Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đặt ra yêu cầu rất rõ: Tăng trưởng cao nhưng không đánh đổi chất lượng, không phá vỡ ổn định vĩ mô, không lãng phí nguồn lực và phải phục vụ trực tiếp đời sống người dân.
Đây không chỉ là định hướng kinh tế mà còn là thông điệp thể chế: Tăng trưởng muốn bền vững phải đặt trên nền kỷ luật pháp quyền, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Không thể chấp nhận “tăng trưởng bề nổi”
Tăng trưởng hai con số là mục tiêu đầy khát vọng nhưng trong kinh tế, khát vọng càng lớn thì rủi ro đi chệch hướng càng cao. Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia cho thấy sai lầm phổ biến không phải là không tăng trưởng mà là tăng trưởng bằng mọi giá.
Đó là mở rộng đầu tư thiếu chọn lọc, nới lỏng chính sách quá mức, chạy theo chỉ tiêu ngắn hạn. Hệ quả là lạm phát, nợ xấu và mất ổn định vĩ mô. Vì vậy, thông điệp từ Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV của Tổng Bí thư cần được hiểu sâu hơn rằng Việt Nam không chỉ theo đuổi tốc độ cao mà theo đuổi mô hình tăng trưởng có kỷ luật.
Một điểm nhấn quan trọng là yêu cầu “tăng trưởng thực chất”. Điều này quen thuộc nhưng dễ trở thành điểm yếu nếu không được thể chế hóa rõ ràng.
Năm 2025, GDP Việt Nam ước tăng khoảng 8,02%; năm 2024 tăng 7,09%. Đây là mức tăng tích cực, phản ánh đà phục hồi mạnh nhưng câu hỏi không chỉ là “tăng bao nhiêu” mà là “tăng bằng gì”. Nếu tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên hoặc kích cầu ngắn hạn, con số cao hôm nay có thể trở thành gánh nặng ngày mai. Khi đó, nền kinh tế sẽ đối mặt với năng suất thấp, giá trị gia tăng hạn chế và khả năng cạnh tranh yếu.
Ngược lại, tăng trưởng thực chất phải gắn với năng suất lao động, đổi mới công nghệ và nâng cấp cấu trúc kinh tế. Mỗi phần trăm tăng trưởng cần chứa hàm lượng tri thức cao hơn, giá trị nội địa sâu hơn và khả năng chống chịu tốt hơn.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy điều này rất rõ. Hàn Quốc tăng trưởng nhờ chọn đúng ngành, đúng thời điểm và nâng cấp năng lực công nghệ. Singapore không có tài nguyên nhưng xây dựng được môi trường pháp lý minh bạch, quản trị hiệu quả, từ đó thu hút nguồn lực chất lượng cao. Điểm chung là không chạy theo tốc độ bằng mọi giá. Họ coi chất lượng tăng trưởng là nền tảng sức mạnh dài hạn.
Ở Việt Nam, nếu không khắc phục triệt để tình trạng đầu tư dàn trải, giải ngân chậm, chi phí tuân thủ cao và năng lực hấp thụ vốn thấp, mục tiêu tăng trưởng cao rất dễ “hụt hơi”.
Vì vậy, yêu cầu “không chạy theo thành tích” cần được chuyển hóa thành tiêu chuẩn pháp lý cụ thể. Tăng trưởng cao chỉ bền khi mỗi điểm phần trăm GDP phản ánh năng suất cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn và nền tảng phát triển vững chắc hơn.
Ổn định vĩ mô - điều kiện không thể thỏa hiệp
Nguyên tắc thứ hai là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là “đường biên an toàn” của mọi tham vọng tăng trưởng.
Năm 2025, lạm phát được kiểm soát quanh mức 3,31%. Đây là một thành công quan trọng. Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động như lãi suất, giá năng lượng, xung đột địa chính trị, ổn định vĩ mô không thể xem là trạng thái đã đạt được. Các tổ chức quốc tế cảnh báo tăng trưởng của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào môi trường bên ngoài.
Bài học từ nhiều nền kinh tế mới nổi cho thấy chỉ cần mất kiểm soát lạm phát hoặc tỉ giá, thành quả tăng trưởng có thể bị xóa nhòa trong thời gian ngắn. Do đó, ổn định vĩ mô không phải điều kiện kèm theo mà là nền móng bắt buộc. Điều này đòi hỏi cơ chế điều hành chính sách chặt chẽ, phối hợp thực chất. Tài khóa phải chi tiêu hiệu quả, không dàn trải. Tiền tệ cần linh hoạt nhưng không đánh đổi ổn định.
