Bị cáo là đồng phạm cướp giật tài sản

Báo Pháp Luật TP.HCM ngày 27-8 có đăng bài “Giữ giùm túi xách cướp giật, tội gì?” phản ánh chuyện một hành vi phạm tội tưởng đơn giản nhưng lại làm phát sinh ba luồng quan điểm khác nhau về tội danh áp dụng đối với bị cáo: Đồng phạm cướp giật tài sản; chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có; không nên xử lý hình sự.

Góp thêm một góc nhìn, chúng tôi xin giới thiệu bài phân tích của luật sư Đinh Văn Quế, nguyên Chánh Tòa Hình sự TAND Tối cao.

Nếu tình tiết vụ án đúng như nội dung báo nêu thì hành vi của Nguyễn Hoài Tâm không cấu thành tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có (Điều 250 BLHS) mà là đồng phạm cướp giật tài sản (Điều 136 BLHS).

Không phạm tội chứa chấp...

Điều 250 BLHS quy định: “Người nào không hứa hẹn trước mà chứa chấp, tiêu thụ tài sản biết rõ là do người khác phạm tội mà có thì bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến ba năm hoặc phạt tù từ sáu tháng đến ba năm”...

Đối chiếu với điều luật, hành vi của Tâm không hội tụ đủ các dấu hiệu cấu thành tội chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có. Bởi lẽ về ý thức, người phạm tội chứa chấp tài sản do người khác phạm tội mà có chỉ biết rõ tài sản mà mình chứa chấp sau khi người phạm tội đã thực hiện tội phạm. Trong khi ở đây, Tâm đã biết trước việc Hùng sẽ cướp giật tài sản, tức là ngay từ trước khi Hùng phạm tội, Tâm đã biết nên không thuộc trường hợp quy định tại Điều 250 BLHS.

Đồng phạm cướp giật

Vậy Tâm có phạm tội không? Nếu phạm tội thì phạm tội gì mới đúng?

Chúng tôi đồng ý với quan điểm cho rằng tội cướp giật tài sản của Hùng đã hoàn thành nhưng chưa kết thúc. Tuy nhiên, không vì thế mà có thể cho rằng hành vi giữ giùm túi xách của Tâm đã tạo điều kiện cho việc chiếm đoạt của Hùng vì việc chiếm đoạt túi xách của Hùng đã hoàn thành trước đó. Còn hành vi giữ giùm túi xách mà Hùng vừa cướp được cũng không phải là tiếp sức cho Hùng tẩu thoát vì việc cầm túi không có ý nghĩa gì cho việc tiếp sức cho Hùng tẩu thoát cả. Hơn nữa, tẩu thoát với hành vi phạm tội là hoàn toàn khác nhau, nếu giúp người phạm tội tẩu thoát thì cùng lắm cũng chỉ truy cứu về tội che giấu tội phạm.

Về lý luận cũng như thực tiễn xét xử, mọi hành vi tham gia vào quá trình sau khi tội phạm đã hoàn thành của người khác không phải là hành vi thực hiện tội phạm với vai trò đồng phạm. Do đó, nếu lập luận rằng “hành vi giữ túi xách của Tâm đã tạo điều kiện cho việc chiếm đoạt của Hùng” hay “hành vi cầm giùm túi xách mà Hùng vừa cướp được là hành vi tiếp sức cho Hùng tẩu thoát” để cho rằng Tâm đồng phạm với Hùng về tội cướp giật tài sản thì không ổn.

Tuy nhiên, trong trường hợp cụ thể này, Tâm là người ngồi chung xe với Hùng. Mọi hành vi của Hùng, nếu Tâm không đồng ý thì Tâm có nhiều biện pháp để ngăn cản. Mặt khác, như đã phân tích, Tâm biết trước hành vi cướp giật tài sản của Hùng, Tâm không đồng ý, coi như Tâm không cùng với Hùng thực hiện hành vi cướp giật tài sản nhưng cũng không có lời nói hay hành động nào ngăn cản Hùng; điều quan trọng là sau khi Hùng đã chiếm đoạt được tài sản thì Tâm lại giữ giùm. Biết một người sắp phạm tội, tuy không đồng ý, không ngăn cản nhưng sau khi người phạm tội chiếm đoạt được tài sản lại chứa chấp tài sản đó thì có khác gì là một sự “hứa hẹn trước” với người phạm tội? Hành vi hứa hẹn trước của Tâm đối với Hùng chỉ là sự hứa hẹn ngấm ngầm, được thực hiện bằng hành động chứ không phải bằng lời nói.

Về lý luận cũng như thực tiễn xét xử, nếu có căn cứ xác định người có hành vi chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có lại là người đã hứa hẹn trước với người phạm tội thì là đồng phạm với người phạm tội. Cụ thể trong trường hợp này, Hùng phạm tội cướp giật tài sản nên Tâm là đồng phạm cướp giật tài sản với Hùng.

ĐINH VĂN QUẾ