Ba cực tăng trưởng kinh tế TP: Khu vực TP.HCM cũ là trung tâm tài chính, Vũng Tàu cũ là trung tâm du lịch, Bình Dương cũ là trung tâm công nghiệp. Phương cách nào để ba cực này phối hợp nhịp nhàng tựa thế “chân vạc” vững chắc cho kinh tế để siêu đô thị TP.HCM cất cánh như một con rồng châu Á. Nhân dịp năm mới Bính Ngọ, báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với TSKH Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và quản lý TP.HCM về vấn đề này.
Đột phá với hai tầng kinh tế
. Phóng viên: Để kết nối ba trục tăng trưởng này không chỉ là đường bộ, đường sắt đô thị, sân bay, cảng biển tầm quốc tế, không chỉ là kết nối nội đô mà còn phải liên kết vùng. Vậy theo ông, chúng ta cần tạo ra những đột phá gì để đồng bộ phát triển?
+ TSKH Trần Quang Thắng: Tôi nghĩ chúng ta cần tạo đột phá trong xây dựng quy hoạch tổng thể liên vùng giữa các trục tăng trưởng, đảm bảo kết nối giữa đường bộ, đường sắt, hàng không và cảng biển. Đồng bộ hóa quy hoạch giao thông với quy hoạch đô thị, công nghiệp và logistics, tránh tình trạng phát triển manh mún, cục bộ. TP cần ưu tiên kết nối hành lang kinh tế chiến lược Mộc Bài - TP.HCM - Biên Hòa - Vũng Tàu, Bắc - Nam, Đông - Tây.
Tiếp theo là thiết lập cơ chế điều phối vùng, có thể là hội đồng vùng hoặc cơ quan liên vùng để giám sát và triển khai các dự án liên kết. Huy động đa dạng nguồn vốn, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn ODA, PPP và vốn tư nhân để đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình. Đơn giản hóa thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện thuận lợi cho triển khai dự án.
Đột phá trong việc số hóa quản lý giao thông, giám sát vận hành, điều phối luồng hàng hóa và hành khách, phát triển giao thông thông minh, tích hợp dữ liệu liên vùng để tối ưu hóa vận hành. Kết nối giao thông với các khu công nghiệp, khu kinh tế, đô thị mới, tạo động lực tăng trưởng mới.
Ảnh: QUỲNH ANH
. Thưa ông, TP.HCM có cần xây dựng không gian kinh tế đô thị đa chiều, gồm kinh tế tầng thấp (cả kinh tế dưới mặt đất) và công nghệ cao như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do gắn với trung tâm logistics, tăng trưởng xanh?
+ Tôi cho rằng rất cần, bởi nó giúp tạo ra lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo phát triển bền vững cho siêu đô thị TP.HCM. Đây không chỉ là xu hướng mà là yêu cầu tất yếu để kinh tế TP.HCM bứt phá.
Cụ thể, kinh tế tầng thấp như kho ngầm, giao thông ngầm, logistics tầng thấp, nông nghiệp công nghệ cao… giúp tận dụng triệt để quỹ đất đô thị ngày càng hạn chế. Không gian tầng cao như trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, trung tâm đổi mới sáng tạo… tạo ra giá trị kinh tế lớn, thu hút đầu tư quốc tế. Cạnh đó, tầng dữ liệu là nền tảng trong đô thị thông minh, giúp kết nối và tối ưu hóa các hệ thống môi trường, giao thông, năng lượng, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng sống.
Trung tâm TP.HCM rực rỡ về đêm. Ảnh: HÀ THANH
Trung tâm tài chính quốc tế như Saigon Marina IFC là bước đi chiến lược để TP.HCM thu hút vốn, nhân lực chất lượng cao và công nghệ. Khu thương mại tự do gắn với logistics giúp tăng năng lực trung chuyển, xuất nhập khẩu, tận dụng vị trí chiến lược của TP.HCM là cửa ngõ Đông Nam Á. Fintech, tài chính xanh, sàn giao dịch hàng hóa là ba mũi nhọn giúp TP tạo bản sắc riêng về tài chính toàn cầu, cạnh tranh với các trung tâm như Singapore, Thâm Quyến, Hong Kong.
