Đây sẽ là mô hình cơ sở để tiến tới triển khai nhân rộng trên toàn địa bàn TP.HCM.

Tháng 5-2011, Sở TN&MT TP.HCM triển khai thí điểm phân loại rác tại nguồn ở chợ nông sản thực phẩm Bình Điền, quận 8, TP.HCM. Trải qua thời gian thực hiện, chương trình đạt được những thuận lợi và gặp phải khó khăn nhất định. Tiếp theo các hoạt động bảo vệ môi trường, Sở TN&MT TP.HCM vừa trình UBND TP.HCM mô hình thí điểm phân loại chất thải rắn tại nguồn trên địa bàn phường 12, quận 6.

Chia ngày để thu gom

Phương án này hướng đến việc giảm khối lượng chất thải rắn ở bãi chôn lấp, tạo nguồn hữu cơ sạch sản xuất phân compost, nguồn phế liệu sạch, nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội. Đây cũng là mục tiêu nhằm thực hiện thí điểm các quy định quản lý liên quan và chính sách hỗ trợ cho đơn vị thu gom rác dân lập; đồng bộ hạ tầng kỹ thuật làm cơ sở triển khai phân loại rác tại nguồn cho toàn quận 6. Từ đó, xây dựng mô hình chuẩn để nhân rộng cho toàn địa bàn TP.

Theo mô hình này, việc phân loại rác được thực hiện thí điểm trong hai năm, triển khai tại phường 12, quận 6, bao gồm: 6.211 chủ nguồn thải. Trong đó, tập trung ở hộ dân, trường học, công ty, chợ, chung cư, cơ sở y tế, cơ sở tôn giáo… với tổng khối lượng rác thải hơn 22 tấn/ngày. Hiện tại, ở quận 6 có hai đơn vị thu gom là Hợp tác xã Đoàn Kết và Công ty Dịch vụ Công ích quận 6.

Xe thu gom rác và thùng rác thuộc dự án thí điểm phân loại rác tại nguồn ở quận 6, TP.HCM.

Theo quy trình thu gom vận chuyển xử lý, chủ nguồn thải sẽ phân loại rác thành hai loại là chất thải thực phẩm và chất thải còn lại vào hai thùng khác nhau. Với chất thải thực phẩm, lực lượng thu gom sẽ tiến hành lấy rác vào các ngày thứ Hai, Tư, Năm, Bảy, Chủ nhật. Các chất thải còn lại sẽ được thu gom vào thứ Ba và thứ Sáu. Tất cả các loại rác thải đều được vận chuyển đến trạm trung chuyển Bà Lài. Sau đó, Công ty Dịch vụ Công ích quận 6 sẽ chuyển chúng đến nhà máy xử lý tập trung và cuối cùng là bãi chôn lấp chất thải. Đối với các loại chất thải rắn nguy hại, chủ nguồn thải sẽ lưu giữ, định kỳ đem đến những điểm thu gom của quỹ tái chế TP.HCM.

Để thực hiện mô hình này, chương trình sẽ cung cấp hai loại thùng đựng rác cho các chủ nguồn thải; đầu tư mới một container 10 tấn, sửa chữa một số xe ép, container, xe tải ben cho Công ty Dịch vụ Công ích quận 6; đầu tư 24 thùng 660 lít, một xe ép dưới hai tấn cho Hợp tác xã Đoàn Kết.

Sẽ chuyển cho địa phương tiếp quản

Về thời gian thực hiện, mô hình này được chia thành ba giai đoạn, giai đoạn chuẩn bị đầu tư bắt đầu từ tháng 7 đến tháng 12-2013; giai đoạn triển khai thí điểm từ tháng 1-2014 đến tháng 12-2015, sau đó là đánh giá, điều chỉnh để triển khai nhân rộng. Cuối cùng là giai đoạn thí điểm, UBND quận sẽ tiếp quản và duy trì mô hình theo cơ chế tự vận hành. Theo phân công, Hội Liên hiệp Phụ nữ quận là lực lượng nòng cốt tham gia kiểm tra giám sát hoạt động phân loại chất thải của người dân.

Tuy nhiên, ở thời điểm này, chương trình vẫn tồn tại một số hạn chế, vướng mắc như thiếu nhân sự cấp địa phương để quản lý, triển khai. Trang thiết bị phục vụ chương trình và cơ chế hỗ trợ cho lực lượng thu gom rác dân lập chưa đủ. Đặc biệt, công tác tuyên truyền phải được triển khai lâu dài, sâu rộng, đều đặn đến các đối tượng. Quan trọng hơn là cần đảm bảo nguồn kinh phí cần thiết để hoạt động tuyên truyền diễn ra tích cực và hiệu quả.

Trong khuôn khổ phương án này, Sở TN&MT TP.HCM đề xuất thêm các mô hình thí điểm bổ trợ. Thứ nhất, là xã hội hóa công tác tập huấn tuyên truyền nhằm nâng cao hiệu quả bằng phương pháp tiếp cận mới, phát huy tối đa nguồn lực xã hội tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường. Thứ hai, là hỗ trợ phát triển hợp tác xã, hệ thống tái chế để tăng cường hiệu quả, tăng thu nhập và mở rộng quy mô kinh doanh. Thứ ba, là cơ chế sử dụng nguồn thu từ thu phí phục vụ chương trình phân loại chất thải rắn tại nguồn. Mục tiêu hướng đến sử dụng nguồn thu phí từ ngân sách Nhà nước làm nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên. Đồng thời, đánh giá cụ thể chi phí, hiệu quả để đưa ra giải pháp cũng như có căn cứ điều chỉnh mức thu phí vệ sinh, phí bảo vệ môi trường trong lĩnh vực quản lý chất thải rắn.

Mô hình thí điểm phân loại chất thải rắn tại nguồn trên địa bàn phường 12, quận 6 đã nhận được sự đồng thuận tham gia của các đơn vị liên quan. Đặc biệt, Sở TN&MT TP.HCM đã tiến hành khảo sát thực tế địa điểm thực hiện dự án như chủ nguồn thải, lộ trình thu gom, trạm trung chuyển; trao đổi xây dựng phương án với lãnh đạo quận 6 và đơn vị liên quan trực tiếp; vận động thành công một số người thu gom rác dân lập tham gia vào Hợp tác xã Đoàn Kết.

NGỌC CHÂU