Giá dầu, vàng đồng loạt nổi sóng trước xung đột tại Trung Đông

Trong khi giá dầu thô vọt tăng 8% do lo ngại tuyến đường huyết mạch Hormuz bị tê liệt, giá vàng cũng ghi nhận những mốc giá mới khi dòng vốn ráo riết tìm nơi trú ẩn.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng bên cạnh những cú sốc tâm lý ngắn hạn, thị trường đang bắt đầu quá trình chiết khấu rủi ro một cách thận trọng trước các kịch bản thực tế về nguồn cung và đà phục hồi kinh tế.

Tâm điểm giá dầu

Giá dầu đã tăng hơn 8% lên mức cao nhất trong nhiều tháng vào thứ Hai (2-3) khi Mỹ và Israel đẩy mạnh các cuộc tấn công tại Iran. Giá dầu thô Brent tương lai có lúc chạm mức cao 82,37 USD/thùng. Giá dầu thô West Texas Intermediate của Mỹ tăng 5,36 USD, tương đương 8%, lên mức 72,38 USD/thùng sau khi đã chạm mức cao 75,33 USD trước đó.

Hầu hết chủ tàu chở dầu, các tập đoàn dầu mỏ lớn và các công ty thương mại đã tạm dừng vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz sau khi Tehran cảnh báo các tàu không được di chuyển qua tuyến đường thủy này.

Theo PGS.TS Võ Đình Trí, Trường IPAG Business School Paris (Pháp), rủi ro chính đối với thị trường dầu mỏ vẫn là kịch bản phong tỏa eo biển Hormuz, nơi kết nối Vùng Vịnh với Vịnh Oman mà Iran thường xuyên đe dọa sẽ làm tê liệt. Đây là tuyến đường hàng hải huyết mạch kết nối các quốc gia sản xuất dầu giàu có ở Trung Đông với phần còn lại của thế giới.

"Nếu eo biển Hormuz bị tê liệt, giá dầu có thể lên đến 100 USD/thùng. Một khi mức giá này được thiết lập, áp lực lạm phát sẽ ngay lập tức lan tỏa trên quy mô toàn cầu, đe dọa đà phục hồi kinh tế của nhiều quốc gia.

Tuy nhiên việc giá dầu vượt ngưỡng 100 USD cũng khó xảy ra vì sự hiện diện của các đồng minh trong khối OPEC với năng lực sản xuất dự phòng dồi dào, có thể nhanh chóng bù đắp phần nào sự thiếu hụt.

Ngành công nghiệp dầu đá phiến của Mỹ hiện đã đạt trình độ công nghệ và sản lượng rất lớn, sẵn sàng tung ra thị trường khi giá bắt đầu leo thang. Các quốc gia tiêu thụ dầu lớn đều có kho dự trữ chiến lược được chuẩn bị kỹ lưỡng để can thiệp vào thị trường trong những tình huống khẩn cấp" - tiến sĩ Võ Đình Trí nhận định.

Theo giới phân tích, trong cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái giữa Iran và Israel, với sự tham gia của Hoa Kỳ trong Chiến dịch Midnight Hammer, xuất khẩu dầu ở Vùng Vịnh đã tránh được sự gián đoạn lớn. Điều này có thể dự đoán được vì việc cắt đứt dòng xuất khẩu ở Vùng Vịnh chắc chắn sẽ làm dừng hoạt động xuất khẩu dầu của chính Iran.

Khi Chiến tranh 12 ngày diễn ra, Iran nhận thấy họ không đối mặt với một cuộc khủng hoảng sinh tồn vì xuất khẩu dầu vẫn tiếp tục không bị cản trở, và Tehran không cố gắng nhắm mục tiêu vào các tài sản dầu mỏ hoặc vận tải biển của các nước Ả Rập vùng Vịnh.

Tuy nhiên, cục diện lần này đã thay đổi hoàn toàn khi Iran quyết định phong tỏa tuyến hàng hải huyết mạch này. Sự tồn tại của sáu quốc gia sản xuất dầu lớn tại Vùng Vịnh hiện đang bị đe dọa trực tiếp do sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào eo biển Hormuz để tiếp cận thị trường thế giới.

Số liệu thống kê cho thấy mức độ rủi ro cực lớn. Trong khi Ả Rập Xê-út phụ thuộc 89%, Iraq là 97% và UAE là 66%, thì các quốc gia như Kuwait, Qatar và chính Iran lại phụ thuộc hoàn toàn 100% vào con đường thủy chiến lược này.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một khi Iran làm gián đoạn vận tải dầu của các nước Ả Rập vùng Vịnh tại eo biển Hormuz bằng xuồng tấn công nhanh, máy bay không người lái hoặc ngư lôi, kịch bản này có thể khiến giá dầu vượt quá 90 USD mỗi thùng.

Nếu kịch bản Hoa Kỳ hoặc Israel trực tiếp tấn công các cơ sở dầu mỏ của Iran như đảo Kharg, các giàn khoan ngoài khơi hoặc các nhà máy lọc dầu xảy ra, việc phá hủy cơ sở hạ tầng có thể khiến giá dầu vượt ngưỡng 100 USD mỗi thùng do nguồn cung bị loại bỏ trong thời gian dài.

