Bác sĩ Carlo Urbani: Anh hùng diệt SARS

“Đã 10 năm trôi qua nhưng ký ức kinh hoàng về dịch SARS vẫn còn là bài học đắt giá với nhân loại về sự nguy hiểm của dịch bệnh. Nếu không có bác sĩ (BS) Carlo Urbani, nếu không có những quyết định tức thời, sáng suốt thì có lẽ tất cả chúng ta đều bị dịch SARS tàn phá. Nhân dân thế giới luôn ghi nhớ một vị bác sĩ anh hùng đã hy sinh bởi một căn bệnh kinh khủng do chính ông phát hiện và lần tìm ra nguyên nhân”.

Ông Takeshi Kasai, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại VN, đã nói như trên tại lễ tưởng niệm 10 năm ngày mất của BS Carlo Urbani và khống chế dịch SARS ở VN vào ngày 11-4, tại Hà Nội.

Phản ứng tức thời, quyết đoán

Ngày 26-2-2003, một thương nhân Mỹ gốc Hoa tên là Johnie Chun Cheng được đưa vào cấp cứu ở BV Việt Pháp (Hà Nội) với triệu chứng sốt cao, ho khan và đau cơ. Trước khi tới Hà Nội, doanh nhân này có qua Hong Kong. Hai ngày sau, BV Việt Pháp liên hệ với WHO. BS Carlo Urbani được mời đến để xem bệnh. Sau khi hội chẩn và phân tích, nhận thấy tầm nghiêm trọng và khả năng lây nhiễm cao của căn bệnh này, lập tức BS Urbani yêu cầu áp dụng các biện pháp phòng ngừa và theo dõi biến chứng người bệnh.

Ông cảnh báo cho WHO đồng thời cùng Bộ Y tế Việt Nam thúc đẩy việc lập hàng rào cách ly ngăn chặn dịch bệnh lây lan. Ngày 9-3 năm đó, ông họp với Bộ Y tế VN để cảnh báo sự nguy hiểm của dịch. VN liền áp dụng hệ thống kiểm soát dịch bệnh trên toàn quốc. Cùng lúc đó, WHO đưa ra cảnh báo toàn cầu về dịch SARS. Hành động của ông ngày nay được vinh danh là phản ứng tức thời và hiệu quả nhất trong lịch sử nhân loại trước nguy cơ của một dịch bệnh lớn.

GS Lê Đăng Hà, nguyên Giám đốc Viện Y học lâm sàng các bệnh nhiệt đới quốc gia - nơi trực tiếp điều trị cho những bệnh nhân SARS, nhớ lại: Sau khi nhận được sự cảnh báo của BS Carlo Urbani từ VN, dịch SARS lây lan cực nhanh và đã trở thành nỗi ám ảnh bao trùm thế giới, đặc biệt là ở các quốc gia công bố dịch.

BS Carlo Urbani tại Việt Nam. Ảnh: Cromache Macecratesi

Thời điểm đó khẩu trang y tế bán đắt như tôm tươi. Người người đeo khẩu trang, từ nhà ra đường và đến công sở, trường học… “Sau khi khám cho bệnh nhân, BS Urbani đã đến gặp tôi để trao đổi về loại virus mới này. Bằng sự mẫn cảm của một chuyên gia về truyền nhiễm, bằng nỗ lực và tâm huyết của mình, BS Carlo Urbani ngày đêm nghiên cứu trong phòng thí nghiệm để nhanh chóng xác định virus gây bệnh. Nhờ BS Carlo Urbani mà dịch SARS đã được khống chế hoàn toàn, cả nhân loại thở phào nhẹ nhõm” - GS Hà xúc động nói.

Hy sinh cho nhân loại được sống

Theo GS Lê Đăng Hà, lúc đó BS Carlo Urbani hoàn toàn có quyền và có lý do để về nước. Nhưng ông không bận tâm đến sức khỏe của mình, ông chọn giải pháp là ở lại và tìm mọi cách chữa trị cho bệnh nhân.

Trong một video clip về cuộc đời của BS Carlo Urbani phát tại lễ tưởng niệm ngày 11-4, bà Giuliana Chiorrini, người vợ đã sát cánh bên ông trong những ngày chống chọi với SARS, đã nhắc lại lời động viên của chồng mình: “Biết rằng công việc của mình đang làm là nguy hiểm nhưng nếu không làm những công việc này thì chúng ta đến đây để làm gì? Chẳng lẽ ngồi đọc thư điện tử, ký văn bản giấy tờ, đi dự tiệc? Chúng ta không được ích kỷ mà phải suy nghĩ và hành động vì sự sống của người khác” - bà Giuliana Chiorrini nói trong video clip.

