Những bước đi đột phá về AI sẽ tạo động lực nội sinh mạnh mẽ giúp thành phố bứt phá, chinh phục những cột mốc tăng trưởng kỷ lục trong tương lai. Để hiểu rõ hơn về lộ trình chuyển dịch từ gia công sang làm chủ hệ sinh thái tri thức AI, cũng như những cơ chế Sandbox đặc thù nhằm tháo gỡ nút thắt thể chế, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM đã có cuộc trao đổi với Pháp Luật TP.HCM về tầm nhìn và các bước triển khai cụ thể của thành phố trong giai đoạn tới.

Động lực tăng trưởng mới

. Phóng viên: Ông đánh giá thế nào về việc TP.HCM cùng các đối tác đang chuẩn bị triển khai mô hình AI Factory ? Phải chăng đây không chỉ đơn thuần là xây dựng hạ tầng, mà còn là bước đi nhằm tái định vị và vẽ lại bản đồ công nghệ của cả khu vực?

+ Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hòa: Việc thu hút và triển khai các siêu dự án hạ tầng dữ liệu trí tuệ nhân tạo, tiêu biểu là dự án liên doanh trị giá 2,1 tỉ USD giữa Accelerated Infrastructure Capital (AIC), Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc (KBC) và các đối tác quốc tế tại khu công nghiệp Tân Phú Trung, không chỉ là một dự án đầu tư bất động sản công nghiệp quy mô lớn, mà là một bước chuyển chiến lược nhằm định hình lại cấu trúc kinh tế của toàn vùng phía Nam.

Với quy mô thiết kế hướng tới việc vận hành hàng chục ngàn GPU hiệu năng cao, AI Factory tại TP.HCM sẽ đóng vai trò như một thỏi nam châm khổng lồ thu hút các tập đoàn thiết kế vi mạch, các phòng thí nghiệm nghiên cứu mô hình nền tảng, và các công ty an ninh mạng toàn cầu.

Khu vực Bình Dương cũ được định hướng chuyển mình từ thủ phủ gia công công nghiệp truyền thống sang trung tâm sản xuất thông minh và công nghệ cao. Lực lượng lao động và các cụm nhà máy tại đây, như dự án nhà máy xanh của Tập đoàn LEGO, sẽ trực tiếp khai thác năng lực từ các AI Factory lân cận để triển khai tự động hóa công nghiệp.

Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, với lợi thế tuyệt đối về hạ tầng cảng sâu Cái Mép - Thị Vải và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, sẽ tận dụng AI để nâng cấp thành các trung tâm logistics, năng lượng sạch và kinh tế biển thông minh.

Các thuật toán học máy từ AI Factory sẽ giúp thiết lập hệ thống chuỗi cung ứng thông minh, dự báo dòng chảy hàng hóa toàn cầu, và tối ưu hóa hệ thống kho bãi tự động.

. Nếu trước đây chúng ta chủ yếu xây nhà thuê cho các tập đoàn công nghệ, thì nay TP.HCM đang tự kiến tạo nhà máy trí tuệ của riêng mình. Sự chuyển dịch từ gia công sang tự sản xuất tri thức AI sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh độc bản nào để thành phố không chỉ bắt kịp mà còn bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu?

+ Trong ba thập kỷ qua, ngành công nghệ thông tin của Việt Nam nói chung và TP.HCM nói riêng đã gặt hái thành công lớn từ mô hình gia công phần mềm, dựa trên lợi thế về nguồn nhân lực trẻ, chi phí cạnh tranh và khả năng thích ứng cao. Tuy nhiên, trước sự tiến bộ nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo tạo sinh, kỷ nguyên của mô hình gia công truyền thống đang dần khép lại. Các công đoạn viết mã cơ bản, lập trình front-end, và kiểm thử phần mềm đang nhanh chóng bị tự động hóa bởi các hệ thống AI. Việc duy trì mô hình gia công giá rẻ không còn là bệ phóng an toàn, mà đã trở thành rủi ro cấu trúc đối với nền kinh tế số của thành phố. Sự chuyển dịch chiến lược từ gia công sang tự sản xuất tri thức AI và làm chủ hệ sinh thái sản phẩm là con đường duy nhất để TP.HCM vượt qua bẫy thu nhập trung bình trong lĩnh vực công nghệ cao.

Việc làm chủ và tự sản xuất tri thức AI mang lại nhiều lợi thế vượt trội so với mô hình gia công. Đầu tiên, nó chuyển dịch chuỗi giá trị từ việc tính phí theo giờ công lao động sang việc thu lời từ tài sản trí tuệ và bản quyền phần mềm, mang lại biên lợi nhuận cao hơn và khả năng mở rộng quy mô không giới hạn. Doanh nghiệp không còn bán sức lao động của kỹ sư, mà bán năng lực xử lý và giải pháp đóng gói từ các đại lý AI (AI agents). Nghiên cứu cho thấy, với mỗi đô la đầu tư vào AI tạo sinh, các doanh nghiệp có thể thu về lợi nhuận gấp 3,7 lần.

