Án xử sai do kết luận giám định

Chấp nhận kết luận giám định sai thực tế, xác minh lý lịch tư pháp của bị cáo không kỹ dẫn đến xử sai là hai tình huống nổi bật mà Tòa Hình sự TAND Tối cao vừa đưa ra rút kinh nghiệm với các tòa địa phương…

Trong quá trình xét xử, các cơ quan tố tụng thường căn cứ vào các kết quả giám định để làm chứng cứ chứng minh tội phạm. Tuy nhiên, Tòa Hình sự TAND Tối cao cho rằng không phải kết luận giám định nào cũng đúng. Do vậy khi xét xử, các thẩm phán cần thận trọng để đánh giá đúng tính hợp pháp (về hình thức) và chuẩn xác (về nội dung) của kết luận giám định.

Từ vai trái biến thành… vai phải

Tòa Hình sự TAND Tối cao lấy vụ Nguyễn Thanh Hải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cố ý gây thương tích để làm ví dụ. Trong vụ án này, kết quả giám định thương tích của người bị hại có mâu thuẫn, không trùng khớp với các thương tích được ghi tại giấy y chứng (giấy khám vết thương ban đầu của người bị hại) của BV Quân đoàn 4 và không đúng với thực tế thương tích trên người bị hại.

Cụ thể, giấy y chứng khám thương của BV Quân đoàn 4 xác định người bị hại bị “rách da đầu vùng định chẩm 1 cm x 3 cm, chấn thương bả vai trái (T) và gò má trái (T)”. Đây cũng là thương tích thực tế trên người nạn nhân. Thế nhưng kết luận giám định của Sở Y tế tỉnh Đồng Nai lại xác định người bị hại bị “đa chấn thương đầu, mặt, vai phải (P) với thương tật là 11% tạm thời”.

Theo Tòa Hình sự TAND Tối cao,các thẩm phán cần thận trọng để đánh giá đúng tính hợp pháp và chuẩn xác của kết luận giám định. Trong ảnh: Một phiên xử về tội cố ý gây thương tích. Ảnh minh họa: HTD

Mặc dù sau đó Sở Y tế tỉnh Đồng Nai đã có văn bản đính chính với nội dung “thương tích bên phải (P) thành bên trái (T)” nhưng Tòa Hình sự cho rằng việc đính chính này là không đúng quy định. Bởi lẽ Sở Y tế chỉ căn cứ vào các tài liệu có trong hồ sơ giám định để đính chính mà không tiến hành khám, kiểm tra lại các thương tích trên người nạn nhân. Do đó, việc tòa địa phương chấp nhận kết luận giám định thương tích trên và coi đó là căn cứ để xét xử đối với bị cáo Hải là không đúng.

Xử bị cáo với tên… người khác

Bên cạnh đó, theo Tòa Hình sự, nhân thân của bị cáo là một trong những căn cứ để định khung hình phạt và quyết định hình phạt. Việc xác định đúng nhân thân bị cáo giúp cho hội đồng xét xử áp dụng đúng pháp luật, xét xử đúng người, có mức án phù hợp với bị cáo và giúp cho việc thi hành án được hiệu quả.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn có vụ cơ quan điều tra xác định sai tên và lý lịch tư pháp của bị cáo, khi xét xử tòa cũng không kiểm tra kỹ, dẫn đến việc xét xử bị cáo với tên… người khác. Theo Tòa Hình sự TAND Tối cao, đây là một sai sót hết sức đáng tiếc nên đề nghị các tòa cần phải lưu ý rút kinh nghiệm để tránh lặp lại.

Chẳng hạn như vụ bị cáo Trần Anh Tuyên (còn gọi là Tuyên “cụt”) bị kết án về tội giết người. Bị cáo sinh năm 1976, là con của ông TVM và bà NTQ, trú huyện Nho Quan (Ninh Bình). Do công an địa phương sơ suất khi xác minh lý lịch tư pháp nên cơ quan điều tra đã xác định nhầm với một người khác cũng tên Trần Anh Tuyên (còn gọi là Hoàng Hữu Tuyên, Hoàng Hữu Hà). Người này cũng sinh năm 1976, cũng trú huyện Nho Quan (Ninh Bình) nhưng là con của ông HHS và bà NTC. Điều đáng nói là người này đang làm ăn, sinh sống bình thường tại địa phương và không hề vi phạm pháp luật.

Sau đó, các cơ quan tố tụng TP.HCM đã khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đối với Tuyên “cụt”. Trong quá trình thi hành án, cơ quan công an phát hiện ra sai sót về nhân thân của Tuyên “cụt” nên đã đề nghị và viện trưởng VKSND Tối cao đã kháng nghị giám đốc thẩm. Tại quyết định giám đốc thẩm ngày 7-12-2011, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã hủy cả bản án sơ thẩm của TAND TP.HCM lẫn bản án phúc thẩm của Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM để điều tra lại từ đầu theo thủ tục chung.

Thường xuyên rút kinh nghiệm

Với các dạng sai sót trên, Tòa Hình sự TAND Tối cao nhận xét có nhiều nguyên nhân khác nhau, cả chủ quan lẫn khách quan. Nguyên nhân chủ quan thường là do lỗi vô ý của thẩm phán hoặc do trình độ nhận thức còn hạn chế. Nguyên nhân khách quan là do tình hình tội phạm ngày càng tinh vi, án hình sự ngày càng phức tạp, còn tồn tại nhiều bất cập về quy định và hướng dẫn nên việc đánh giá chứng cứ, áp dụng pháp luật gặp không ít khó khăn…

Từ đó, Tòa Hình sự đã kiến nghị TAND Tối cao tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho thẩm phán tòa án các cấp, thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng nghiên cứu hồ sơ, kỹ năng xét xử cũng như cập nhật thông tin văn bản mới cho đội ngũ thẩm phán. Mặt khác, đối với những tình huống phức tạp, TAND Tối cao cũng cần có văn bản hướng dẫn kịp thời cho các tòa địa phương và phổ biến cho toàn ngành thực hiện. Ngoài ra, việc tổ chức thường xuyên các buổi rút kinh nghiệm trong công tác xét xử cho thẩm phán tòa án các cấp là việc nên làm.

HỒNG TÚ