Ngày 11-3-2003, BS Carlo Urbani bay đến Bangkok (Thái Lan) dự hội nghị khoa học về bệnh ký sinh trùng ở trẻ em với tư cách là chủ tọa. Khi ngồi trên chuyến bay, ông thấy người mệt mỏi và sốt. Là người tiếp xúc trực tiếp và đối phó với căn bệnh SARS, ông hiểu rất rõ điều gì đang đến với mình. Khi xuống sân bay, ông cảnh báo đồng nghiệp của mình tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Mỹ tại Thái Lan không được lại gần. Một đồng nghiệp là bạn thân của ông lao đến định ôm ông nhưng ông gạt đi, yêu cầu người bạn tránh xa. Sau đó ông gọi xe cấp cứu chở đến khu cách ly để điều trị.

Biết rõ mình sẽ là nạn nhân tiếp theo của SARS, BS Carlo Urbani đề nghị các bác sĩ cắt lá phổi của mình để lại làm tiêu bản nghiên cứu. Bà Chiorrini kể lại khi bà đưa các con đến Bangkok, qua cửa kính, ông chỉ kịp nhìn mặt vợ con lần cuối, trong đó có đứa con út vừa tròn bốn tuổi. “Lúc đó anh ấy rất mãn nguyện. Anh nói: Công việc liên quan đến tôi, dù nguy hiểm nhưng tôi thấy thoải mái, giờ đây tôi đã có tất cả”.

Và rồi sau 18 ngày được điều trị đặc biệt, BS Carlo Urbani đã trút hơi thở cuối cùng vào lúc 11 giờ 45 sáng 29-3-2003. Sau khi ông mất hai tuần, một loại virus chủng corona (sau được đặt tên là virus SARS) đã được nhận diện là nguyên nhân gây bệnh. Đại dịch SARS sau đó được khống chế.

Nhờ có BS Carlo Urbani, VN trở thành quốc gia đầu tiên tuyên bố đã tiêu diệt được bệnh SARS. Ngày 9-5-2003, Bộ Y tế Việt Nam đã truy tặng ông huân chương Hữu nghị và huy chương Vì sức khỏe nhân dân.

“Nhiệm vụ của bác sĩ là đến bên người bệnh”

Đó là câu nói giản dị của BS Carlo Urbani khi ông đại diện cho Tổ chức Thầy thuốc Không biên giới lên nhận giải Nobel hòa bình tại Stockholm (Thụy Điển) năm 1999. Câu nói này đã trở thành triết lý cho tất cả nhân viên y tế đang khoác áo choàng trắng.

Trưởng đại diện WHO tại VN Takeshi Kasai kể từ khi còn trẻ, BS Carlo Urbani đã rất tích cực trong các công tác từ thiện, nhất là với những người bị tật nguyền. Hằng năm,  ông thường tới châu Phi để khám bệnh và giúp đỡ người dân nơi đây. Ông nhận thấy ở châu Phi, nhiều bệnh nhân tử vong do không có thuốc chữa trị, trong khi những căn bệnh này hoàn toàn được chữa khỏi nếu có thuốc.

“Sau bao ngày trăn trở, ông ấy quyết định rời bệnh viện để trở thành chuyên gia của WHO mang thuốc cho bệnh nhân nghèo. Lúc đó nhiều người coi việc ông gia nhập các bác sĩ của WHO giống như việc ông từ bỏ cuộc sống giàu sang để quay lại thế giới của người nghèo” - ông Takeshi Kasai phát biểu.

Trong thời gian ở VN, ông tập trung nghiên cứu và điều trị bệnh giun đũa, một căn bệnh trở thành nỗi ám ảnh, gây ra tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em. Ông hết lòng với trẻ em VN, mang đến một cuộc sống tốt đẹp hơn cho thế hệ tương lai nước ta.

Anh Tommaso Urbani, con trai BS Carlo Urbani, xúc động nói: “Tôi nghĩ nếu được chọn lại, chắc chắn cha tôi sẽ vẫn chọn công việc này, chắn chắn ông sẽ làm hết mình để cứu sống người bệnh”.

Tổng Thư ký LHQ Kofi Annan đã viết: Carlo ra đi trong niềm tiếc thương vô hạn của đại gia đình LHQ. Ông đã dành trọn đời mình cho sự nghiệp bảo vệ sức khỏe, cứu sống người bệnh. Carlo là người đã có công trong việc phát hiện sớm dịch SARS. Trớ trêu thay, khi Carlo đang nỗ lực giành giật từng bệnh nhân khỏi lưỡi hái tử thần thì chính căn bệnh quái ác ấy đã cướp đi mạng sống của ông…

Còn bà Pascale Brudon, nguyên đại diện WHO tại VN, trong một bức thư gửi đến lễ tưởng niệm, đã viết: “Carlo là một con người tuyệt vời. Nếu không có ông có lẽ tất cả chúng ta đều bị dịch SARS tàn phá. Sự ra đi của Carlo Urbani là một nỗi buồn đối với y tế thế giới”.

HUY HÀ