Thứ hai, việc phát triển AI nội địa tạo ra một lợi thế kinh tế vô cùng vững chắc dựa trên sự am hiểu sâu sắc về đặc thù văn hóa, hành vi người tiêu dùng, và hệ thống pháp lý khu vực. Hiện tại, các mô hình ngôn ngữ lớn của phương Tây hoặc Trung Quốc thường gặp giới hạn nghiêm trọng trong việc xử lý ngôn ngữ tiếng Việt do thiếu hụt tập dữ liệu huấn luyện bản địa chất lượng cao. Điều này dẫn đến các rủi ro về thiên kiến hoặc ảo giác khi áp dụng AI vào các tác vụ phức tạp đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối như pháp lý, y tế, hay hành chính nhà nước tại Việt Nam.

Bằng việc tự xây dựng và tinh chỉnh các mô hình nền tảng, điển hình như những nỗ lực đang được thực hiện bởi FPT Smart Cloud, Zalo, hay VNPT với sự hỗ trợ của hạ tầng điện toán NVIDIA, TP.HCM có thể cung cấp các giải pháp AI ưu việt hơn hẳn cho thị trường nội địa. Khả năng này không chỉ định vị thành phố như một thị trường tiêu thụ công nghệ ngoại nhập, mà là một trung tâm sản xuất tri thức AI có tính đặc thù cao.

Tư duy cùng AI

. Để AI thực sự trở thành động lực tăng trưởng, hạ tầng phần cứng là chưa đủ. Thành phố dự kiến sẽ ban hành những cơ chế đặc thù hay các sandbox (khung thể chế thử nghiệm) nào để khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp và startup khai thác tối đa nguồn lực điện toán khổng lồ này vào các lĩnh vực đặc thù như y tế hay quy hoạch đô thị?

+ Một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của công nghệ mới là khung pháp lý. Sự phát triển của AI thường đi trước các quy định hiện hành, tạo ra một vùng xám pháp lý khiến các nhà đầu tư và doanh nghiệp ngần ngại tung ra các sản phẩm đột phá do lo sợ vi phạm pháp luật hoặc đối mặt với rủi ro kiện tụng. Để giải quyết nút thắt này, khái niệm Sandbox (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát) đã được công nhận trên toàn cầu như một công cụ thể chế tối ưu nhằm dung hòa giữa khát vọng đổi mới sáng tạo và yêu cầu quản lý rủi ro an toàn xã hội.

Đối với TP.HCM, việc được Quốc hội trao quyền áp dụng các cơ chế đặc thù, vượt trội thông qua Nghị quyết 260/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98) là một cơ hội chưa từng có. Các cơ chế này cho phép biến toàn bộ không gian kinh tế của thành phố thành một “phòng thí nghiệm thể chế” khổng lồ, nơi các giải pháp AI mới nhất có thể được kiểm chứng thực tế trước khi luật hóa. Dựa trên sự cấp thiết và tác động xã hội sâu rộng, TP.HCM cần ưu tiên thiết kế các Sandbox chuyên biệt trong hai lĩnh vực: Y tế và quy hoạch - quản lý Đô thị.

Ở đây, tôi chỉ xin đơn cử và thử hình dung một Sandbox y tế sẽ bao gồm những yếu tố sau: Thiết lập không gian dữ liệu tổng hợp: Dưới sự giám sát của cơ quan quản lý, cung cấp các bộ dữ liệu y khoa khổng lồ đã được phi định danh hoàn toàn từ các bệnh viện tuyến cuối như Bệnh viện Chợ Rẫy, Đại học Y Dược, FV… để các startup dùng làm dữ liệu huấn luyện mô hình, đảm bảo không vi phạm Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân…

. Chúng ta thường nhấn mạnh việc đào tạo kỹ sư AI, nhưng còn trình độ am hiểu AI của bộ máy quản lý nhà nước thì sao? Làm thế nào để đội ngũ công chức thành phố có thể hình thành tư duy đồng hành cùng AI, nhằm đưa ra các quyết định dựa trên dữ liệu một cách chính xác nhất?

+ Bất kể cơ sở hạ tầng công nghệ có hiện đại đến đâu hay hành lang pháp lý được thiết kế linh hoạt thế nào, điểm nghẽn cuối cùng và khó vượt qua nhất trong mọi công cuộc chuyển đổi số luôn nằm ở yếu tố con người. Sự thất bại hoặc triển khai nửa vời của nhiều dự án công nghệ thông tin trong khối hành chính công thường bắt nguồn từ tâm lý sợ sai, văn hóa ưu tiên sự an toàn, thiếu hụt kỹ năng, hoặc coi công nghệ mới là một rào cản rắc rối thay vì một công cụ giải phóng sức lao động.

