Trong số báo hôm qua, nhà nghiên cứu Cao Tự Thanh đã phân tích nguồn gốc tội ác xuất phát từ nhiều cấu trúc xã hội đan xen nhau và xã hội chưa có chuẩn mực làm mẫu số chung.
Như vậy, từ nhãn quan xã hội học, đô thị học đã có thể thực hiện phối kết với các nhận định khoa học liên quan đến tâm lý học, tội phạm học, luật học, giáo dục - thông tin để tìm ra giải pháp dài hạn cho việc xây dựng chuẩn mực đạo đức xã hội và thiết chế phòng chống tội phạm sát nhân. Trong khuôn khổ một chuyên đề báo chí chỉ có thể nêu lên những góc nhìn khái quát về nguồn gốc phát sinh và gia tăng tội phạm sát nhân. Bài phỏng vấn sau đây là bài cuối của chuyên đề và hy vọng từ sự quan tâm của nhiều chuyên gia liên ngành, sắp tới sẽ có những nghiên cứu chuyên sâu...
Quản lý yếu kém làm cơ chế lệch chuẩn xã hội càng thêm phức tạp
. Theo như ông phân tích thì các chuẩn mực chính thống làm hệ quy chiếu, mẫu số chung hiện nay ở nước ta cũng không phải là chuẩn mực nốt?
+ Đúng. Vì nó chưa hoàn toàn phù hợp và nhất là không được thực hiện nghiêm ngặt và triệt để. Nếu ví những cấu trúc xã hội khác nhau như những sứ quân thì giống như xã hội đang có 12 sứ quân, một sứ quân khác đứng lên dẹp loạn nhưng không dẹp được nên lại trở thành sứ quân thứ 13. Sự lệch chuẩn xã hội luôn mang tính chất lan truyền, xã hội càng phức tạp thì sự lan truyền ấy càng phức tạp. Chuyện này giống như tia sáng đi qua một tấm kính, ít nhiều bị lệch đi nhưng chỉ gãy một nhát thôi (quang học gọi là khúc xạ). Nhưng khi ghép hai tấm kính dày-mỏng, trong-đục khác nhau lại thì nó vừa gãy nhát đầu lại gãy tiếp nhát nữa, làm cho độ khúc xạ phức tạp hơn. Có thể nói sự quản lý yếu kém của chính quyền càng làm phức tạp thêm cơ chế khúc xạ ấy, vì đã ghép thêm vào đó một tấm kính không có năng lực điều chỉnh tương đồng.
Khi chuẩn mực xã hội đã lệch lạc, méo mó thì người ta khó mà quan tâm tới cộng đồng, mà một xã hội bình thường lại luôn đòi hỏi mọi người phải quan tâm tới lợi ích cộng đồng mới bảo vệ được lợi ích cá nhân. Cô vứt rác ra đường, tôi và nhiều người ở các nhà bên cạnh cũng vứt rác ra đường thì chúng ta sẽ cùng sống trong một khu phố đầy rác.
Hệ giá trị chung bị tan rã
. Vậy những chuyện chẳng đáng gì cả vẫn đánh nhau, chém nhau là bắt nguồn từ...?
+ Từ hệ giá trị chung bị tan rã. Những chuyện như nhìn mặt thấy ghét: đánh, mời nhậu không uống: chém!... đều là dấu hiệu của một xã hội bị nguyên thủy hóa. Ở đó, nhiều quan hệ lẽ ra phải chặt chẽ trở nên lỏng lẻo, con người dễ hành động theo bản năng hơn. Vì không bị chế định đủ mức cần thiết nên con người dễ buông thả theo khả năng và sở thích của mình. Các chế định xã hội càng thiếu hiệu lực thì cái tôi cá nhân càng có xu hướng mở rộng tới mức phi lý. Nếu cá nhân ấy có ưu thế gì đó thì y càng dễ làm càn. Một thiếu úy cảnh sát cậy thần cậy thế múa kiếm ở sân bay, lúc bị giữ còn hùng hổ nói chỉ làm việc với người lãnh đạo cao nhất ở thành phố Đà Nẵng thôi. Vị lãnh đạo ấy thì có quyền hành gì với sân bay mà y cũng nổ tung tóe như thế? Y không đủ sức làm càn bằng kiếm nên dùng bạo lực mồm đấy.
. Tại sao có nhiều người biết vi phạm có thể bị pháp luật trừng trị nhưng vẫn cứ làm?
+ Bởi vì có thể họ không bị trừng trị.
. Thực tế vẫn bị trừng trị đó chứ?
+ Hoặc là không, hay không ăn thua. Xác suất 50/50. Balzac có nói pháp luật là một tấm mạng nhện, lũ ruồi to thì qua khỏi, lũ ruồi nhỏ thì bị vướng lại. Tôi mà là chính quyền thì gã thiếu úy côn đồ kia phải lãnh án tù giam cùng một khoản tiền phạt tương xứng với thứ oai phong lưu manh của y chứ không chỉ bị tước quân tịch mà thôi đâu. Pháp luật được đặt ra là để bảo vệ cho người yếu không bị kẻ mạnh hiếp đáp, người ngu không bị kẻ khôn lừa gạt mà thực thi pháp luật như thế là để bảo vệ ai?
