bà Búp về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Bởi bà Búp vẫn luôn thừa nhận khoản nợ đối với bà B. Và bà Búp cũng không hề có ý định chiếm đoạt tài sản của bà B. hay bỏ trốn mà hứa sẽ trả vào một thời điểm khác. Do đó, việc các cơ quan tố tụng huyện Bù Gia Mập khởi tố và tiến hành bắt giam bà Búp trong trường hợp này là chưa phù hợp với quy định pháp luật.

Theo tôi trong hợp đồng vay tài sản, nếu tạm thời chưa có khả năng chi trả mà không thỏa thuận được với chủ nợ về việc gia hạn thì không nên có hành vi bỏ trốn để không bị chuyển sang trách nhiệm hình sự. Tranh chấp dân sự giữa các bên sẽ do cơ quan có thẩm quyền là tòa án thụ lý và giải quyết.

Luật sư NGUYỄN VĂN HẬU,
Phó
Chủ tịch Hội Luật gia TP.HCM