Hội thảo khoa học về các vấn đề môi trường liên quan đến dự án thủy điện Đồng Nai 6 và 6A do Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) tổ chức ngày 30-9, đã ghi nhận rất nhiều luồng ý kiến trái chiều nhau. Tuy nhiên, dù có phản đối hay ủng hộ thì các bên đều thừa nhận dự án ít nhiều cũng đã gây ảnh hưởng đến môi trường lưu vực sông Đồng Nai và Vườn quốc gia Cát Tiên.
Phản đối: Phải đánh giá lại toàn diện dự án
Báo cáo tham luận của TS Vũ Ngọc Long, Mạng lưới sông ngòi Việt Nam (VRN), cho rằng việc xây dựng hai dự án thủy điện trên có thể dẫn đến tình trạng kiệt nước vào mùa khô và lũ lụt nặng hơn vào mùa mưa. Trung tâm huyện lỵ Cát Tiên nằm ở phía hạ lưu vốn đã là một rốn lũ. Nếu hai đập thủy điện Đồng Nai 6 và 6A xả lũ sẽ khiến lũ chồng lũ, Cát Tiên sẽ thiệt hại nặng nề như thủy điện A Vương, sông Ba và Đa Nhim từng gặp phải. Bên cạnh đó, việc xây dựng hai thủy điện trên cũng sẽ dẫn đến việc thiếu nước trên lưu vực sông Đồng Nai, đặc biệt khiến tình trạng xâm nhập mặn phía hạ lưu càng trở nên trầm trọng, đe dọa đến an ninh lương thực, an sinh xã hội trên lưu vực sông Đồng Nai.
Tham luận của UBND tỉnh Đồng Nai cũng cho rằng việc xây dựng hai dự án trên sẽ làm hạn chế dòng chảy theo chu kỳ hằng năm nhất là vào các thời điểm mùa khô và thời điểm điều tiết lũ, dẫn tới tình trạng vào mùa khô các vùng dọc sông Đồng Nai cần nước sẽ không có nước; ngược lại mùa lũ cần tiêu thoát nước thì hồ thủy điện lại xả lũ.
VRN cũng chỉ ra hàng loạt những lỗ hổng trong báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của hai dự án thủy điện trên: Chưa đánh giá đúng sự tác động đến các loài động thực vật quý hiếm, hệ sinh thái; bỏ qua hoặc đánh giá không đầy đủ các chi tiết liên quan việc thay đổi hệ sinh thái, di dân và sinh kế, quản lý bảo vệ rừng, thay đổi môi trường sống… “Cần đánh giá lại toàn diện những tác động môi trường, xã hội của hai dự án, đồng thời xây dựng các giải pháp, từ đó mới có thể xem xét đến việc cho phép triển khai hai dự án trên hay không?” - VRN nhấn mạnh.
Các nhà khoa học khảo sát vị trí dự định xây thủy điện 6, 6A tại Đồng Nai, tháng 7-2011. Ảnh: NGUYỄN ĐỨC
Ủng hộ: “Được nhiều hơn mất”
Trái với những ý kiến trên, ông Nguyễn Đình Hòe, Trưởng ban Phản biện xã hội VACNE, nói: Việc phát triển thủy điện luôn là bài toán đánh đổi giữa lợi ích kinh tế và lợi ích môi trường. Trong đó, xét về tính chất, ông Hòe cho rằng: “Dự án thủy điện trên có gây tác động tiêu cực nhất định đến môi trường, Vườn quốc gia Ba Vì và dòng chảy sông Đồng Nai nhưng không nghiêm trọng như một bộ phận dư luận đánh giá”.
| Dự án thủy điện Đồng Nai 6 trên sông Đồng Nai được Thủ tướng duyệt quy hoạch năm 2002 nhưng do có ảnh hưởng lớn đến môi trường nên Công ty Đức Long Gia Lai đề xuất chia thành hai bậc thang thủy điện Đồng Nai 6 và 6A. Hai dự án này chiếm vĩnh viễn gần 137 ha đất Vườn quốc gia Cát Tiên và trên 235 ha rừng phòng hộ của hai tỉnh Đắk Nông, Bình Phước. |
Cùng chung quan điểm, tham luận của ông Phạm Bình Quyền, Viện trưởng Viện Môi trường và Phát triển bền vững, cũng khẳng định việc hệ sinh thái trên cạn bị thu hẹp diện tích do bị ngập mất 137 ha là không đáng lo ngại lắm. Bởi khu vực ngập không còn nhiều loại gỗ quý hiếm. Ông Quyền đề nghị nên cho phép dự án được triển khai thực hiện và chủ dự án cần xem xét thực hiện các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực, nâng cấp chất lượng báo cáo ĐTM.
