Việc cơ quan tố tụng yêu cầu luật sư phải có chữ ký thể hiện sự đồng ý của bị can, bị cáo (bị tạm giam) đã làm luật sư rơi vào vòng luẩn quẩn, bế tắc: Không lấy được chữ ký đồng ý của bị can, bị cáo thì không được cấp giấy chứng nhận người bào chữa, mà không có giấy chứng nhận người bào chữa thì lại không được vào trại gặp bị can, bị cáo để lấy ý kiến.
Thực tế có những vụ luật sư tốn công sức tìm cách gặp được bị can, bị cáo thì bất ngờ lại bị họ… viết giấy từ chối luật sư. Sau này ra tòa, các bị cáo mới khai rằng cán bộ tố tụng khuyên họ không nên mời luật sư, hứa hẹn sẽ cho tại ngoại, giảm nhẹ tội. Hệ quả là tòa sơ thẩm phải hoãn xử hoặc tòa phúc thẩm phải hủy án để khắc phục. Vụ án kéo dài, tất cả các bên đều mệt mỏi.
Có chuyện đó vì không ít cán bộ tố tụng còn mang nặng tâm lý là luật sư tham gia vụ án chỉ vẽ đường cho bị can, bị cáo chối tội, phản cung, phá rối việc điều tra…
Tuy nhiên, sau hơn sáu năm thực hiện cải cách tư pháp, khi mà vai trò, vị trí của luật sư đã được nâng cao hơn cả về mặt nhận thức từ cơ quan chức năng lẫn quy định của pháp luật thì chuyện làm khó luật sư ngày càng được hạn chế. Chẳng hạn hơn bốn năm nay, hai ngành công an, tòa án TP.HCM đã thống nhất là chỉ cần có giấy yêu cầu của gia đình bị can, bị cáo thì tòa sẽ cấp giấy chứng nhận người bào chữa để luật sư đọc hồ sơ, vào trại gặp bị can, bị cáo. Và Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã có hướng dẫn giải quyết rõ ràng đối với những trường hợp này.
Đúng là cũng có những trường hợp luật sư làm bậy, xúi giục nghi can khai báo gian dối. Nhưng đó chỉ là thiểu số, chỉ là những “con sâu làm rầu nồi canh”. Với vai trò phản biện, giới luật sư đã góp phần không nhỏ giúp cơ quan tố tụng làm sáng tỏ sự thật của vụ án, tránh được oan, sai.
Cho nên thay vì làm khó, các tòa cần tôn trọng quyền hành nghề hợp pháp của luật sư, tạo điều kiện để luật sư phát huy vai trò của mình, bảo đảm quyền được bào chữa, được bảo vệ chính đáng của bị can, bị cáo.
TRẦM NGUYÊN
