Tại sao Bangkok bị ngập nặng - Bài 1: Bất hợp lý từ chuyện xả lũ

 LTS:Cuối tháng 10 và tháng 11 vừa qua, thủ đô Bangkok (Thái Lan) chứng kiến trận lũ lụt tồi tệ nhất trong 50 năm qua. Chính phủ Thái Lan không dự tính được khả năng Bangkok bị ngập sâu như vậy. Những gì diễn ra ở nước láng giềng cùng những bài học xương máu của họ rất đáng để chúng ta suy ngẫm trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp.

Lũ lụt ở Bangkok là do nước lũ từ các tỉnh phía bắc tràn về theo nhiều đợt. Ở phía bắc Thái Lan, có hai đập lớn nhất nước là đập Bhumibol (tỉnh Tak) và đập Sirikit (tỉnh Uttaradit) xả nước ra sông Ping và sông Nan rồi đổ vào Chao Praya (chảy từ tỉnh Nakhon Sawan đến Bangkok, ra thẳng vịnh Thái Lan).

Ồ ạt xả lũ

Chủ tịch Quỹ Hội đồng cảnh báo thiên tai quốc gia, nguyên Tổng Giám đốc Cơ quan Khí tượng Thái Lan Smith Dharmasarojana, cho rằng việc Cục Thủy lợi Hoàng gia và Cơ quan Điện lực Thái Lan tích trữ nước ở hai con đập nói trên quá nhiều và quá lâu vào đầu mùa mưa (từ tháng 5-10) là điều bất hợp lý. Ông nói: “Chúng ta phải xả một lượng nước lớn cùng lúc đã khiến lũ lụt xảy ra”.

Trong tháng 6 và tháng 7, hai cơ quan quản lý này chỉ xả trung bình 4,5 triệu m³ nước/ngày ở đập Bhumibol khi mực nước đạt 63% sức chứa, gấp đôi sức chứa vào cùng kỳ của năm ngoái. Lượng xả tăng lên trung bình 22 triệu m³/ngày trong tháng 8 và 29 triệu m³/ngày trong tháng 9. Nhưng từ ngày 1 đến 14-10, khi tình hình lũ lụt đang nghiêm trọng ở nhiều tỉnh phía bắc, các cơ quan quản lý đã cho xả trung bình 77 triệu m³/ngày, gấp 17 lần so với thời điểm tháng 6 và tháng 7.

Xe và người lặn ngụp trong dòng lũ ở Min Buri, quận ngoại thành Bangkok. Ảnh: VĨNH THUẬN

Tương tự, đập Sirikit cũng xả trung bình 54 triệu m³ nước/ngày từ ngày 1-8 đến ngày 14-10, cao gấp năm lần so với thời điểm tháng 6 và tháng 7. Vào ngày 1-8, nước tích trữ ở đập Sirikit đạt 79% sức chứa, cao gấp hai lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Ông Smith Dharmasarojana nói: “Hai cơ quan này không biết lượng nước cần tích trữ là bao nhiêu, lượng nước bao nhiêu là quá nhiều và thời điểm cần xả lũ”. Thậm chí, vào thời điểm cuối tháng 10 khi lũ đã ngập nhiều tỉnh ở phía bắc và bắt đầu tấn công Bangkok, hai cơ quan quản lý vẫn tiếp tục cho xả lũ ở các đập Bhumibol, Sirikit và Pasak Jolasid (tỉnh Lop Buri). Ông Dharmasarojana cho rằng xả lũ vào thời điểm đó là điều không cần thiết nữa vì các đập này được thiết kế với các tiêu chuẩn kỹ thuật cao có thể kháng lại khả năng vỡ đập ngay cả khi các đập này bị tràn.

Ưu tiên thủy lợi, xem nhẹ lũ lụt

Theo số liệu của Cục Thủy lợi Hoàng gia, vào đầu tháng 10-2011, có 11/26 đập lớn ở phía bắc đã vượt sức chứa, trong khi đó ở các đập còn lại, sức chứa đạt 82%-99%.

Đập Pasak Jolasid ở tỉnh Lop Buri đã nhiều lần giúp ngăn ngừa lũ lụt nghiêm trọng ở Bangkok sau khi hoàn thành vào năm 1999 nhưng lượng nước đã lên đến 135% sức chứa. Trong khi đó, đập Bhumibol và đập Sirikit lần lượt có lượng nước đạt 97% và 99% sức chứa. Do sức chứa của các đập đã quá đầy và trước dự báo áp thấp nhiệt đới Nesat có thể gây mưa, các cơ quan quản lý buộc phải xả lũ từ hai con đập lớn nhất Bhumibol và Sirikit.

Sở dĩ các cơ quan quản lý tích trữ đầy nước ở các đập vì sợ thiếu nước trong mùa khô. Nhưng họ không tính đến khả năng nếu mưa tiếp tục vào giữa và cuối mùa mưa, các con đập sẽ đầy và buộc phải tháo nước.

