Ban đầu, xe đi qua thấy bom nằm trơ trơ cứ ngỡ là bom nổ chậm nên tranh thủ nhấn ga. Ngay lập tức, hệ thống bắt từ được kích hoạt và bom phát nổ.
Phá bom từ trường và bom bi
Thiếu tướng Hy kể trong một lần đi kiểm tra trọng điểm bị đánh phá ác liệt, ông gặp một trái bom nằm ngay trên đường. Xe phóng từ chạy qua kể kích hoạt nhưng bom vẫn không nổ. Tưởng là bom nổ chậm, lái xe tranh thủ nhấn ga lao qua vừa vào vị trí bom thì bất ngờ bom phát nổ. Ông đập đầu vào kính chắn gió bị bất tỉnh. Sau này mới biết đó là bom từ trường.
Để hóa giải loại vũ khí này, bộ đội công binh không mang bất cứ dụng cụ kim loại nào trên người, chỉ dùng sức lăn bom xuống các khe vực, sau đó tháo ngòi nổ.
Thiếu tướng Hy mô tả: “Bom nổ chậm tương đối dễ phá. Tuy nhiên, ban đầu bộ đội ta lầm tưởng bom từ trường với bom nổ chậm, chủ quan cho xe chạy qua nên dễ xảy ra thương vong. Bom từ trường phát từ liên tục đến bắt được hơi kim loại thì tự động mở ngòi nổ. Phải mất một thời gian, bộ đội Trường Sơn phát hiện ra cách phá bom từ trường một cách dễ dáng và an toàn”.
Cây nhiệt đới
Một cách phổ biến để phá bom bi là dùng tranh, tre, nứa, lá làm áo tơi, gọi là áo giáp phá bom bi. Các chiến sĩ đầu đội mũ rơm, dùng gậy thọc vào các gốc cây, cành cây có bom bi để gây nổ. “Bi có văng thì găm luôn vào áo, nguời chẳng hề hấn gì. Nói tóm lại, có nhiều cách khác nhau để phá bom đạn thông minh. Máy bay trên trời thì kệ, mình dưới đất thì mình làm chủ mặt đất thôi” - Thiếu tướng Hy phân tích.
Trị máy bay AC-130 và cây nhiệt đới
Bộ đội Trường Sơn còn nghiên cứu cách trị máy bay AC-130 bằng pháo 57 ly và tên lửa vác vai có tầm xạ kích cao trên 3.000 m. Để hạ được AC-130, lực lượng phòng không Trường Sơn chọn các địa hình đồi núi cao, tập trung kéo pháo lên. Năm 1972, chiến trường Trị Thiên được trang bị tên lửa phòng không vác vai A-72 cho bộ binh có tầm bắn khoảng 3.000 m.
Loại tên lửa này phát hiện mục tiêu bằng nhiệt. Nếu máy bay bay thấp và đón đúng, ta có thể bắn hạ được. Phát hiện ta có vũ khí đối phó, máy bay địch nâng tầm bay lên cao hơn. Vì vậy, mặt trận Trị Thiên có sáng kiến đưa pháo lên núi A Sầu có độ cao trên 800 m. Lợi dụng tuần trăng mờ, bộ binh dùng tên lửa vác vai bắn hạ tại chỗ một chiếc AC-130 trên Trường Sơn. Tương tự, tại hành lang Lào, Bộ đội Trường Sơn dùng pháo 57 ly cũng hạ được máy bay AC-130.
Hàng rào điện tử MacNamara từ cảng Cửa Việt lên đến đường 9 Nam Lào được xem là minh chứng cho kế hoạch chiến tranh điện tử. Hàng rào được dựng lên bởi những dụng cụ điện tử thu phát tín hiệu. Họ gọi đó là cây nhiệt đới.
Cách khống chế cây nhiệt đới
Cây nhiệt đới thực chất là thiết bị trinh sát điện tử, gồm bộ cảm ứng thu các chấn động. Cây nhiệt đới được chế tạo thành nhiều loại, cho biệt kích đem đi thả hoặc cho máy bay thả bằng dù. Tuổi thọå của cây nhiệt đới kéo dài khoảng 70 ngày, bên trong gồm bán dẫn, tụ, kháng được bao bọc bằng lớp nhựa rất cứng và dày; bên ngoài có bốn cái râu (ăng ten).
