Mua bán tân dược, bị xử tội ma túy: Cần “sửa sai” triệt để

Cần xem xét theo quan điểm lịch sử và có cách giải quyết dựa trên các nguyên tắc cơ bản của pháp luật.

Xử theo nhận thức lúc đó

Về phía các cơ quan tiến hành tố tụng, trước khi có Thông tư liên tịch số 17/2007, TAND Tối cao, VKSND Tối cao, Bộ Công an và Bộ Tư pháp cũng đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự về các tội phạm ma túy nhưng chưa có văn bản nào hướng dẫn thuốc tân dược có chứa chất ma túy thì xét xử về tội ma túy.

Cách đây sáu năm, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã bắt một vụ buôn bán thuốc tân dược rất lớn ở quận Thanh Xuân với trọng lượng hơn 100 kg. Một số ý kiến của các chuyên gia pháp luật lúc đó phân tích khá cặn kẽ về vụ án này với quan điểm cho rằng không thể truy cứu trách nhiệm hình sự các bị cáo về tội mua bán trái phép chất ma túy, mà hành vi của các bị cáo chỉ vi phạm quy chế của Bộ Y tế về quản lý thuốc chữa bệnh. Khi xét xử, với trọng lượng ma túy như vậy, lẽ ra phải có nhiều án tử hình nhưng tòa án chỉ xử phạt bị cáo đầu vụ 15 năm tù. Điều này cho thấy lúc bấy giờ cũng có nhiều quan điểm khác nhau về việc xử lý hành vi mua bán thuốc tân dược có chất ma túy.

Trước khi có Thông tư liên tịch số 17/2007, theo ước tính trên cả nước có hàng ngàn người bị kết án về các tội ma túy khi hành vi của họ liên quan đến thuốc tân dược có chứa chất ma túy, không có nơi xử khác. Phải chăng thực tiễn xét xử đã khẳng định điều đó và trở thành “luật bất thành văn”! Nếu nói nguyên nhân chủ yếu là do chưa có hướng dẫn thì chỉ đúng một phần, mà chủ yếu là do nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng.

Thay đổi nhận thức chứ không phải thay đổi pháp luật

Thông tư 17/2007 hướng dẫn:“Đối với các trường hợp mà người phạm tội đã bị kết án đúng theo các văn bản trước đây và bản án đã có hiệu lực pháp luật thì không áp dụng các hướng dẫn trong thông tư này để kháng nghị theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm, trừ trường hợp có những căn cứ kháng nghị khác. Nếu theo thông tư này, họ không phải chịu trách nhiệm hình sự thì giải quyết theo thủ tục miễn chấp hành hình phạt”.

Hướng dẫn như vậy đúng về mặt nguyên tắc, áp dụng cho các trường hợp “do thay đổi pháp luật mà hành vi không còn là tội phạm nữa” (phi hình sự hóa). Chẳng hạn trường hợp trước đây Bộ luật Hình sự quy định hành vi sử dụng trái phép chất ma túy là tội phạm, nay Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự không quy định là tội phạm nữa. Hoặc trường hợp trước đây nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn cách tính số tiền đánh bạc với hình thức chơi số đề thì người chơi số đề 20.000 đồng là có thể bị xét xử về tội đánh bạc, nay Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao sửa đổi, bổ sung nghị quyết về cách tính số tiền đánh bạc với hình thức chơi số đề thì người chơi số đề 20.000 đồng mà không trúng thì không bị coi là tội đánh bạc nữa. Những người đã bị kết án theo quy định cũ sẽ được xem xét tha miễn do quy định mới không coi hành vi của họ là tội phạm nữa.

Tháng 11-2001, Nguyễn Tiến Tùng bị bắt khi vận chuyển 1,776 kg tân dược gồm thuốc Valium và thuốc Tranxene từ Tây Ninh về TP.HCM. Các cơ quan tố tụng và hai cấp tòa cho rằng trong hai loại thuốc này có chứa Diazepam và Clorazepate là hai chất có tên trong danh mục chất ma túy nên Tùng bị xử tù chung thân về tội mua bán trái phép chất ma túy.

Còn các trường hợp mua bán thuốc tân dược có chứa chất ma túy bị xử về tội mua bán trái phép chất ma túy như đã nói nếu cho rằng đã xử đúng với các văn bản trước đây thì đó là văn bản nào? Trường hợp này là do nhận thức trước đây không đúng, nay Thông tư 17/2007 hướng dẫn thống nhất lại cách áp dụng pháp luật thì không thể coi là “do thay đổi pháp luật mà hành vi không còn là tội phạm nữa” để giải quyết như hướng dẫn đối với các trường hợp “đã bị kết án đúng theo các văn bản trước đây”. Mặt khác, nếu cho rằng xử như trước đây là đúng theo pháp luật lúc bấy giờ thì Thông tư 17/2007 có điểm cần xem xét lại về mặt thẩm quyền, bởi cơ quan tiến hành tố tụng không có quyền quy định một hành vi mà Bộ luật Hình sự đã coi là tội phạm, mà chỉ bằng một thông tư liên tịch lại coi hành vi đó không phải là tội phạm nữa.

Nhận thức là một quá trình, nếu Thông tư 17/2007 của các cơ quan tiến hành tố tụng là một hình thức “sửa sai” thì theo tôi, cũng nên mạnh dạn “sửa sai” một cách triệt để theo pháp luật.

ĐINH VĂN QUẾ, nguyên Chánh Tòa Hình sự TAND Tối cao