Thông tin về chính sách miễn phí xe buýt cho người dân TP.HCM hiện vẫn thu hút sự quan tâm của dư luận. Theo đó, nhiều chuyên gia hiến kế thêm các phương án để kết nối giữa xe buýt và các phương tiện khác.
Cần phát triển thêm các loại xe buýt dạng taxi
TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TPHCM cho rằng, trong bối cảnh xe buýt hiện mới chỉ đáp ứng tỷ lệ rất nhỏ nhu cầu đi lại của người dân tại TPHCM, việc triển khai phương án miễn phí cần được nhìn nhận một cách thực chất.
Theo ông, mục tiêu của chính sách này là thay đổi thói quen đi lại, thành phố cần thêm những giải pháp đủ mạnh, thậm chí mang tính quyết liệt. “Có thể xem xét cán bộ, công chức, viên chức sử dụng xe buýt làm phương tiện di chuyển nhiều hơn”- TS Phạm Viết Thuận gợi ý.
Theo ông Thuận, với nhóm học sinh, sinh viên, chính sách miễn phí nên được triển khai theo hướng khuyến khích, tạo điều kiện hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng từ sớm.
“Xe buýt điện hiện rất ít, vì thế TP.HCM cần tăng cường thêm xe buýt taxi điện để đáp ứng mọi nẻo đường thành phố. Vì 72% đường giao thông có lộ giới hiện trạng là 5-6m, còn lại 28 % là trên 7m. Do đó xe buýt và buýt taxi điện cần được triển khai vì loại xe buýt taxi là loại xe điện nhỏ vừa là xe buýt vừa là taxi để hoạt trong nội đô và hẻm nhỏ", ông Thuận góp ý.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Hữu Nguyên, Hội Quy hoạch phát triển đô thị TP.HCM nhận định chủ trương này rất hợp với lợi ích của người dân và chúng ta nên triển khai các phương án như thế nào để đảm bảo người dân đi xe buýt được thuận tiện.
“Thứ nhất là phải tổ chức kết nối giao thông, tức là kết nối các phương tiện khác nhau của giao thông. Cụ thể, mỗi bến xe buýt nên có bãi đậu xe cho xe máy, người dân không cần đi bộ hay đi taxi từ nhà đến bến xe buýt”- TS Nguyên đưa ra phương án thứ nhất.
Theo TS Nguyên phân tích, người dân ở trong hẻm, muốn đi buýt mà cách xa 1 km thì phải làm sao, thì phải có chỗ gửi xe máy để trước và sau khi đi xe buýt có phương tiện di chuyển.
Một phương án thứ hai mà TS Nguyên đưa ra là cũng người ở trong hẻm không di chuyển bằng xe máy ra điểm xe buýt thì cần có các loại phương tiện nhỏ hơn để kết nối, giống như xe lam ngày xưa có thể chở khoảng 10 người. Như vậy, là đang giảm hoá kích cỡ phương tiện giao thông công cộng cỡ nhỏ để đi vào hẻm đón người dân.
Còn với tư cách là Hợp tác xã xe buýt có trợ giá đang hoạt động ở Cần Giờ, chị Đoàn Thị Hồng Hạnh, Chủ nhiệm HTX Tân Tiến, đề xuất dịp này, ngoài việc miễn phí xe buýt toàn dân, TP.HCM có thể thay đổi khung trợ giá để các đơn vị có chi phí đầu tư cơ sở vật chất, nâng cấp xe cộ để phục vụ học sinh.
Khung trợ giá hiện nay vẫn áp dụng cho các xe buýt đưa đón học sinh được xây dựng từ hồi giá dầu 19.000 đồng, đến nay đã lên hơn 40.000 đồng. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp đang rất khó khăn để duy trì được hoạt động xe buýt đưa đón học sinh.
Cần nâng cấp hạ tầng toàn diện
Luật sư Võ Đan Mạch, Đoàn Luật sư TP.HCM nhận định trong bối cảnh TP.HCM đang đối mặt với áp lực giao thông gia tăng, cũng như giá xăng dầu đang biến động và chi phí sinh hoạt ngày càng đắt đỏ, chủ trương này là một phương án tích cực giúp giảm bớt gánh nặng đi lại cho hàng triệu học sinh, sinh viên và người lao động có thu nhập thấp.
Đây cũng là “cú hích” thúc đẩy “giao thông xanh”, thu hút người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng, từ đó giảm thiểu vấn nạn kẹt xe, ô nhiễm môi trường.