Kịch bản cuối cùng là Iran trực tiếp tấn công các cơ sở dầu mỏ của các nước Ả Rập Vùng Vịnh, bao gồm các mỏ sản xuất và cảng xuất khẩu. Đây là kịch bản tồi tệ nhất, có thể dẫn đến một đợt tăng giá dầu lịch sử, tiềm năng vượt mức 130 USD mỗi thùng như đã từng xảy ra vào năm 2022 sau khi Nga tấn công Ukraine.

Các chuyên gia phân tích CSIS đánh giá: “Năng lực bỏ qua eo biển Hormuz hiện nay rất hạn chế. Đường ống Đông-Tây của Ả Rập Xê-út chỉ có thể chuyển hướng chưa đến một nửa lượng xuất khẩu của mình sang Biển Đỏ.

UAE có thể chuyển hướng khoảng một nửa lượng xuất khẩu qua đường ống đến cảng Fujairah. Các quốc gia khác như Iraq, Kuwait, Bahrain và Qatar hoàn toàn không có khả năng bỏ qua eo biển này cho xuất khẩu dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng."

Những diễn biến của thị trường tài chính

Đánh giá tác động diễn biến địa chính trị tại Trung Đông hiện nay, Tiến sĩ Quách Mạnh Hào, Giảng viên Đại học Lincoln (Anh) nhận định có ba hệ quả then chốt từ sự kiện này đối với thị trường tài chính.

Thứ nhất, giá dầu được dự báo sẽ chịu áp lực tăng giá mạnh mẽ. Thứ hai, hoạt động vận chuyển đường biển sẽ trở nên khó khăn, đặc biệt là sự tắc nghẽn đáng lo ngại tại khu vực eo biển Hormuz. Thứ ba, giới đầu tư sẽ có xu hướng tất yếu là tìm kiếm các loại tài sản trú ẩn an toàn.

Với thị trường chứng khoán, thị trường sẽ phản ứng thận trọng và tiêu cực nhưng chỉ trong ngắn hạn. Sự sụt giảm này có thể chỉ diễn ra vào đầu ngày giao dịch tới hoặc thậm chí chỉ là trong phiên sáng, sau đó thị trường sẽ dần phục hồi và quay trở lại quỹ đạo bình thường dựa trên các câu chuyện kinh tế căn bản.

Phiên giao dịch sáng thứ Hai (2-3), thị trường chứng khoán đỏ lửa khi có cú rớt 49 điểm ngay khi mở cửa dù nhiều cổ phiếu thuộc họ dầu khí tăng trần.

Những biến động giá dầu đang tạo ra đà tăng song song cho vàng khi các nhà đầu tư phòng ngừa áp lực lạm phát từ các kịch bản gián đoạn nguồn cung.

Theo chuyên gia tài chính Trần Đình Phương, xung đột giữa Mỹ và Iran tạo ra một bối cảnh đặc biệt khi cả đồng USD và vàng cùng trở thành những kênh trú ẩn an toàn cạnh tranh trực tiếp để thu hút dòng vốn đầu tư. Trong giai đoạn đầu của xung đột, sức mạnh của đồng USD có thể tạm thời kiềm chế đà tăng giá của vàng vì các nhà đầu tư thường ưu tiên tính thanh khoản cao từ thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ.

Tôi cho rằng phản ứng tiêu cực ban đầu có thể bị đẩy lên thái quá do yếu tố tâm lý đám đông. Sau cú sốc ngắn hạn đó, thị trường sẽ bước vào giai đoạn quan sát để chiết khấu thông tin vào giá một cách thận trọng.

Điều cần lưu ý ở đây là trong khi sự sụt giảm của thị trường có thể kết thúc rất nhanh thì chính quá trình hồi phục và diễn biến sau đó mới là giai đoạn thực sự kéo dài và cần sự theo dõi sát sao.

Tiến sĩ Quách Mạnh Hào, Giảng viên Đại học Lincoln (Anh)

Tuy nhiên, khi các cuộc xung đột có xu hướng kéo dài thì lợi thế thường nghiêng về phía vàng nhiều hơn bởi nỗi lo ngại về suy thoái kinh tế bắt đầu gây áp lực lên giá dầu và các hoạt động sản xuất toàn cầu.

Chính vì lý do này, các nhà quản lý danh mục đầu tư chuyên nghiệp thường thực hiện chiến lược điều chỉnh tỉ trọng bằng cách tăng mức phân bổ vào vàng lên khoảng 10% đến 15% trong suốt thời gian xảy ra xung đột, thay vì duy trì mức tỉ trọng chiến lược thông thường chỉ từ 5% đến 8%.

Với thị trường tiền số, đặc biệt đồng tiền bitcoin, giá không nhiều biến động, thậm chí giảm 2% xuống vùng giá 66.000 USD khi thông tin về xung đột Trung Đông diễn ra. Nguyên nhân, giá dầu leo mức cao dẫn đến kỳ vọng rủi ro lạm phát gia tăng đang gây tiêu cực cho các tài sản rủi ro và bitcoin.