Chưa xác định được con đường
| Tội phạm vị thành niên nói chung tại TP.HCM qua các năm - Năm 2004: 1.135 đối tượng - Năm 2005: 1.181 đối tượng - Năm 2006: 1.237 đối tượng - Năm 2007: 1.291 đối tượng - Năm 2008: 1.390 đối tượng Trình độ học vấn của tội phạm vị thành niên (Nghiên cứu trên 3.307 người - Không biết chữ: 9,82%. - Tiểu học: 23,64%. - Phổ thông cơ sở: 14,24%. - Phổ thông trung học: 22,28%. |
. Ông cho rằng sự lạc hậu về giáo dục - thông tin cũng góp phần đẩy xã hội đến chỗ phi quy chuẩn?
+ Mục tiêu giáo dục của xã hội hiện đại là trang bị kiến thức, kỹ năng để mọi người có thể bước vào đời một cách bình đẳng chứ không phải để biến họ thành công cụ của hệ thống chính trị. Hệ thống giáo dục - thông tin hiện đại phải góp phần đặt nền tảng tri thức cho năng lực sống của mọi người để họ có thể tham gia giải quyết các vấn đề của đất nước, cần có sự độc lập nhất định mới có thể phản biện tích cực với hệ thống chính trị, tác động tốt tới sự phát triển xã hội. Trước 1945, Nam kỳ thuộc Pháp là khu vực duy nhất có phong trào cộng sản công khai, có thể đấu tranh bằng cả báo chí, nghị trường chính vì được quản lý theo quy chế thuộc địa, có điều kiện giáo dục - thông tin gần với chính quốc nhất Việt Nam đấy.
Hơn 30 năm qua, chúng ta vẫn chưa san bằng được sự chênh lệch giữa các nhóm xã hội về dân trí bằng hoạt động giáo dục - thông tin. Cho nên nước ta bây giờ có những người đạt tới tầm quốc tế về mặt tri thức nhưng cũng có những người không biết tới cả những khái niệm pháp luật cơ bản nhất.
. Có nghĩa là sự quản lý của chính quyền còn nhiều thiếu sót?
+ Với tư cách là hệ thống chính trị chính thống của quốc gia thì nhà nước còn thiếu một nền tảng hành chính minh bạch và pháp lý nhất quán. Còn với tư cách là một bộ máy hành chính thì nó còn rất lạc hậu về quan niệm và kỹ thuật quản lý, dễ đánh đồng quản lý với kiểm soát và kiểm soát với ngăn cấm nên lệnh cấm càng nhiều thì vi phạm càng tăng, thậm chí nhiều nhân viên và cơ quan nhà nước cũng vi phạm. Vì trình độ quản lý chưa được nâng lên tương xứng với các nhu cầu phát triển của xã hội và đất nước nên chính quyền hay hướng tới giới hạn các nhu cầu ấy trong phạm vi năng lực quản lý có hạn của mình, có khi còn hành xử một cách tùy tiện, ngẫu hứng, kiểu như toan ra lệnh ngực lép, thân lùn không được điều khiển xe máy, suýt nữa đã khoác cho bao nhiêu người một cái tội trời ơi. Còn có chuyện nhân cách và trình độ của không ít người trong bộ máy công quyền nữa... Tóm lại, có nhiều điều phải chấn chỉnh lắm.
. Xin cảm ơn ông.
THANH MẬN thực hiện
| Ý thức công dân Xã hội thay đổi thì việc không tránh khỏi là một số giá trị truyền thống sẽ bị mất đi, một số khác sẽ phải thay đổi để thích nghi với hoàn cảnh mới. Tự nhìn lại thì thấy Việt Nam hiện nay là một trường hợp điển hình cho một xã hội đang chuyển mình. Nếp sống văn hóa nông nghiệp truyền thống đã bị phá vỡ trong khi nếp sống của văn hóa đô thị và công nghiệp thì chưa hình thành. Ý thức công dân hầu như chưa có. Giữa người này người kia, cơ quan này cơ quan kia, tỉnh này tỉnh kia còn mang nặng ý thức tiểu nông, vùng miền “trống làng nào làng ấy đánh, thánh làng nào làng ấy thờ”, “cháy nhà hàng xóm bình chân như vại”. Luật pháp thì chưa chặt chẽ, còn quá nhiều kẽ hở để luồn lách. Trong khi các thủ tục hết sức phiền hà thì hình thức phạt lại không đủ sức răn đe, khiến người dân sẵn sàng làm sai để nộp phạt còn hơn là làm theo quy trình thủ tục. Việc thực thi pháp luật thì tùy tiện, cảm tính, thiếu công bằng, do vậy pháp luật không được tôn trọng. Đó chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng tội phạm ngày một gia tăng về tính chất nghiêm trọng cũng như quy mô, số lượng. Cố gắng của các cơ quan chức năng chỉ mang tính đối phó, như muối bỏ biển. Muốn chấn chỉnh tình trạng này một cách có hiệu quả thì cần bắt đầu không phải từ việc xây dựng ý thức công dân hay giáo dục mà phải bắt đầu từ pháp luật và thực thi pháp luật. Nguyên nhân chính không phải ở người dân mà là ở bộ máy nhà nước. Nguyên nhân ở người dân thì giải quyết khó chứ ở bộ máy nhà nước thì thực ra lại rất dễ. Ta cứ thử suy nghĩ xem tại sao việc cấm đốt pháo và buộc đội nón bảo hiểm lại thực hiện được một cách khá dễ dàng và hiệu quả cao? Vì trong hai loại việc cụ thể này ít có (không phải không có) đất cho tiêu cực len vào. GS-TSKH Trần Ngọc Thêm |
Phản hồi của bạn đọc:
Họ tên: Nguyen Van Thanh
Địa chỉ: Hồ Tùng Mậu, Đà Lạt
Điện thoại: 0913643...