Các con đập có ba chức năng chính: sản xuất điện, tưới tiêu nông nghiệp và ngăn ngừa lũ. Những gì đã xảy ra cho thấy Cục Thủy lợi Hoàng gia và Cơ quan Điện lực Thái Lan đã đặt chức năng ngăn ngừa lũ ở mức thấp nhất. Họ quá lo lắng về việc nước không có đủ để sản xuất điện và phục vụ cho tưới tiêu trong mùa khô.

Người dân Ayuthaya - thành phố cố đô của Thái Lan đang vật lộn đưa tài sản khỏi lũ lụt. Ảnh: VĨNH THUẬN

Ông Suphat Vongvisessomjai, GS về quản lý nguồn nước và môi trường ở Viện Công nghệ châu Á (Bangkok), nói: “Nếu nước từ các đập được xả một cách hợp lý, lũ lụt sẽ ít nghiêm trọng hơn. Họ cố tích trữ nước thật nhiều để sử dụng trong mùa khô. Đó là vấn đề chính”.

Khối lượng nước xả ở đập lớn nhất nước Bhumibol tăng từ 60 triệu m³/ngày lên 100 triệu m³/ngày vào những ngày đầu tháng 10. Chính lượng nước này khiến tình hình lũ ở các vùng hạ nguồn bao gồm các tỉnh giáp Bangkok là Ayutthaya, Pathum Thani vốn đang ngập lũ, càng trầm trọng hơn. Lúc này, Bangkok chưa bị ngập lũ nhưng với khối lượng khổng lồ đang chực chờ đổ về từ các tỉnh phía bắc, nguy cơ ngập lũ là không thể tránh.

Ngày 14-10, phát biểu với hãng tin Bloomberg (Mỹ), ông Richard Han, Giám đốc điều hành của Công ty Sản xuất Thiết bị bán dẫn Thái Lan Hana Microelectronics, đã cảnh báo nước lũ đổ dồn về từ các tỉnh phía bắc nơi các con đập đang tháo nước sẽ khiến nước lũ tăng lên ở tỉnh Ayutthaya và sẽ tràn qua Bangok. Và thực tế đã cho thấy với lượng xả lũ dồn dập, Bangkok đã bị ngập lũ vào cuối tháng 10. Đáng lẽ ra vào tháng 9, các cơ quan quản lý phải giảm đáng kể sức chứa của hai đập Bhumibol và Sirikit để chuẩn bị đón mùa bão nhiệt đới.

Trẻ con trong lũ. Ảnh: VĨNH THUẬN

Trở tay không kịp vì mưa lớn

Có một thực tế không thể phủ nhận là một trong những nguyên nhân khiến nhiều tỉnh phía bắc và Bangkok hứng chịu trận lũ tồi tệ nhất trong 50 năm qua là do biến đổi khí hậu đã gây ra mưa lớn bất thường ở Thái Lan trong năm nay. Lượng mưa trung bình chín tháng đầu năm nay ở các tỉnh phía bắc cao từ 40% đến 90% lượng mưa trung bình của chín tháng trong suốt 30 năm qua. Biến đổi khí hậu gây ra những diễn biến thời tiết khắc nghiệt khó lường. Điều này đòi hỏi phải đầu tư cho công tác dự báo thời tiết.

Năm 2009, Cơ quan Khí tượng Thái Lan đề nghị cấp ngân sách 4 tỉ baht (2.670 tỉ đồng VN) để mua sắm thiết bị hiện đại và hệ hống radar giúp dự báo thời tiết chuẩn xác hơn, giúp các cơ quan quản lý đập có đủ thông tin cần thiết để điều chỉnh lượng nước. Tuy nhiên, đề nghị này bị bỏ ngoài tai. Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Khí tượng Thái Lan Somchai Baimoung thú nhận không ai có thể tiên liệu được lượng mưa lại cao như thế trong năm nay vì hệ thống dự báo của cơ quan này bao gồm phần cứng và phần mềm đều lạc hậu.

Trang web về biến đổi khí hậu climaterealityproject.org (do cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore thành lập) cho rằng lũ lụt trầm trọng ở Thái Lan không chỉ vì lượng mưa cao mà còn do quản lý nước yếu kém.

Dù lượng mưa cao bất thường xảy ra ở Thái Lan trong năm nay nhưng trong bối cảnh nước này đang bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu, đây không phải là điều bất ngờ. Đáng lẽ ra nhà chức trách Thái Lan phải dự liệu những tình huống có thể xảy ra để xây dựng các phương án quản lý và đối phó lũ lụt hiệu quả hơn. Đây cũng bài học cho những nước nằm trong khu vực chịu sự tác động mạnh của biến đổi khí hậu.

LÊ LINH (Theo Bangkok Post, The Nation, Asian Correspondent)