Thời gian gần đây, nền giáo dục đại học (ĐH) nước nhà hân hoan được Chính phủ quyết định công bố lập thêm nhiều trường ĐH mới ở Hà Nội, TP.HCM... mang tầm quốc tế với nhiều hứa hẹn. Trong khi đó, một số trường ĐH vùng vốn đã được Chính phủ thành lập từ lâu nhưng phải âm thầm chịu đựng nhiều nỗi niềm. Thậm chí đã có trường “chịu không thấu” nên kiến nghị cho phép biến thành trường ĐH độc lập!
Các ĐH vùng (gồm ĐH Thái Nguyên, ĐH Huế, ĐH Đà Nẵng) ra đời theo Nghị định 30/CP của Chính phủ vào tháng 4-1994. Cùng với mô hình ĐH quốc gia, mô hình ĐH vùng là một hướng đi đúng đắn, một quyết sách quan trọng của Đảng và nhà nước trong hơn 15 năm qua.
Và sau nhiều năm hoạt động, ĐH vùng cũng đã thể hiện được nhiều ưu điểm vượt trội. Do ĐH vùng là mô hình tập hợp nhiều trường ĐH thành viên lại với nhau nên đã sử dụng chung đội ngũ giảng dạy, dùng chung cơ sở vật chất trường lớp, phòng nghiên cứu. Kinh phí nhà nước cấp tập trung vào một đầu mối, tạo điều kiện tốt để quản lý, sử dụng. Cũng dễ nhận ra rằng đây là mô hình ĐH đa ngành, đa lĩnh vực, dễ tập trung nguồn lực theo hướng đào tạo chất lượng cao.
Tuy nhiên cho đến nay, về cơ chế hoạt động thì ngay cả mô hình ĐH quốc gia và ĐH vùng cũng chưa “ra ngô ra khoai”. Điều đáng nói là ngay trong Luật Giáo dục hiện hành không hề có khái niệm “ĐH quốc gia”, “ĐH vùng”. Tại Điều 2 của Điều lệ trường ĐH có nhắc đến từ “ĐH”, “trường ĐH” và phân định “Các loại trường ĐH bao gồm: ĐH, trường ĐH và học viện”. Từ những khái niệm này, người ta có quyền nghĩ ĐH ngang vai vế với trường ĐH.
Mặt khác, Điều 29 (khoản 1 mục B) của Điều lệ trường ĐH quy định: “Hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng đối với các trường ĐH, giám đốc và các phó giám đốc đối với học viện”. Như vậy, trong trường hợp này, thủ trưởng của hai mô hình ĐH quốc gia và ĐH vùng được gọi là giám đốc không biết dựa trên cơ sở nào.
Đó là chưa kể về cơ chế tổ chức của ba đơn vị thuộc ĐH vùng trên lại đưa ra những quy chế tổ chức và hoạt động... khác nhau, nên cơ cấu tổ chức, nhân sự của mỗi ĐH vùng cũng khác. Trong hoàn cảnh ấy, các trường ĐH vốn có truyền thống, thương hiệu lại dần dần teo tóp theo năm tháng kể từ khi được bố trí lắp ghép vào ĐH vùng. ĐH Huế cho biết hàng năm Bộ GD&ĐT giao chỉ tiêu kinh phí dựa theo số sinh viên của từng trường ĐH. Vì vậy, ĐH vùng phải trích một phần từ nguồn kinh phí để chi lại cho bộ máy quản lý cấp... ĐH vùng và vô hình trung đã biến bộ máy quản lý ĐH vùng thành bộ phận trung gian!
ĐH Huế cho rằng cần phát triển mô hình ĐH vùng này thành ĐH quốc gia để các trường thành viên giữ được đúng vai trò vị trí của trường ĐH. ĐH vùng cần được định danh cụ thể, được quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm như các ĐH quốc gia hoặc thấp hơn nhưng phải trên cấp trường chứ không phải “lơ lửng” như hiện nay.
TRƯƠNG HIỆU
