Trong cuộc phỏng vấn của tờ Financial Times ngày 29-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông muốn "lấy dầu ở Iran" và có thể sẽ kiểm soát trung tâm xuất khẩu dầu mỏ trên đảo Kharg.
“Có thể chúng tôi sẽ kiểm soát đảo Kharg, có thể không. Chúng tôi có rất nhiều lựa chọn. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc chúng tôi sẽ phải hiện diện ở đó [trên đảo Kharg] một thời gian” - ông Trump nói.
Ông Trump đưa ra phát ngôn trên trong bối cảnh Mỹ đã tăng cường lực lượng trong khu vực Trung Đông, với việc Lầu Năm Góc ra lệnh triển khai 10.000 binh sĩ được huấn luyện cho các nhiệm vụ kiểm soát và duy trì hiện diện trên thực địa.
Khoảng 3.500 binh sĩ đã đến khu vực hôm 28-3, trong đó có khoảng 2.200 lính thủy đánh bộ. Thêm 2.200 lính thủy đánh bộ khác đang trên đường, trong khi hàng nghìn binh sĩ từ Sư đoàn Dù 82 cũng đang được điều động tới khu vực.
Trước đó, Tổng thống Trump đã liên tục chỉ trích Tehran vì đóng cửa Eo biển Hormuz và đe dọa sẽ leo thang cuộc chiến hơn nữa nếu nước này không mở lại tuyến đường thủy.
Dù ông Trump đến nay vẫn để ngỏ khả năng chiếm đảo Kharg, nhưng theo tờ The Hill, bất kỳ sự hiện diện nào của quân đội Mỹ trên đảo đều có thể dẫn đến leo thang xung đột nghiêm trọng và phản ứng mạnh mẽ từ Iran. Điều này là vì hòn đảo này là huyết mạch kinh tế của Tehran và xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của nước này.
Mặc dù đã tương đối suy yếu sau chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2, Iran vẫn còn vũ khí và chiến thuật có thể gây thiệt hại cho quân đội, căn cứ và đồng minh của Mỹ trong khu vực Vịnh Ba Tư và tiếp tục làm gián đoạn nền kinh tế toàn cầu, theo các cựu quan chức Mỹ và các nhà phân tích khu vực.
Dưới đây là 4 cách Tehran có thể đáp trả nếu Mỹ chiếm đảo Kharg:
Tấn công trực tiếp nhằm vào quân đội Mỹ
Kịch bản khả dĩ nhất xảy ra là một cuộc tấn công trực tiếp vào lực lượng Mỹ nếu họ đặt chân lên lãnh thổ Iran. Đảo Kharg, nằm cách bờ biển Iran khoảng 32 km, có thể dễ dàng bị tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa phóng từ đất liền. Và rất có thể, vẫn còn lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran trên đảo, theo chuyên gia Bryan Clark tại Viện Hudson (Mỹ).
“Bạn sẽ thấy một số kháng cự trên mặt đất và hỏa lực thực sự. Tôi tưởng tượng họ cũng đã gài bẫy. Đối với quân đội Mỹ, việc tiến vào đó có thể dẫn đến việc đối mặt khá nhiều thiết bị nổ tự chế (IED) và những bất ngờ khác, bởi vì quan điểm của người Iran là một khi Mỹ cố gắng chiếm đóng, họ sẽ không thể khôi phục sản xuất trong thời gian ngắn, vì vậy họ thà gây thương vong cho Mỹ và tạo ra vấn đề chính trị cho ông Trump ở trong nước” - ông Clark cho hay.
Chuyên gia Joe Costa thuộc Hội đồng Đại Tây Dương (Mỹ) cho biết Iran vẫn có thể tấn công quân đội Mỹ bằng tên lửa, máy bay không người lái, thủy lôi và tàu chiến tốc độ cao.
“Khả năng họ có thể làm điều này trong thời gian dài đến mức nào vẫn chưa rõ ràng, nhưng thực tế là họ đang tấn công thành công các cơ sở hạ tầng trong khu vực… cho thấy cấu trúc chỉ huy và kiểm soát của họ vẫn đang hoạt động” - ông Costa, một cựu quan chức Lầu Năm Góc dưới thời Tổng thống Joe Biden, nhận định.
Quân đội hơn 190.000 người của Iran cũng có nghĩa là bất kỳ nỗ lực quân sự nào nhằm kiểm soát hòn đảo hoặc Eo biển Hormuz đều có thể “nhanh chóng chuyển thành một trận chiến kiểu chống nổi dậy, theo ông Costa.
Tấn công vào các trung tâm dầu mỏ vùng Vịnh
Việc quân đội Mỹ hiện diện trên mặt đất cũng có thể kích hoạt các cuộc tấn công leo thang của Iran vào các cơ sở hạ tầng dầu mỏ và năng lượng khác trong khu vực, đặc biệt là ở vùng Vịnh.