Email: vanthanhq@...
Nội dung:
Hoan nghênh báo Pháp Luật TP. HCM đã đưa ra công luận chuyên đề này. Mong báo sẽ đi đến cùng chuyên đề này và đưa ra giải pháp khả thi, hữu hiệu cho vấn đề đã nêu.
Họ tên: Nguyễn Thị Thùy Uyên
Địa chỉ: Cần Thơ
Email: nttuyen46@...
Nội dung:
Khi phạm tội hình như họ không nghĩ gì đến hậu quả cho bản thân họ và nạn nhân. Họ biết phạm pháp sẽ bị trừng trị nhưng vẫn vi phạm. Tại sao? Một số người có thể cậy vào các mối quan hệ nhưng số này không nhiều. Mà nguyên nhân chủ yếu là sự tiếp nhận văn hóa theo hướng tiêu cực. Giống như cả hai người cùng uống một dòng nước, nếu người biết cách lọc bẩn sẽ uống dòng nước sạch, nếu không sẽ uống nước bẩn. Tại sao một Phật tử chân chính luôn biết tránh cái ác, cái xấu, biết tôn trọng pháp luật? Đó là sự giáo dục của Đức Phật về cái thiện, cái chân lý. Ngày nay, có nhiều loại văn hóa với nhiều xu hướng khác nhau hướng về cái tốt, cái xấu. Tùy vào bản thân họ tiếp nhận sẽ hành động tốt hay xấu. Để một xã hội thiện thì mỗi con người phải thiện. Đó là sự giáo dục từ một nền văn hóa thiện. Nhà nước nên xây dựng một nền văn hóa thiện, tốt và hạn chế những văn hóa ác, xấu.
Họ tên: Nguyen Xuan Vinh
Địa chỉ: Hoan Kiem, Ha noi
Điện thoại: 0942449...
Email: vinhvd12@...
Nội dung:
Tôi thiết nghĩ đã đến lúc xã hội và pháp luật cần xem xét vấn đề này một cách nghiêm túc hơn. Tôi làm tại khoa cấp cứu bệnh viện nhiều năm nay. Tôi nhận thấy, những năm gần đây tai nạn do đâm, chém, bắn bằng súng gia tăng đáng kể và phần lớn tai nạn là do cố tình gây tổn thương chí mạng. Tình trạng tử vong và tổn thương nặng ngày càng tăng. Chúng tôi thường gọi là " mô hình chấn thương, tổn thương thời tiền sử". Phần lớn những mâu thuẫn cá nhân nhiều lúc rất đơn giản. Nhưng những người gây ra tai nạn thường mang trong mình dòng máu "anh hùng thời nay", độ tuổi thanh niên chiếm phần đông. Nếu pháp luật không sớm có giải pháp thì nạn bạo lực trong xã hội sẽ càng gia tăng. Điều này sẽ gây mất trật tự an ninh xã hội.
Họ tên: bạn đọc Long An
Địa chỉ: Tân An, Long An
Điện thoại: langdu@...
Nội dung:
Lâu rồi mới được đọc một Tham Luận có giá trị như thế này. Hy vọng không chỉ để đọc chơi mà là một trong những ý kiến cho các nhà xã hội, nhà tư pháp và giới lãnh đạo tham khảo.
Họ tên: Lê Dũng
Địa chỉ: Q.8, TP. HCM
Email: ledung27bd@...
Nội dung:
Cám ơn bài viết của tác giả Thanh Mận. Tuy bộ máy pháp luật Việt Nam còn chưa hoàn hảo nhưng sao trong lòng tôi thấy vui vô cùng.Tôi nói thật tôi chưa bao giờ viết thư cho ai kể cả làm đơn mà sao hôm nay tôi dám bày tỏ sự vui mừng sau khi đọc được một bài báo hay như vậy.
CAO TỰ THANH
