Ngày 3-1, thông tin từ Công an xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk cho biết đơn vị đang chờ kết quả giám định thương tích để có căn cứ xử lý vụ hành khách dùng đũa đâm tài xế taxi.
Trước đó, mạng xã hội xuất hiện video ghi lại cảnh nam hành khách (Phạm Ngọc Khánh) bất ngờ lao lên kẹp cổ, dùng đũa tấn công tài xế taxi khi xe đang lưu thông. Tài xế hoảng loạn, giảm tốc và vùng chạy thoát thân khỏi xe.
Nhiều bạn đọc thắc mắc hành vi bất ngờ tấn công tài xế khi xe đang lưu thông có thể bị xử lý ra sao?
Nêu quan điểm về vụ việc, ThS Đặng Trần Kha, giảng viên khoa Luật, Trường ĐH Hùng Vương, phân tích: Theo thông tin ban đầu thì tài xế bị trầy xước da, bầm tím vùng đầu và cổ, không có thương tích nghiêm trọng.
Tuy nhiên, đối chiếu quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS, người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%, hoặc dưới 11% nhưng thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 điều này, vẫn cấu thành tội cố ý gây thương tích.
Cụ thể, theo điểm a khoản 1 Điều 134 BLHS, người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà “dùng hung khí nguy hiểm” thì đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm, không phụ thuộc vào tỉ lệ thương tích.
Để xác định thế nào là “hung khí nguy hiểm”, cần căn cứ hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP. Theo đó, “phương tiện nguy hiểm” là công cụ, dụng cụ phục vụ sinh hoạt, sản xuất; vật do người phạm tội chế tạo; hoặc vật có sẵn trong tự nhiên, mà nếu được sử dụng để tấn công người khác thì có khả năng gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc sức khỏe của người bị tấn công.
Từ quy định này có thể thấy, hung khí nguy hiểm tồn tại dưới hai dạng:
(1) Các công cụ, dụng cụ, vật do con người chế tạo ra;
(2) Các vật có sẵn trong tự nhiên.
Đặc điểm chung của các loại hung khí trên là chỉ trở thành hung khí nguy hiểm khi có sự tác động của con người theo ý chí chủ quan nhằm gây tổn hại cho người khác. Do đó, mấu chốt của việc xác định một vật có phải là hung khí nguy hiểm hay không phụ thuộc vào mục đích sử dụng và cách thức sử dụng trong thực tế.
Đối chiếu với vụ việc, đũa vốn là vật dụng sinh hoạt thông thường. Tuy nhiên, khi bị hành khách kẹp cổ và dùng đũa đâm liên tiếp vào vùng đầu, mặt của tài xế là những vị trí trọng yếu trên cơ thể thì việc xác định đũa có được xem là hung khí nguy hiểm hay không cần được đặt trong tổng thể các yếu tố: mục đích sử dụng, cách thức tấn công, vị trí bị tác động, đồng thời phụ thuộc vào kết cấu, vật liệu cấu thành của chiếc đũa được sử dụng trong thực tế.
Theo đó, trong trường hợp vật được sử dụng có kết cấu cứng, đầu nhọn hoặc khả năng xuyên, chọc, khi tác động vào các vùng trọng yếu với mức độ tấn công quyết liệt, liên tục, thì có thể phát sinh nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng bị hại, từ đó đủ cơ sở xem xét dấu hiệu “dùng hung khí nguy hiểm” theo hướng dẫn của Nghị quyết số 02/2003/NQ-HĐTP và quy định tại điểm a khoản 1 Điều 134 BLHS.
Như vậy, việc định danh tính chất pháp lý của công cụ được sử dụng trong vụ việc này không chỉ căn cứ vào tên gọi hay công dụng thông thường của vật, mà cần đánh giá toàn diện trên cơ sở đặc tính vật liệu, phương thức sử dụng và hậu quả tiềm ẩn của hành vi.
Cần phân biệt giữa “tỉ lệ thương tích 0%” (có thương tích, có tác động vật lý nhưng không đủ căn cứ xác định tỉ lệ phần trăm theo Thông tư 22/2019/TT-BYT) và “không có thương tích” (không bị tác động vật lý). Nói cách khác, tỉ lệ thương tích 0% vẫn được hiểu là “dưới 11%” và vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS.
ThS Đặng Trần Kha, giảng viên khoa Luật, Trường ĐH Hùng Vương
Đồng thời, bạn đọc có thể tham khảo thêm điểm i khoản 1 Điều 134 BLHS, quy định trường hợp gây thương tích dưới 11% nhưng có tính chất côn đồ vẫn cấu thành tội phạm.
Án lệ số 17/2018/AL đã xác định yếu tố được đánh giá là “có tính chất côn đồ” là việc: Chỉ vì mâu thuẫn nhỏ nhặt trong sinh hoạt với nhau mà tội phạm đã dùng mã tấu chém nhiều nhát vào những vùng trọng yếu trên cơ thể của nạn nhân.
Về giám định thương tích, cần phân biệt giữa “tỉ lệ thương tích 0%” (có thương tích, có tác động vật lý nhưng không đủ căn cứ xác định tỉ lệ phần trăm theo Thông tư 22/2019/TT-BYT) và “không có thương tích” (không bị tác động vật lý). Nói cách khác, tỉ lệ thương tích 0% vẫn được hiểu là “dưới 11%” và vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thuộc các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS.
Đáng chú ý, hành vi đâm tài xế khi người này đang lái xe, trong khi trên xe có cả vợ, con và nam hành khách, thể hiện sự ngông cuồng, coi thường tính mạng người khác. Việc biện minh cho hành vi này bằng lý do “đánh người vì vợ bị say xe do tài xế lái nhanh” là ngụy biện, phi lý, chưa kể còn tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn cho những người tham gia giao thông xung quanh.
Bên cạnh đó, cần xem xét quy định của BLTTHS. Theo khoản 1 Điều 155 BLTTHS 2015, đối với tội cố ý gây thương tích nhưng chỉ ở khoản 1 Điều 134 BLHS, việc khởi tố vụ án hình sự chỉ được thực hiện khi có yêu cầu của bị hại. Theo đó, anh Thắng phải có đơn yêu cầu khởi tố thì cơ quan tiến hành tố tụng mới được khởi tố vụ án.
Trong khoa học pháp lý hình sự, đây được gọi là tư tố trong công tố (hay tư - công tố), tức nhà làm luật trao quyền chủ động yêu cầu khởi tố cho người bị hại. Nếu không có yêu cầu của bị hại, cơ quan có thẩm quyền không được khởi tố vụ án.
Bên cạnh đó, trong trường hợp bị hại không có yêu cầu khởi tố về tội cố ý gây thương tích, nếu xét thấy hành vi của Khánh thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội gây rối trật tự công cộng theo điểm b khoản 2 Điều 318 BLHS, với tình tiết định khung là “dùng hung khí” (theo hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2003/NQ-HĐTP), thì cơ quan tiến hành tố tụng vẫn có thể xem xét khởi tố theo tội danh này.
Căn cứ vào diễn biến vụ việc được camera ghi lại, hành vi tấn công tài xế trên xe ô tô khi phương tiện đang lưu thông trên đường công cộng, với lỗi cố ý trực tiếp, đã xâm phạm đến hoạt động quản lý trật tự công cộng của Nhà nước và theo khoa học pháp lý, đã đủ yếu tố cấu thành tội gây rối trật tự công cộng.