“Cho đến nay, họ đã khá kiềm chế trong việc tấn công một số mục tiêu đó, nhưng họ đã cho thấy rằng họ có thể leo thang hơn nữa” - ông Jon Hoffman, nhà nghiên cứu về quốc phòng và chính sách đối ngoại tại Viện Cato (Mỹ), nói, chỉ ra các mục tiêu có nguy cơ bị tấn công như dầu mỏ và cơ sở hạ tầng, các nhà máy điện và các nhà máy khử muối.
“Hình thức trả đũa sinh lợi nhất của họ là tiếp tục siết chặt vòng vây quanh ông Trump, vòng vây đó chính là thị trường năng lượng quốc tế” - ông Hoffman cho hay.
Ông Trump phần lớn đã hạ thấp tầm quan trọng của việc giá xăng tăng cao ở Mỹ, khẳng định rằng khó khăn kinh tế sẽ chỉ là tạm thời. Tuy nhiên, các nhà phân tích thị trường cảnh báo rằng cú sốc đối với ngành công nghiệp năng lượng toàn cầu sẽ chỉ càng trầm trọng hơn khi chiến tranh kéo dài hoặc leo thang.
Trong khi đó, ông Jason Campbell - nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông (Mỹ) - cho biết Tehran đã thể hiện sự sẵn sàng tấn công khắp vùng Vịnh vào các cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu dễ bị tổn thương và nhạy cảm hơn, cũng như các mục tiêu dân sự khác, như cảng và sân bay.
Leo thang các cuộc tấn công uỷ nhiệm
Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, các lực lượng ủy nhiệm của Iran đã phản công Israel, các quốc gia vùng Vịnh và các vị trí của Mỹ trong khu vực, phần lớn đến từ các nhóm dân quân ở Iraq và Hezbollah ở Lebanon.
Đại sứ quán Mỹ tại Baghdad và các mục tiêu quân sự của Mỹ ở Iraq đã bị nhắm mục tiêu nhiều lần trong tháng này bởi các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái được cho là do các nhóm dân quân Iraq thực hiện.
“Các nhóm dân quân Iraq thực sự đã thể hiện sự sẵn sàng tham gia nhiều hơn vào cuộc xung đột. Hezbollah đã cho thấy khả năng vẫn phóng tên lửa vào Israel” - chuyên gia Hoffman lưu ý.
Ông Hoffman cũng cho rằng nếu Mỹ tiếp tục leo thang giao tranh, lực lượng Houthis ở Yemen có thể “nhanh chóng chuyển hướng tên lửa của họ về Biển Đỏ”.
Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra vì lực lượng Houthis tuần rồi đã vạch ra lằn ranh đỏ của họ để tham gia vào cuộc xung đột nhằm hỗ trợ Iran. Thứ trưởng Bộ Thông tin của Houthis - ông Mohammed Mansour nói với đài CNN rằng nhóm này sẵn sàng tham chiến để ủng hộ Iran nếu Mỹ và Israel gia tăng các cuộc tấn công.
Việc phong tỏa Eo biển Bab al-Mandab ngoài khơi Yemen – điểm nghẽn kết nối Biển Đỏ với các tuyến hàng hải toàn cầu – là một “lựa chọn khả thi”, theo ông Mansour.
“Có một giả thuyết cho rằng họ đã cố tình trì hoãn một chút, và chắc chắn họ có khả năng gây rắc rối. Điều này có thể cho thấy rằng kế hoạch này được thiết kế để chờ đợi cho đến khi mọi thứ ngày càng trở nên tồi tệ và nghiêm trọng hơn, và đó là lúc chúng ta rơi vào vòng xoáy leo thang” - ông Costa nói về các nhóm ủy nhiệm.
Houthis phong tỏa Eo biển Bab el-Mandeb
Eo biển Hormuz không phải là tuyến đường vận chuyển quan trọng duy nhất mà Iran có thể nhắm mục tiêu. Biển Đỏ còn có một tuyến đường thủy khác ở Trung Đông rất quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu mà Iran và các lực lượng ủy nhiệm có thể phong tỏa: Eo biển Bab el-Mandeb.
Từ cuối tuần trước, quân đội Iran đã cảnh báo rằng nước này sẽ leo thang “tình trạng bất ổn ở các eo biển khác, bao gồm Eo biển Bab el-Mandeb và Biển Đỏ”, nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Tehran.
Khoảng 10% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới đi qua Eo biển Bab el-Mandeb rộng 32 km, nằm ở phía tây nam Yemen.
Eo biển Bab el-Mandeb trước đây đã trở thành mục tiêu của lực lượng Houthis khi nhóm này phong tỏa eo biển bằng cách tấn công các tàu thuyền bằng máy bay không người lái và tên lửa.
“Chúng tôi đã gặp rất nhiều khó khăn với lực lượng Houthis trong một thời gian dài. Họ chắc chắn có khả năng gây rắc rối. Họ đã chứng minh rằng họ hoàn toàn có khả năng quấy rối và chặn giao thông ở Biển Đỏ, giống như họ đã làm cách đây một năm rưỡi” - chuyên gia Costa nhận định.