Để bộ máy công quyền của TP.HCM thực sự chuyển mình, có khả năng ra quyết định chính xác dựa trên phân tích dữ liệu chuyên sâu, việc trang bị “Tư duy đồng hành cùng AI” cho hàng vạn cán bộ công chức là yếu tố mang tính chiến lược. Điều này đòi hỏi một chiến lược đào tạo quy mô lớn và tái cấu trúc văn hóa làm việc một cách toàn diện.

Quan điểm cốt lõi cần được quán triệt từ cấp lãnh đạo cao nhất đến đội ngũ công chức cấp xã, phường là: Trí tuệ nhân tạo được thiết kế để hỗ trợ, bổ sung và nâng cao chất lượng quyết định của con người, chứ không nhằm mục đích làm suy yếu quyền lực hay thay thế vị trí việc làm của họ.

Nhận thức đúng đắn điều trên sẽ giúp giải tỏa áp lực và tâm lý phòng thủ của công chức. Nó biến AI từ một “mối đe dọa vô hình” thành một “trợ lý ảo” mẫn cán, có khả năng phân tích hàng nghìn trang tài liệu luật pháp trong tích tắc. Khi AI gánh vác các tác vụ nặng nhọc như nhập liệu, đối chiếu hồ sơ, và phân tích rủi ro ban đầu, công chức sẽ được giải phóng quỹ thời gian quý báu. Họ có thể dồn tâm sức để đi sâu đi sát cơ sở, lắng nghe nguyện vọng của người dân và giải quyết các vấn đề phức tạp đòi hỏi trí tuệ cảm xúc, sự thấu cảm xã hội và nhãn quan chính trị, những kỹ năng mà không một thuật toán nào có thể mô phỏng.

. Thưa ông, trong bối cảnh AI đang tái định nghĩa cấu trúc kinh tế thế giới, TP.HCM sẽ chủ động tạo ra sự khác biệt nào trong chuỗi giá trị AI toàn cầu để thiết lập một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tính đột phá và bền vững?

+ Thay vì cạnh tranh trực tiếp về quy mô với các mô hình ngôn ngữ khổng lồ của các nước tiên tiến, thành phố cần xây dựng một “ngăn xếp công nghệ cốt lõi” độc lập, bao gồm các mô hình ngôn ngữ, hạ tầng đám mây và dữ liệu huấn luyện mang tính bản địa. Đội ngũ kỹ sư Việt Nam có lợi thế cạnh tranh nhờ sự am hiểu sâu sắc về văn hóa, hành vi người tiêu dùng và hệ thống pháp lý, quy định của chính quyền. Việc phát triển các giải pháp AI đặc thù cho y tế, giáo dục, luật pháp và dịch vụ công của Việt Nam sẽ tạo ra một lợi thế vững chắc mà các đội ngũ gia công quốc tế không thể dễ dàng sao chép.

Thành phố cần dồn lực phát triển đô thị khoa học công nghệ phía Bắc với trọng tâm là các ngành chiến lược như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn và thiết bị bay không người lái. Đặc biệt, cần tận dụng tối đa Nghị quyết 260/2025/QH15 để thiết lập các khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát tại khu vực này, giúp các doanh nghiệp, startup và tập đoàn công nghệ lớn an tâm thử nghiệm các sản phẩm AI đột phá trước khi tung ra thị trường.

Ngành công nghệ của thành phố cần nâng cấp từ mô hình gia công phần mềm giá rẻ sang việc tự làm chủ và sản xuất các sản phẩm, giải pháp AI. Để hỗ trợ quá trình này, chính quyền cần đóng vai trò là khách hàng lớn đầu tiên bằng cách áp dụng rộng rãi mô hình hợp tác công - tư, đặt hàng các dự án lớn về hạ tầng số, trung tâm dữ liệu và an ninh mạng đối với các doanh nghiệp công nghệ nội địa.

Để giải quyết bài toán nhân lực, cần tăng cường sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, đại học và viện nghiên cứu, tập trung đào tạo các khối ngành STEM, bán dẫn và AI. Đồng thời, thành phố nên áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội như siêu khấu trừ chi phí nghiên cứu và phát triển để thu hút và giữ chân các doanh nghiệp công nghệ mũi nhọn.

Xin cảm ơn ông!

TPHCM cần tận dụng tối đa Nghị quyết 260/2025/QH15 để thiết lập các khung thể chế thử nghiệm có kiểm soát tại khu vực AI