Các nhà sản xuất ô tô đang chạy đua để xây dựng nhà máy xe hơi đầu tiên nơi robot, chứ không phải con người, đảm nhận mọi công đoạn từ hàn xì đến kiểm tra thành phẩm cuối cùng.
Nhà máy bóng tối
Tầm nhìn về một nhà máy tối (dark factory) tự động hóa hoàn toàn không còn là chuyện khoa học viễn tưởng mà đã trở thành mục tiêu cụ thể trong thập kỷ tới, được các nhà sản xuất lớn coi là mặt trận cạnh tranh mới.
Quan sát các dự án và nguyên mẫu mới nhất, có thể thấy rõ nhà máy ô tô chỉ có robot đầu tiên trên thế giới không còn là giấc mơ xa vời mà là một cuộc đấu công nghiệp đang thực sự diễn ra.
Dấu hiệu rõ rệt nhất cho thấy đường đua đã thay đổi chính là việc tự động hóa truyền thống không còn đủ sức cạnh tranh. Các công ty hiện coi trí tuệ nhân tạo (AI), bản sao kỹ thuật số (digital twins) và robot hình người là tiêu chuẩn cơ bản mới để cạnh tranh, chứ không phải các tiện ích bổ sung thử nghiệm.
Chẳng hạn, cơ sở mới của BMW tại Debrecen đã được thiết kế và thử nghiệm như một bản sao kỹ thuật số hoàn chỉnh trước khi xây dựng, và nó đã được mô tả là nhà máy ô tô AI đầu tiên trên thế giới sản xuất xe điện phạm vi 800km.
Sự kết hợp giữa xác thực ảo và sản xuất xe điện tầm xa cho thấy phần mềm hiện diện trong các bức tường nhà máy cũng nhiều như trong chính chiếc xe.
Robot hình người sẽ sản xuất ô tô
Để một nhà máy chỉ có robot hoạt động hiệu quả, máy móc phải xử lý được các tác vụ biến thiên và phức tạp mà các cánh tay robot công nghiệp trước đây thường gặp khó khăn, và đây là lúc robot hình người bắt đầu phát huy vai trò.
Các thử nghiệm trước đó tại BMW cho thấy hai đơn vị hình người vận hành trên dây chuyền 10 giờ mỗi ngày, một lịch trình bắt đầu giống với các ca làm việc của con người hơn là các thử nghiệm ngắn hạn.
Các nhà sản xuất khác cũng đang đi theo con đường tương tự: Hyundai cam kết sử dụng robot giống người từ Boston Dynamics tại nhà máy ở Georgia vào năm 2028; Mercedes đang thử nghiệm các hệ thống tương đương; và Tesla đã triển khai bot Optimus thế hệ 3 bên trong Gigafactory ở Austin để thực hiện các nhiệm vụ lặp đi lặp lại.
Mỗi đợt triển khai này đang dần loại bỏ danh sách các công việc vẫn cần đến con người, tạo ra nền tảng kỹ thuật cho một nhà máy vận hành gần như hoàn toàn bằng sức lao động của robot hình người.
Dù robot đang lan rộng, những nhà máy ô tô tiên tiến nhất hiện nay vẫn phụ thuộc vào sự phán đoán của con người ở các điểm trọng yếu.
Các báo cáo từ những nhà máy mới nhất ở Mỹ mô tả dây chuyền đầy robot nhưng vẫn cần bàn tay con người cho các việc như phát hiện gờ kim loại thừa, lắp ghế và gắn bộ giảm xóc.
Những công nhân như Unice Youmans thực hiện các công việc mà robot chưa thể sánh kịp vì họ có thể cảm nhận những sai lệch nhỏ, điều chỉnh theo các biến thể thấp và đưa ra quyết định thời gian thực khó mã hóa.
Đây là lý do các hãng xe triển khai robot hình người dần dần thay vì thay thế ngay lập tức.
Các lãnh đạo Hyundai nói về việc sử dụng robot để khuếch đại tiềm năng con người hơn là thay thế họ hoàn toàn, phản ánh cả giới hạn kỹ thuật lẫn sự thận trọng về mặt xã hội. Robot sẽ đảm nhận các công việc nhàm chán, bẩn thỉu và nguy hiểm trước, trong khi con người vẫn giám sát chất lượng và xử lý sự cố.
Cuộc đua đến nhà máy ô tô chỉ có robot đầu tiên đang hội tụ từ các nhà máy AI, các dự án thí điểm robot hình người và nhà máy điện tử tối.
Lộ trình của Hyundai tại Georgia năm 2028, việc Tesla sử dụng Optimus Gen 3 và trải nghiệm của BMW với Figure 02 cho thấy các công nghệ cốt lõi sẽ được kiểm chứng thực tế trước năm 2030.
Người chiến thắng sẽ là công ty có thể tích hợp các mảnh ghép này thành một hệ thống nhất quán.
Hệ quả của cuộc đua này vượt xa quyền tự hào thương hiệu. Một nhà máy tối hứa hẹn cắt giảm chi phí lao động, giảm thiểu sai sót và đưa các mẫu xe mới ra thị trường nhanh hơn tới 50%.
Đồng thời, nó đặt ra những câu hỏi hóc búa về việc làm, năng lực cạnh tranh khu vực và vai trò của công nhân trong một ngành công nghiệp vốn định nghĩa các công việc sản xuất cho tầng lớp trung lưu.
Khi những ánh đèn cuối cùng trên sàn nhà máy tắt đi, câu hỏi cấp bách hơn là chính phủ, công nhân và các công ty sẽ thích nghi như thế nào với thực tế mới này.