Quan trọng hơn, chính sách phải nhất quán và có thể dự báo. Ở đây, pháp luật giữ vai trò then chốt. Môi trường pháp lý ổn định, minh bạch giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, giúp thị trường giữ niềm tin và giúp nền kinh tế tăng trưởng ổn định.
Nguồn lực lớn nhưng không thể phân bổ theo cảm tính
Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh phải huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Tuy nhiên, vấn đề của Việt Nam không phải thiếu nguồn lực mà là phân bổ chưa tối ưu.
Vốn đầu tư toàn xã hội liên tục ở mức cao. FDI thực hiện đạt kỷ lục. Nhu cầu đầu tư hạ tầng, năng lượng, logistics, chuyển đổi số rất lớn nhưng nếu nguồn lực bị chia nhỏ, dàn trải hoặc “tắc nghẽn” trong thủ tục, hiệu quả sẽ thấp hơn nhiều so với tiềm năng. Không ít dự án chậm tiến độ, đội vốn, kéo dài nhiều năm làm tăng chi phí xã hội và giảm hiệu quả đầu tư.
Đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề pháp lý và trách nhiệm công vụ. Để khắc phục, cần một khung thể chế đủ mạnh. Trước hết, dự án phải được lựa chọn dựa trên hiệu quả kinh tế - xã hội rõ ràng, không theo tư duy cục bộ.
Tiếp theo, phải cá thể hóa trách nhiệm người ra quyết định. Đồng thời, cần cơ chế hậu kiểm nghiêm, xử lý rõ sai phạm và lãng phí. Đối với PPP, cần bảo đảm minh bạch, phân bổ rủi ro hợp lý, tránh tình trạng “tư nhân hóa lợi ích, xã hội hóa rủi ro”.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đầu tư công chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi đi kèm kỷ luật thể chế. Không có kỷ luật, nguồn lực càng lớn thì lãng phí càng lớn.
Tăng trưởng phải quay về người dân
Điểm tiến bộ trong thông điệp lần này của Tổng Bí thư Tô Lâm là nhấn mạnh tăng trưởng cao phải phục vụ đời sống người dân và bảo đảm công bằng xã hội. Đây là thước đo cuối cùng của phát triển.
GDP có thể tăng nhanh nhưng nếu thu nhập không cải thiện tương xứng, cơ hội không được phân bổ công bằng, khoảng cách phát triển bị nới rộng thì tăng trưởng đó khó bền vững. Thực tế cho thấy thu nhập bình quân của người lao động đã cải thiện, tỉ lệ nghèo giảm dần. Tuy nhiên, áp lực chi phí sinh hoạt, tiếp cận y tế, giáo dục, nhà ở vẫn còn lớn.
Vì vậy, tăng trưởng phải đi kèm ba tầng bảo đảm. Một là công bằng trong tiếp cận cơ hội như đất đai, tín dụng, hạ tầng. Hai là công bằng trong phân bổ ngân sách, ưu tiên cho giáo dục, y tế và an sinh. Ba là công bằng trong bảo vệ quyền lợi, với thủ tục minh bạch, chi phí tuân thủ thấp, tài sản hợp pháp được bảo vệ.
Nếu không bảo đảm ba tầng này, tăng trưởng cao dễ chỉ tập trung vào một số khu vực, trong khi phần lớn người dân không được hưởng lợi tương xứng.
Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV mang ý nghĩa vượt ra ngoài một thông điệp kinh tế. Đây là yêu cầu cải cách thể chế rõ ràng: Thay tư duy nhiệm kỳ bằng tư duy dài hạn, thay chạy theo chỉ tiêu bằng đo lường hiệu quả, thay phân bổ cảm tính bằng kỷ luật pháp lý.
Tăng trưởng hai con số là mục tiêu khó nhưng không phải không thể đạt. Điều quan trọng là đi đúng con đường. Không có con đường tắt ngoài pháp quyền, minh bạch và kỷ luật. Chỉ khi đó, tăng trưởng cao mới không phải là “con số đẹp” mà trở thành nền tảng vững chắc cho phát triển dài hạn của đất nước.
Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng nhấn mạnh Việt Nam phải tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có, tập trung ưu tiên cho các dự án trọng điểm và thúc đẩy hợp tác công - tư, để gia tăng hiệu quả đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Các dự án được lựa chọn phải có tác động chiến lược đối với toàn bộ nền kinh tế, tạo ra giá trị gia tăng thực chất và góp phần củng cố các kết cấu hạ tầng then chốt của quốc gia.
