Thông tin từ hãng tin BBC, từ ngày 26-6 đến 16-7, Tòa án Công lý Quốc tế LHQ (ICJ) sẽ xét xử vụ Úc kiện chương trình săn cá voi của Nhật, yêu cầu ICJ ra phán quyết buộc Nhật phải ngưng săn cá voi dưới mọi hình thức. Cùng với Na Uy, Iceland, đảo Greenland và quần đảo Faroe thuộc Đan Mạch, Nhật được biết đến là một nước có hoạt động săn cá voi mạnh.
Lịch sử săn cá voi ở Nhật có từ rất sớm, đầu thế kỷ XII. Đến thế kỷ XX, săn cá voi ở Nhật phát triển mạnh, chủ yếu vì mục đích thương mại, Nhật phải mở rộng biên độ săn cá voi ra xa hơn vì nguồn cá ở gần ít dần. Nhật bắt đầu nhắm đến Nam Đại Dương (vùng biển bao quanh Nam Cực - sau này trở thành khu vực săn cá voi chính của Nhật) và khái niệm tàu nhà máy chế biến cá voi xuất hiện, kèm theo đó là các tàu đông lạnh để di chuyển thịt cá về Nhật.
Nhân danh khoa học
Hiệp định Quốc tế về điều chỉnh săn cá voi (ICRW) được thành lập năm 1946 nhằm bảo tồn tài nguyên cá voi. Ủy ban Săn cá voi Quốc tế (IWC) được thành lập năm 1949 đưa ra các quy định về săn cá voi. Tuy nhiên, nhiều nhà chỉ trích cho rằng cả ICRW và IWC đều không đủ sức mạnh quản lý việc săn cá voi.
Trong gần 10 năm (1972-1981), IWC đã không thể thông qua đề xuất ngưng săn cá voi vì mục đích thương mại của Hội nghị môi trường LHQ, mãi đến năm 1982 mới thống nhất được (Nhật bác bỏ) và đưa vào thực hiện vào năm 1986. Nhật vẫn tiếp tục săn cá voi nhờ tận dụng điều khoản thứ tám của ICRW: Cho phép các nước sử dụng mục đích nghiên cứu khoa học như một giấy phép đặc biệt để săn cá voi.
Biểu tình phản đối săn cá voi ở Úc. Ảnh: BLOGSPOT.COM
Trong hai năm 1987-1988, IWC hai lần khuyến cáo Nhật ngưng săn cá voi đến khi nào các rắc rối xung quanh giấy phép đặc biệt được giải quyết nhưng Nhật làm lơ. Cố Tổng thống Mỹ Ronald Reagan từng phản ứng bằng cách chấm dứt thỏa thuận cho ngư dân Nhật đánh bắt trong vùng biển của Mỹ.
Theo yêu cầu của IWC, việc nghiên cứu phải phục vụ cho mục đích quản lý cá voi, các thành viên phải báo cáo thông tin nghiên cứu. IWC đã từng ra 19 nghị quyết lên án Nhật không tuân thủ các điều trên và yêu cầu Nhật ngưng sử dụng giấy phép đặc biệt.
Năm 1994, IWC thành lập Khu bảo tồn cá voi ở Nam Cực (SCWS), cấm săn cá voi vì thương mại trong khu vực này. Nhật là nước duy nhất phản đối. Và bằng ảnh hưởng của mình, Nhật đã vận động để các nước vùng Caribe bỏ phiếu bãi bỏ SCWS vào năm 2000 và mở rộng vùng săn cá voi ra Thái Bình Dương, châu Phi, Đông Nam Á.
Giằng co trên biển
Hiện nay, mỗi năm vào mùa thu và mùa đông, Nhật đều đưa các đội tàu đến Nam Đại Dương để săn cá voi. Mùa xuân năm sau, các đội tàu này trở về cùng với cả ngàn con cá voi. Thịt cá sau đó được Nhật bán cho các nhà hàng.
Nhật luôn khẳng định mình ủng hộ bảo vệ động vật có nguy cơ tuyệt chủng, hành động săn cá voi là cần thiết, cốt để nghiên cứu, thu thập thông tin nhằm bảo vệ loài cá voi, thịt cá voi sau đó được bán ra thị trường là hoàn toàn phù hợp với quy định quốc tế. Thêm nữa quy mô săn bắt của Nhật không ảnh hưởng đến số lượng cá voi trong tự nhiên.
Tuy thế, hoạt động săn cá voi của Nhật đã trở thành chủ đề tranh cãi giữa Nhật với các nước, các tổ chức phản đối săn cá voi. Nhật luôn cho rằng nguồn cơn của sự phản đối là do khác biệt về văn hóa.
Năm 2002, báo New York Times đăng một lá thư của Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên có chữ ký của một nhóm nhà khoa học quốc tế, khẳng định chương trình nghiên cứu cá voi của Nhật không đáng tin, cáo buộc Nhật dùng nó như một cái cớ để lẩn tránh trách nhiệm của mình với cộng đồng thế giới.
Tổ chức Bảo toàn động vật biển quốc tế Sea Shepherd được biết là tổ chức có hành động chống đối Nhật săn cá voi rõ rệt nhất. Đầu năm nay, một đội tàu săn cá voi của Nhật đã xung đột với đội tàu chống săn cá voi của Sea Shepherd chi nhánh ở Úc tại Nam Đại Dương khi đội tàu của Sea Shepherd cố ngăn cản đội tàu của Nhật tiếp nhiên liệu để tiếp tục săn cá voi. Năm 2010, một tàu của Sea Shepherd tại Úc bị chìm trong cuộc xung đột với tàu săn cá voi của Nhật.
