Những người Somalia tự trọng

Giờ đây Somalia trở thành một định ngữ “siêu hạng” gắn với từ cướp biển. Đó là nỗi đau đớn và thống khổ của những người Somalia có lương tri.

Nỗi đau của người Somalia lưu vong

Ở một góc khu công nghiệp phía đông bắc London, gần xưởng sửa chữa thân xe tự động là Universal TV. Đó là một dãy văn phòng và một trường quay với một bức màn màu nâu và một bản đồ châu Phi cỡ lớn. Mấy phụ nữ Somalia che mạng đi ra đi vào, vài người đàn ông Somalia đội mũ cầu nguyện chạy đến trạm xăng trên phố để mua Fanta và khoai tây chiên. 

Universal TV là chương trình phát sóng tin tức và những chuyên mục khác về thế giới và Somalia. Nó được đánh giá là đang giữ gìn cái ý nghĩa chưa bị mất về tính dân tộc mà quốc gia này lại làm lộn xộn cả lên.

Ridwaan Haji Abdiwali là một phóng viên mới của Universal TV, người tị nạn từng bị trúng đạn lạc trong cuộc nội chiến của Somalia trước khi chạy trốn qua Anh cách đây bảy năm. Anh hết sức xấu hổ về đất nước liên tiếp trải qua hết cuộc khủng hoảng này đến cuộc khủng hoảng khác kể từ năm 1991 khi các bộ tộc phá hủy chính quyền trung ương rồi xung đột lẫn nhau. “Đó là một khối sầu dằng dặc. Tôi cảm thấy có lỗi khi nhìn đất nước mình. Không có giáo dục, không có hòa bình, không có bang giao quốc tế, không có kinh tế” - Abdiwali nói.

Tuy nhiên, việc cướp chiếc thuyền buồm của vợ chồng bà Chandler mới thật là xấu hổ. Nó xuất hiện trên tất cả bản tin, một trong những câu chuyện được “chạy” ưu tiên nhất trên các báo bấy giờ. Abdiwali nhớ anh đang ngồi với các sinh viên khác ở căn-tin của Trường ĐH Westminster thì truyền hình cập nhật bản tin về sự kiện thuyền Chandler. “Ôi, lạy Chúa. Chúng là những thằng dở người dở ngợm, là những tên tội phạm” - bạn anh rên lên khi thấy hành động của bọn cướp biển.

Hải quân Úc tóm được một thuyền cướp biển Somalia. Ảnh: news.com.au

Cội nguồn cướp biển

Abdiwali bắt đầu căng mắt vào chương trình về thuyền Chandler, gọi tên Buggas và đồng bọn y chửi rủa. “Họ không phải là chủ thuyền giàu có” - Abdiwali nói - “Những người này vô tội và các người nên thả họ ra”. Kế hoạch ban đầu của anh là làm cho bọn cướp thấy xấu hổ về hành động bắt cóc hai người lớn tuổi và làm cho nước Anh thấy không phải mọi người Somalia đều là tội phạm và không ra gì.

Abdiwali và một số người khác ở Universal TV tìm đến Abdi Shire Jama, một thông dịch viên tự do ở London và là một nhạc sĩ tài năng. Jama nghĩ một cuốn video ca nhạc sẽ giúp lan truyền tin tức, vì thế ông đã sáng tác một bài hát có nhan đề “Phóng thích đôi vợ chồng” để nhanh chóng truyền trên Universal TV và YouTube. Thoạt tiên, bài hát đến với một đứa trẻ Somalia bằng tiếng Anh, rằng “Tôi hy vọng thông điệp này đến với những người đang giam giữ bà Rachel và ông Paul Chandler”.

Nhưng bài hát của Jama cũng chạm vào một mâu thuẫn khác. Trong khi cầu xin bọn cướp biển thả vợ chồng bà Chandler, bài hát còn đề cập: “Bài hát này nhắc nhở các ông cướp những tàu thuyền nước ngoài đến đánh bắt cá trái phép trong các vùng biển của chúng ta và đổ chất thải độc hại xuống biển. Đây là việc bảo vệ đất nước”.

20 năm trước, khi chính quyền trung ương Somalia sụp đổ, các tàu đánh cá nước ngoài đến khai thác vô tội vạ, tàn hại môi trường. 

