Có ý kiến cho rằng đối với người sản xuất và bán mỹ phẩm chỉ có thể xử phạt hành chính chứ không xử lý hình sự được, vì luật hình sự không quy định. Để rộng đường dư luận, chúng tôi tiếp tục giới thiệu ý kiến của LS-TS Phan Đăng Thanh.
Trước hết, xin khẳng định về mặt pháp luật, mỹ phẩm cũng được coi như thuốc, được nhà nước quản lý chặt chẽ từ khâu sản xuất, phân phối, lưu thông, xuất nhập khẩu, mua bán ngoài thị trường.
Trước đây, Điều lệ Thuốc phòng bệnh, chữa bệnh (ban hành kèm theo Nghị định số 23 ngày 24-1-1991 của Chính phủ) triển khai Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân năm 1989 đã định nghĩa “thuốc” như sau: “Thuốc là những sản phẩm có nguồn gốc từ động vật, thực vật, khoáng vật hay sinh học được bào chế để dùng cho người nhằm phòng bệnh, chữa bệnh, phục hồi, điều chỉnh chức năng cơ thể, chẩn đoán bệnh (...) làm thay đổi hình dạng cơ thể”. Theo định nghĩa này, ta thấy rõ khái niệm “thuốc” bao gồm cả các loại mỹ phẩm.
Nhưng sau đó, để “gọn” hơn, Luật Dược năm 2005 có định nghĩa mới: “Thuốc là chất hoặc hỗn hợp các chất dùng cho người nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể”. Chính vì “gọn” và “tương đối khó hiểu” như vậy mà có nhiều người, kể cả một số luật gia, luật sư đã nhầm tưởng hiện nay mỹ phẩm về mặt pháp luật không còn coi là “thuốc” nữa. Thực ra mỹ phẩm vẫn là thuốc. Nó được quản lý chặt chẽ theo các đạo luật hiện hành như Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân ngày 30-6-1989, Luật Dược ngày 14-6-2005...
Cụ thể là chỉ các cơ sở sản xuất được cơ quan y tế có thẩm quyền cho phép mới được sản xuất thuốc và mỹ phẩm; các loại thuốc, mỹ phẩm đều phải được Bộ Y tế hay Sở Y tế địa phương kiểm tra, xác định hiệu lực bảo đảm an toàn đối với người sử dụng mới được đưa vào sản xuất, phân phối. Việc sản xuất thuốc, mỹ phẩm gây nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng con người đều bị nghiêm cấm.
Người vi phạm thì tùy theo mức độ nhẹ hoặc nặng có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại đến sức khỏe, tính mạng, tài sản của người khác thì phải bồi thường...
Theo Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành, người vi phạm các quy định nói trên, gây nguy hiểm đáng kể cho xã hội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế thuốc, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác (theo Điều 242 BLHS). Đây là loại tội xâm phạm an toàn công cộng. Riêng tội này không chỉ xâm phạm đến trật tự, an toàn công cộng mà còn xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của con người. Theo điều luật này, người nào vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát thuốc, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác mà gây thiệt hại cho tính mạng (chết) hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho sức khỏe của người khác (bị tổn hại đến sức khỏe với tỷ lệ thương tật từ 31% trở lên) thì bị phạt tù từ một năm tới năm năm. Trường hợp gây hậu quả rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng thì có thể bị phạt tới 10 năm tù. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ năm triệu đến 20 triệu đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định (như bán mỹ phẩm chẳng hạn) từ một đến năm năm...
LS.TS PHAN ĐĂNG THANH