Cây nhiệt đới có khả năng phát hiện hơi người và tiếng động rồi truyền tín hiệu về máy bay. Từ đây, thông tin chuyển trực tiếp về trung tâm quân sự ở Utapao (Thái Lan) phân tích dữ liệu. Sau đó, địch điều máy bay tự động xạ kích các mục tiêu đã lập trình.
Để triệt hạ thiết bị này, bộ đội ta áp dụng kinh nghiệm khá đơn giản là dùng dây cột râu ăng ten thành một chùm để làm cây nhiệt đới mất tác dụng. Ta còn dùng ngay chính cây nhiệt đới để nghi binh bằng cách giả vờ cho quân di chuyển, gây tiếng động, chạy máy nổ...
Chỉ chờ có vậy, máy bay được điều đến để oanh kích. Bao nhiêu bom đạn của địch cứ nhằm vào vị trí nghi binh, có khi là đèo dốc mà công binh ta chưa kịp khai phá để tận dụng mở đường.
Đánh địch mà đi
Toàn tuyến 559 hình thành ba lực lượng bảo vệ đường bao gồm quân chủ lực, quân địa phương và dân quân du kích. “Đánh, phòng tránh và nghi binh” là phương châm chủ đạo được vận dụng linh hoạt trên tuyến đường. Trước năm 1965, ta chủ yếu tránh nên tổn thất cũng khá cao, kéo theo vận chuyển gặp bế tắc.
Để bảo đảm an toàn cho tuyến đường, từ năm 1965, ta chủ trương đánh địch ở mặt đất để mở rộng địa bàn. Từ đó, Bộ Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn phát động: “Ai cũng đánh, nơi nào cũng đánh, lúc nào cũng đánh, một người cũng đánh”.
Trên đường ra trận
Việc huy động mọi lực lượng toàn tuyến đánh địch khắc phục được tình trạng một bộ phận chuyên nghiệp đánh địch. Do vậy, địch dù cơ động nhanh, vũ khí tối tân nhưng đến đâu cũng bị đánh vì ta có lực lượng tại chỗ. Chiến thuật này đã hạn chế được máy bay trinh sát tầm thấp để thực hiện thủ đoạn bốc và đổ quân bằng trực thăng.
Trong chiến đấu chống ngăn chặn trên tuyến đường Trường Sơn, ta còn tổ chức hai hình thức nghi binh. Theo Đại tá Nguyễn Linh Anh, nguyên Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn, hai hình thức nghi binh gồm: Một là đánh lừa máy bay địch đến trận địa phòng không nơi ta đã chuẩn bị sẵn để tiêu diệt. Hai là thu hút địch vào chỗ không người, không xe, không có cơ sở kho tàng... bằng cách làm trận giả, cầu giả, xe giả.
Nhờ nghi binh, ta làm hao tổn vũ khí và phân tán lực lượng địch, buông lỏng các trọng điểm chính, tạo thời cơ cho công binh nhanh chóng khôi phục cầu đường tranh thủ vượt trọng điểm, thông xe.
Các binh trạm đều có một đại đội, trung đội bộ binh bảo vệ. Công binh có nhiệm vụ mở đường, đồng thời trực tiếp cầm súng chiến đấu, báo động khi có máy bay.
Đại tá Linh nhấn mạnh: “Công binh bám trụ, bám trọng điểm ngày đêm nên họ hiểu rất rõ quy luật đánh phá bằng không quân. Do vậy, cấp đại đội được trang bị súng 12,7 ly để đánh trả máy bay ở tầm thấp. Mọi lực lượng có mặt trên đường Trường Sơn đều được trang bị vũ khí để đánh bộ binh, tiêu diệt biệt kích địch xâm nhập trong mọi tình huống”.
Trường Sơn - con đường huyền thoại của dân tộc, đến nay đã tròn 50 năm, khắc họa nên một bức tranh hào sảng, tự tin một thời kháng chiến.
PHONG ĐIỀN
(Nguyệt san Pháp Luật TP.HCM tháng 12-2009)