Siêu đô thị toàn cầu từ ba cực tăng trưởng
. Thưa ông, Nghị quyết 98 sửa đổi đã trao quyền cho TP.HCM tự chủ, tự quyết nhiều vấn đề, vậy TP cần làm gì để các quyết sách ấy đi vào thực tiễn ngay trong năm 2026?
+ Ý nghĩa của Nghị quyết 98 sửa đổi là tăng quyền tự quyết cho TP.HCM trong quy hoạch, đầu tư công, sử dụng ngân sách, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương, thí điểm phát triển đô thị theo giao thông công cộng (TOD) và thành lập khu thương mại tự do (FTZ).
Biển Vũng Tàu nhìn từ Khu du lịch Hồ Mây. Ảnh: S.NGUYỄN
Tôi nghĩ cần cụ thể hóa ngay chính sách, cải cách thể chế và triển khai các dự án chiến lược gắn với nhà đầu tư chiến lược. Cụ thể là ban hành ngay các nghị quyết của HĐND TP để cụ thể hóa từng quyền mới được trao. Rút gọn quy trình phê duyệt đầu tư, cho phép tiếp nhận quy hoạch do doanh nghiệp tài trợ để tiết kiệm thời gian. Cho phép chỉ định nhà đầu tư chiến lược thay vì đấu thầu, đặc biệt với các dự án đường sắt đô thị, trung tâm tài chính.
Tiếp đó, TP.HCM cần ưu tiên làm các dự án chiến lược có tính lan tỏa gồm: Các dự án TOD quanh metro số 1, vành đai 3, depot Long Bình, FTZ Cái Mép Hạ với 3.800 ha gồm cảng biển, logistics, đô thị công nghệ cao. Phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại Thủ Thiêm, kết nối với fintech, tài chính xanh, sàn giao dịch hàng hóa.
. TP.HCM sẽ kiến tạo đô thị đáng sống toàn cầu từ ba cực tăng trưởng với mô hình 1 trung tâm - 3 vùng - 1 đặc khu. Vậy TP có cần một “bộ não điều phối” chung để kết nối chính sách, nguồn lực và hành động, thưa ông?
+ Rất cần, những nhiệm vụ cấp thiết của “bộ não điều phối” gồm: Kết nối chính sách phát triển giữa các vùng chức năng, tránh xung đột quy hoạch và cạnh tranh nguồn lực. Điều phối đầu tư công và tư, đặc biệt là các dự án TOD, metro, cảng biển, trung tâm tài chính. Giám sát thực thi Nghị quyết 98 sửa đổi, đảm bảo các quyền tự chủ được triển khai thực chất. Thiết lập nền tảng dữ liệu vùng, phục vụ quy hoạch, vận hành và đánh giá chính sách.
Theo tìm hiểu của tôi thì các siêu đô thị như Seoul, Singapore, Thâm Quyến đều có cơ chế điều phối vùng mạnh mẽ như ủy ban phát triển vùng, hội đồng liên vùng hoặc ban điều phối tích hợp. Đây là yếu tố quyết định để vận hành đô thị đa trung tâm hiệu quả.
Trung tâm điều hành thông minh là bộ não điều phối nhịp nhàng từng chuyển động nhờ tích hợp dữ liệu đa ngành. Đó là xây dựng hệ sinh thái số, phân tích dữ liệu; ra quyết định tức thời, phản ứng nhanh với sự cố; bảo vệ người dân, tối ưu hóa tài nguyên, nâng cao chất lượng sống. Một nhiệm vụ quan trọng của “bộ não” này là biến dữ liệu thành hành động nhanh, chính xác, toàn diện giúp đô thị phát triển mạnh mẽ, hiện đại và bền vững.
. Xin cảm ơn ông.