Những ngư dân bất mãn tiến hành vũ trang và tấn công các tàu đánh cá nước ngoài. Cướp biển Somalia ra đời từ đó. Họ nhanh chóng nhận ra rằng họ có thể tấn công bất kỳ tàu thuyền nào và nhận được một khoản tiền chuộc để phóng thích con tin.

Kayse Maxamed, người Somalia tổ chức buổi mít-tinh “Cứu hai vợ chồng Chandler”, nói: “Ban đầu những tên cướp biển nhận được nhiều hậu thuẫn. Mọi người đều thích họ. Họ đại diện cho Hải quân Somalia”.

Nhưng vụ bắt cóc vợ chồng bà Chandler khiến nhiều người Somalia nhận ra bọn cướp biển chẳng qua chỉ là những kẻ tống tiền mang lại tai tiếng cho người Somalia.

Tại cuộc họp bàn chủ đề Cứu hai vợ chồng Chandler, có người đề nghị mọi thành viên của cộng đồng Somalia tại Anh (ước chừng 100.000-500.000 người) đóng góp 10 bảng vào khoản tiền chuộc. Nhưng Văn phòng Bộ Ngoại giao Anh nhắc nhở rằng chính phủ Anh không có chủ trương trả tiền chuộc.

Cướp biển Somalia bị hải quân Pháp bắt sống. Ảnh: everydaytrash.com

Nạn nhân thoi thóp từng ngày

Vào thời điểm đó, Buggas và băng của y trở nên khích động ghê gớm. Một chiếc máy bay nhỏ ào xuống sào huyệt của chúng - có thể là đơn vị bí mật của Anh và gia đình của vợ chồng bà Chandler - từ chối đàm phán với bọn hải tặc. “Gia đình không chịu đàm phán” - Buggas càu nhàu.

Một hôm, Buggas đến cái lán trong bụi cây bẩn thỉu mà vợ chồng bà Chandler đang ngủ và ra lệnh: “Ông Paul lấy túi xách đi ngay”.

Buggas thực hiện ý định cách ly vợ chồng bà Chandler nhằm khiến họ đau khổ, có như vậy họ sẽ giục người thân “nôn” ra tiền chuộc. Nhưng vợ chồng bà Chandler chống cự, họ nắm tay nhau. Chẳng thà họ chết bên nhau còn hơn. Buggas chụp súng và bắn ba phát chỉ thiên. “Ra đây!” - y hét.

Vợ chồng bà Chandler càng nắm chặt tay nhau hơn.

Buggas chạy đến nhổ một cái cây rồi quật hai vợ chồng một cách tàn bạo. Họ ngã ra đất, những tên cướp khác lôi họ mỗi người một nơi. Khi bị lôi đi, ông Paul cố ngoái lại chụp được đầu gối bà Rachel và gào lên: “Đồ bất lương! Đồ giết người!”. Buggas nhào đến lấy súng quật vào hàm ông làm gãy một cái răng.

Sau sự cố đó, vợ chồng bà Chandler bị cách ly ba tháng. Họ bị nhốt cách nhau không xa nhưng không được phép gặp nhau. Ông Paul cố làm cho mình bận rộn, ghi nhật ký và làm từ điển Anh - Somalia. Có lúc ông ngồi khóc, có lúc ông tự trấn an rằng mình có thể sống sót.

Sau đó, ông Paul gọi điện thoại van nài người thân khi nhận định toàn bộ thử thách của vợ chồng ông “hoàn toàn là một giao dịch về tiền bạc”. Ông có thể tằn tiện, vay mượn hoặc thậm chí đi ăn trộm để giải thoát vợ chồng ông. Nhưng việc tiếp cận tiền tiết kiệm của họ cũng rất phức tạp. Luật sư của gia đình nói với Stephen, anh rể ông Paul, rằng không thể “giải ngân” những khoản tiền này.

Ông Paul điện thoại cho anh rể: “Kêu luật sư nói với người ta là lấy tiền làm mộ và thân chinh mang tới đây. Đơn giản là chúng tôi không thể rời khỏi đây nếu không nộp tiền chuộc”.

(Còn tiếp)

ĐẶNG NGỌC HÙNG dịch