Tái chiếm sau khi thi hành án, xử sao?

Thực tế xảy ra không ít vụ tái chiếm tài sản thi hành án nhưng các cơ quan chức năng lúng túng, không xử lý được, người có quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm chỉ biết kêu trời vì thắng kiện cũng như không…

Ông Đ. có một căn nhà ở quận 5, TP.HCM, giáp ranh với nhà ông P. Cho rằng ông P. đã che chắn mất phần giếng trời trên không gian đất của mình (được UBND quận 5 cấp giấy hồng năm 2006), ông Đ. đã khởi kiện ông P. ra TAND quận 5.

Tái chiếm không gian

Cả hai cấp tòa sơ, phúc thẩm đều buộc ông P. phải tháo dỡ phần che chắn diện tích giếng trời là 5,20 m² (0,8 x 6,5 m) nằm phía trên phần diện tích đất đã cấp chủ quyền cho ông Đ. Ông P. không được sử dụng khoảng không gian trên phần diện tích đất này với bất cứ hình thức nào.

Ngày 3-7-2009, ông P. đã tự nguyện thi hành án, tháo dỡ hết phần diện tích che chắn giếng trời theo đúng như án tòa. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, ông P. tiếp tục tái lập hiện trạng cũ, thậm chí còn đổ bê tông che chắn phần không gian tranh chấp.

Cơ quan chức năng bó tay

Ông Đ. khiếu nại ra UBND phường. Giải quyết, UBND phường buộc ông P. tháo dỡ phần diện tích che chắn nhưng ông P. không chấp hành. Sau đó, thanh tra xây dựng quận đã lập biên bản đối với hành vi xây dựng không phép của ông P. UBND quận gửi thông báo yêu cầu ông P. tháo dỡ phần che chắn diện tích này nhưng ông P. vẫn coi như không có chuyện gì xảy ra.

Bức xúc, ông Đ. khiếu nại lên UBND quận 5 thì hồ sơ được chuyển về thanh tra xây dựng quận và UBND phường. Tại đây, ông Đ. được các cán bộ hướng dẫn gửi đơn đến công an quận đề nghị xem xét, xử lý ông P. về hành vi không chấp hành án. Ngày 16-5, Công an quận 5 gửi thông báo chuyển đơn về Thanh tra xây dựng quận 5. Theo công an quận, ông P. đã tự nguyện thi hành án xong vào ngày 3-7-2009 theo đúng bản án đã tuyên nên không phạm tội này.

Ông Đ. khởi kiện lại vụ án nhưng TAND quận 5 từ chối nhận đơn. Bởi lẽ theo điểm c Điều 168 Bộ luật Tố tụng dân sự, tòa sẽ không thụ lý, giải quyết nếu tranh chấp đó đã được giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của tòa hoặc quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền…

Hết cách, ông Đ. khiếu nại tới Chi cục Thi hành án quận 5. Chi cục trả lời là bản án đã được thi hành xong bằng biên bản tự nguyện thi hành án của ông P. nên bây giờ chi cục không còn trách nhiệm nữa.

Giải quyết: Còn tranh cãi

Trong vụ việc, rõ ràng quyền lợi hợp pháp của ông Đ. đã bị ông P. cố tình xâm phạm. Một vấn đề đặt ra: Có thể xử lý hành vi tái chiếm không gian của ông P. được hay không? Xử lý hình sự, hành chính hay khởi kiện dân sự?

Về mặt hình sự, nhiều chuyên gia mà chúng tôi trao đổi đều bày tỏ băn khoăn trước khả năng ông P. phạm tội không chấp hành án (Điều 304 BLHS). Họ có chung nhận định như Công an quận 5 là tội này áp dụng cho những người cố tình không chấp hành bản án dù đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế cần thiết, trong khi ở đây ông P. tự nguyện thi hành đúng như bản án rồi. Còn với hành vi tái chiếm của ông, cả điều luật lẫn các văn bản hướng dẫn cũng như khoa học pháp lý hình sự về tội này đều không đề cập, xử lý e là không ổn.

Về mặt dân sự, một luật sư Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng tòa phải thụ lý, giải quyết yêu cầu khởi kiện mới của ông Đ. với lập luận: Sự kiện lấn chiếm không gian xảy ra trong thời điểm khác, làm xâm phạm đến quyền lợi hợp pháp của ông Đ. Tuy nhiên, nhiều ý kiến không đồng tình với quan điểm này bởi bản chất tranh chấp, đối tượng tranh chấp chỉ là một nên dù có xảy ra ở thời điểm khác thì tòa cũng không thể thụ lý, giải quyết lại.

Theo một thẩm phán TAND quận 3, trường hợp này trách nhiệm thuộc về phía cơ quan thi hành án vì ông P. đang tái chiếm phần không gian mà tòa đã tuyên thuộc quyền sử dụng của ông Đ., tức bản án vẫn chưa được thi hành xong. Cơ quan thi hành án phải tiếp tục tổ chức cưỡng chế, tháo dỡ phần che chắn để trả lại không gian cho ông Đ.

Lại có ý kiến phân tích ngược lại: Về nguyên tắc, khi ông P. đã tự nguyện thi hành đúng bản án, cơ quan thi hành án đã bàn giao phần không gian tranh chấp cho ông Đ. xong là quá trình thi hành án kết thúc. Nếu lập luận như trên thì có khả năng vụ thi hành án sẽ kéo dài mãi mãi và cứ mỗi lần ông P. tái chiếm phần không gian này, cơ quan thi hành án lại phải vào cuộc hay sao?

Quan điểm được nhiều người đồng tình: Theo một thẩm phán Tòa Dân sự TAND TP.HCM, với trường hợp này, UBND quận 5 có trách nhiệm xử lý công trình vi phạm trật tự xây dựng đô thị theo Nghị định 23/2009 và Nghị định 180/2007 là buộc ông P. phải tháo dỡ phần xây dựng không phép, nếu ông P. không thực hiện thì cưỡng chế. Chi phí tháo dỡ do ông Đ. bỏ ra, sau đó ông có quyền khởi kiện yêu cầu ông P. thanh toán (nếu muốn).

HOÀNG YẾN