Tuy vậy, VNR vẫn quyết liệt: Nguồn tài nguyên cần được quản lý bảo vệ, phát triển vì lợi ích của mọi người chứ không chỉ vì lợi ích của một ngành, một nhóm lợi ích. Sự phát triển ồ ạt các công trình thủy điện đã và đang đặt tài nguyên nước và hệ sinh thái của các vùng đầu nguồn trong tình trạng báo động về sự cạn kiệt và suy thoái khó hồi phục.
VRN cũng cảnh báo: Những ảnh hưởng khi xây dựng thủy điện đôi khi không xảy ra tức thì mà diễn ra từ từ. Khi đó, dù có nhận biết được, dự báo được thì cũng không dễ gì chống lại được!
| Mạo hiểm bất chấp hệ lụy? Buổi hội thảo do VACNE tổ chức đã kết thúc chóng vánh chỉ trong một buổi. Cuối cùng thì VACNE thống nhất chấp nhận đánh đổi về môi trường để có thủy điện! VACNE được thành lập, hoạt động với tôn chỉ mục đích tham gia bảo vệ tài nguyên, cải thiện môi trường góp phần vào sự phát triển bền vững. Một trong những nhiệm vụ chính của VACNE là tư vấn, phản biện và giám định xã hội các vấn đề liên quan đến môi trường. Do vậy, việc VACNE đặt hai dự án này lên bàn cân môi trường là có thể hiểu được. Nhưng điều gây băn khoăn lớn là cái gật đầu của VACNE trong khi hàng loạt vấn đề chưa được làm rõ. Lưu vực sông Đồng Nai là một khu vực phát triển kinh tế năng động quan trọng của cả nước nhưng nguồn tài nguyên nước và rừng đầu nguồn đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng. Tại đây, thủy điện phát triển ồ ạt đã và đang đặt tài nguyên nước, đa dạng sinh học của vùng sông đầu nguồn vào tình trạng báo động. Cạnh đó, thủy điện xuất hiện và tích nước đã khiến tình trạng xâm nhập mặn ở hạ lưu càng trở nên nghiêm trọng, đe dọa an ninh lương thực, an sinh xã hội không chỉ ở lưu vực mà cả khu vực miền Đông Nam Bộ. Đây không phải là điều khó khăn để nhận biết, bởi những tác động của nó đã hiển hiện và gây ra tình trạng xâm nhập mặn, làm ảnh hưởng đến vùng hạ lưu, đến nỗi TP.HCM phải lên tiếng kiến nghị Thủ tướng hạn chế phát triển thủy điện ở lưu vực này. Cách đây không lâu, UBND tỉnh Đồng Nai cũng ra thông báo tạm ngưng thực hiện các dự án thủy điện để đánh giá lại tác động, bởi mùa mưa năm 2010, nước về hồ thủy điện Trị An không đủ cho việc sản xuất điện, trong khi các hồ thủy điện ở miền Trung lại xả lũ gây ngập kinh hoàng. Đặc biệt, những tác động cộng hưởng của các bậc thang thủy điện vô cùng nghiêm trọng nhưng hiện nay ở lưu vực sông Đồng Nai chưa có nghiên cứu tổng hợp hay có sự đánh giá môi trường để xem xét những tác động đó. Hội thảo do VACNE tổ chức đã bỏ qua hoặc đề cập không đầy đủ về những hệ lụy vừa nêu. Thế nên những tác động đến môi trường tự nhiên, xã hội ở hiện tại và tiềm tàng trong tương lai chưa được đánh giá đúng và đầy đủ thì việc chấp nhận “đánh đổi” là sự mạo hiểm (có căn cứ?). Hai dự án thủy điện trên đang gây ra nhiều ý kiến trái chiều. Với chức năng của mình, lẽ ra VACNE cần “soi” một cách nghiêm khắc hai dự án này. Những hệ lụy của mặt trái dù đã được cảnh báo nhưng không được quan tâm đúng mức, hoặc bị bỏ qua một cách có chủ ý thì sau này thế hệ con cháu sẽ có sự phán xét về “trách nhiệm” của những người ra quyết định hôm nay! MINH PHONG |
THÀNH VĂN
