Trẻ em đang đối mặt nhiều rủi ro khi bị 'rác mạng' bủa vây

Không gian số dành cho trẻ em Việt Nam đang bị bủa vây bởi các nội dung giật gân, nhảm nhí và thiếu tính giáo dục. Giữa bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cần có những giải pháp thiết thực để “xanh hóa” bộ lọc nội dung cho thế hệ trẻ.

Khi "rác mạng" bủa vây trẻ nhỏ

Mỗi ngày, hàng triệu trẻ em Việt Nam đang tiếp cận với internet thông qua máy tính, điện thoại. Tuy nhiên, thuật toán của các nền tảng xuyên biên giới lại ưu tiên hiển thị những nội dung có tính kích thích cao, giật gân, thậm chí xuất hiện nhiều thông tin lệch lạc về nhận thức để câu view. Điều này đang tác động tiêu cực đến nhận thức của trẻ.

Cuối năm 2025, Cục A05 đã phối hợp với Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cùng sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế đã khảo sát hơn 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố về mức độ việc Internet.

Kết quả ghi nhận 47,9% trẻ em sử dụng Internet từ 1-3 giờ mỗi ngày, 18,8% trẻ từ 4-6 giờ và có trường hợp vượt 10 giờ. Đáng chú ý, toàn bộ trẻ tham gia khảo sát đều từng gặp ít nhất một rủi ro trên không gian mạng.

Mức độ sử dụng lớn kéo theo nhiều nguy cơ khác nhau. Một trong những hình thức đáng lưu ý là các hành vi tiếp cận, dụ dỗ qua mạng xã hội. Đối tượng thường xây dựng mối quan hệ với trẻ, khai thác thông tin cá nhân, sau đó dẫn dắt sang các tương tác riêng tư hoặc hẹn gặp ngoài đời.

Một yếu tố khác được ghi nhận là sự tồn tại của các hội nhóm trên mạng xã hội với nội dung tiêu cực. Trẻ em có thể bị lôi kéo tham gia các nhóm chơi game, cá cược, thậm chí các hoạt động vi phạm pháp luật.

Mở rộng hơn, một thống kê khác của Viện Sức khỏe tâm thần quốc gia cho thấy, hơn 51% người trẻ từ 10-24 tuổi sử dụng Internet trên 3 giờ mỗi ngày, trong đó có trường hợp lên tới 15 giờ.

Đáng chú ý, hơn 98% trẻ nhỏ lên internet bằng điện thoại thông minh. Tỉ lệ nghiện Internet trong nhóm nghiên cứu theo tiêu chuẩn lâm sàng lên tới 43,1%, phản ánh mức độ phụ thuộc ngày càng lớn.

Nhiều giải pháp kiến tạo không gian số an toàn

Trước thực trạng thiếu hụt nghiêm trọng không gian văn hóa an toàn và lành mạnh trên môi trường số, vừa qua tại TP.HCM, dưới sự bảo trợ của Liên Minh Sáng Tạo Nội Dung Số Việt Nam, Mạng lưới Phim Độc lập Việt Nam (DCCI) đã phối hợp cùng Mạng lưới Sáng tạo Nội dung Số vì Trẻ em (DCCC) công bố chương trình chiếu phim đặc biệt dành cho cộng đồng. Sự kiện này nằm trong khuôn khổ dự án "Phát triển Nội dung Số cho Trẻ em" của hai đơn vị này.

Khác với các buổi chiếu phim thương mại, sự kiện mang đến không gian trải nghiệm văn hóa đa giác quan độc đáo. Tại đây, "văn hóa xem" được kết hợp hài hòa với các cụm không gian "Nghe" và "Đọc", chạm đến mọi xúc cảm của người tham gia.

Các tác phẩm được lựa chọn trình chiếu đều đảm bảo tính giáo dục cao, phù hợp với văn hóa và thuần phong mỹ tục Việt Nam, góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và định hình nhân cách cho thế hệ tương lai.

Đơn cử phim "Mùi cơm chín" của đạo diễn Aki Lê, "Kìa khu vườn nhỏ" của Đạo diễn Hồ Dương Phúc Nguyên), hay phim tài liệu "Nghĩ gì về một sân chơi" của đạo diễn Nguyễn Hoàng Việt.

Một số bộ phim khác giúp thúc đẩy lòng trắc ẩn, nuôi dưỡng tâm hồn của trẻ nhỏ cũng được trình chiếu như "Bình yên, về nào" của đạo diễn Nguyễn Hoàng Việt, hay "Mẹ điên" của đạo diễn Huỳnh Ngọc Minh Khuê và "Màu mang thít" của đạo diễn Hoàng Huy Bụt...

DCCI và DCCC cho biết, thông qua các buổi chiếu phim, dự án "Phát triển Nội dung Số cho Trẻ em" kỳ vọng sẽ hình thành cộng đồng khán giả số thông thái. Tại đây cha mẹ đồng hành cùng con cái trong hành trình tiếp nhận văn hóa, từ đó giúp "xanh hóa" môi trường nội dung số tại Việt Nam.

Mới đây, Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23-3-2026 về Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030".

Chương trình nhấn mạnh ba mục tiêu lớn. Thứ nhất, hình thành và phổ cập các giải pháp an ninh mạng hỗ trợ quản lý hoạt động của trẻ em và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Chương trình đặt mục tiêu phấn đấu 100% cơ sở giáo dục phổ thông được triển khai giải pháp an ninh mạng và 100% doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truy nhập Internet tại Việt Nam tích hợp giải pháp ngăn chặn thông tin độc hại trên đường truyền mạng.

Thứ hai, xây dựng và triển khai tại 100% các tỉnh, thành phố giải pháp công nghệ hỗ trợ giáo dục kỹ năng số, tư vấn, hỗ trợ thông minh cho trẻ em.

Thứ ba, đảm bảo 100% trẻ em là nạn nhân bị xâm hại trên môi trường mạng được hỗ trợ, can thiệp khi có yêu cầu từ bản thân trẻ em hoặc từ người thân, cộng đồng xã hội.

Các chuyên gia kỳ vọng, cùng với các giải pháp mang tính chiến lược, sự đồng hành của phụ huynh đối với thói quen sử dụng môi trường số của trẻ nhỏ sẽ góp phần định hình không gian số an toàn tại Việt Nam.