Theo LS Mạch, để chính sách miễn phí vé xe buýt thực sự đi vào đời sống và đạt hiệu quả lâu dài, các cơ quan có thẩm quyền cũng cần cân nhắc giải quyết những vấn đề sau.
Thứ nhất, yếu tố tiên quyết và cốt lõi để phát triển giao thông công cộng là chất lượng dịch vụ, "miễn phí" không được đồng nghĩa với "kém chất lượng". Xe buýt phải đảm bảo sạch sẽ, nhanh, đúng giờ, thuận tiện, thái độ phục vụ của tài xế/nhân viên tốt mới giữ được hành khách lâu dài. Các cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ xe buýt.
Thứ hai, cần ưu tiên nâng cấp hạ tầng và làn đường riêng cho phương tiện công cộng, đồng thời phủ kín mạng lưới trạm dừng, tăng tần suất chuyến để xe buýt thực sự tiện lợi như xe cá nhân.
Nếu xe buýt vẫn phải “chôn chân” trong dòng kẹt xe giờ cao điểm hoặc người dân vẫn phải chờ xe lâu, thì “bài toán” này vẫn chưa được giải quyết triệt để. Phải làm sao cho người dân cảm thấy tiện lợi và chất lượng thì mới có thể dần chuyển đổi sang sử dụng phương tiện công cộng.
Thứ ba, xe buýt cần kết nối chặt chẽ với các tuyến metro, xe đạp công cộng hoặc có các phương tiện hỗ trợ khác để người dân di chuyển từ trạm về gần nhà; cải tạo vỉa hè, tạo không gian đi bộ thuận tiện đến trạm xe.
Thứ tư, TP.HCM được xem là “Thành phố không ngủ”, nhưng đa phần các tuyến xe buýt hiện nay chỉ hoạt động đến 22 giờ, chưa phù hợp với các hoạt động ngoài giờ làm việc của người dân. Nên cân nhắc vận hành thêm các chuyến xe buýt sau 22 giờ, và khung giờ này có thể thu phí như bình thường để có thêm nguồn thu.
Thứ năm, trong điều kiện ngân sách Nhà nước cho phép, có thể triển khai thí điểm trong khoảng một năm để đánh giá hiệu quả và tìm giải pháp tối ưu chi phí. Song song đó cần tính toán, sử dụng nguồn lực và phân bổ ngân sách hợp lý.
“Chủ trương miễn phí vé xe buýt cho người dân trên địa bàn TP.HCM là một bước đi táo bạo và là tín hiệu tích cực cho đô thị, mang ý nghĩa an sinh và thể hiện tư duy điều hành vì người dân, hướng đến phát triển bền vững.
Nếu triển khai có hiệu quả, đồng thời giải quyết được những vấn đề về chất lượng dịch vụ, hạ tầng giao thông và cân đối được ngân sách Nhà nước, chính sách này kỳ vọng sẽ thay đổi diện mạo giao thông công cộng của TP”- LS Mạch nói thêm.
Tiến tới 100% xe buýt xanh
Ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết hiện thành phố có 109 tuyến xe buýt được trợ giá từ ngân sách và 26 tuyến không trợ giá hoạt động nội tỉnh. Theo phương án trước mắt, chính sách miễn phí vé sẽ áp dụng cho toàn bộ 135 tuyến nội tỉnh này; các tuyến còn lại là tuyến liên tỉnh chưa thuộc diện áp dụng.
“Sở Xây dựng TPHCM đang chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan để xây dựng chính sách, hoàn thiện cơ sở pháp lý và tính toán kỹ thuật, tham mưu UBND TP trình dự thảo Nghị quyết để HĐND TP xem xét thông qua trong tháng 4. Nhằm phục vụ tốt nhất cho người dân, đồng thời vẫn đảm bảo quyền lợi và chi phí hoạt động hợp lý cho các đơn vị vận tải”- ông An nhấn mạnh.
Ông An cũng cho biết, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% xe buýt công cộng sẽ sử dụng điện hoặc năng lượng sạch, phù hợp định hướng phát triển đô thị bền vững.
Hiện nay, mạng lưới xe buýt TP.HCM sau khi mở rộng địa giới hành chính có 179 tuyến với 2.112 phương tiện, trong đó có 1.301 xe buýt điện, chiếm khoảng 62%. Giai đoạn 2025-2030, thành phố dự kiến tiếp tục chuyển đổi thêm 3.011 xe buýt chạy dầu và CNG sang xe điện, gồm cả phương tiện thay thế và đầu tư mới, qua đó đẩy nhanh quá trình “xanh hóa” toàn hệ thống vận tải hành khách công cộng.