Úc cũng được cho là nước phản đối hoạt động săn cá voi của Nhật dữ dội nhất, cùng với New Zealand, Anh. Theo các nước này, săn cá voi là hành động tàn nhẫn không thể chấp nhận, dù với lý do làm thực phẩm hay nghiên cứu, gây nguy cơ tuyệt chủng.
Mới nhất, tháng 2 vừa rồi, Bộ trưởng Môi trường Úc Tony Burke gửi công hàm phản đối Nhật săn cá voi trong vùng đặc quyền kinh tế của Úc ở Nam Đại Dương. Úc đã tuyên bố khu vực 200 hải lý xung quanh lãnh thổ Nam Cực thuộc Úc là khu đặc quyền kinh tế vào năm 1994.
Viện đến pháp lý
Tháng 12-2007, Úc thông báo sẽ giám sát các tàu săn cá voi của Nhật vào các vùng biển của Úc nhằm thu thập chứng cứ chuẩn bị cho khả năng kiện tụng quốc tế. Tháng 1-2008, Úc bắt đầu triển khai tàu theo đuổi, quan sát hoạt động của tàu săn cá voi Nhật.
Một tháng sau, Úc công khai một số bức ảnh cho thấy tàu Nhật săn nhiều loài cá voi khác nhau và săn cả cá voi con. Úc bác bỏ luận điệu săn cá voi cho nghiên cứu khoa học của Nhật là không có cơ sở. Cuối năm 2009, Úc cảnh cáo sẽ kiện Nhật lên ICJ. Tháng 5-2010, Úc chính thức đệ đơn kiện Nhật lên ICJ. Trong đơn kiện gửi ICJ, Úc nêu rõ: Chương trình săn cá voi của Nhật là vì mục đích thương mại, không phải vì mục đích khoa học, không đủ điều kiện để có giấy phép săn bắt đặc biệt.
New Zealand đề nghị được trình bày tại ICJ trong quá trình xét xử đơn kiện Nhật của Úc với tư cách thành viên của Hiệp định săn cá voi và đã được ICJ đồng ý. New Zealand vào tháng 2-2013 cũng đã gửi đơn lên ICJ, tố cáo Nhật không đủ tư cách để có được giấy phép đặc biệt săn cá voi phục vụ nghiên cứu khoa học.
Phiên tòa xử Úc kiện Nhật sẽ bắt đầu với các phiên thẩm vấn các bên liên quan, đầu tiên là Úc, tiếp đó là Nhật rồi tới New Zealand. Quá trình ra phán quyết của ICJ sẽ kéo dài sáu tháng, phán quyết này có giá trị pháp lý và các bên không có quyền kháng cáo.
Chưa biết kết quả vụ kiện này sẽ thế nào. Về phía Nhật, BBC dẫn lời Bộ trưởng Bộ Ngư nghiệp Nhật Yoshimasa Hayashi khẳng định săn cá voi là một hoạt động văn hóa của Nhật và nước này sẽ không bao giờ từ bỏ.
Bộ trưởng Tư pháp Úc Mark Dreyfus tỏ rõ quyết tâm sẽ buộc Nhật chấm dứt việc tàn sát cá voi. Theo một số bức điện ngoại giao Mỹ rò rỉ tháng 1-2011, giới chức Úc hy vọng trường hợp phán quyết của ICJ không buộc được Nhật chấm dứt hoàn toàn săn cá voi thì ít nhất quá trình kiện tụng sẽ gây khó khiến Nhật giảm đi quy mô săn bắt.
Theo Đô đốc hải quân đã về hưu của Úc James Goldrick, yếu tố địa chính trị, cụ thể là tranh chấp quần đảo Senkaku/Điếu Ngư với Trung Quốc cũng có phần trong cuộc chiến cá voi giữa Nhật và Úc. Nhật cương quyết trong cuộc chiến cá voi với Úc vì không muốn Trung Quốc nhìn thấy sự yếu thế của mình.
Đô đốc James Goldrick nhận định cuộc chiến cá voi sẽ còn lâu mới kết thúc. Theo ông, cách duy nhất để Nhật chấm dứt săn cá voi là tạo ra một tổ chức vận động chống săn cá voi ngay trong nước Nhật. Khả năng Nhật sẽ dần từ bỏ săn cá voi nếu được vận động rất cao vì hiện các khảo sát cho thấy chỉ 5% dân Nhật tiêu thụ thịt cá voi.
| Theo trang tin Takepart.com (Mỹ), hai năm qua, Iceland tạm ngưng săn cá voi vì kinh tế Nhật (thị trường tiêu thụ chính) suy giảm do thảm họa động đất, sóng thần. Hiện Iceland đã xúc tiến khôi phục săn cá voi vì kinh tế Nhật tương đối phục hồi. Một đội tàu săn cá voi của Iceland đã lên đường vào giữa tháng 6, mục tiêu trong năm nay là săn 180 con. Giám đốc Viện Bảo vệ Động vật (Mỹ) Susan Millward lo ngại động thái của Iceland chứng tỏ các nỗ lực ngăn chặn của thế giới đã không có hiệu quả. Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Quốc gia - một tổ chức bảo vệ môi trường ở Mỹ đã gửi đơn kiến nghị chính phủ Mỹ trừng phạt kinh tế các công ty săn cá voi Iceland và các công ty liên quan. |
THIÊN ÂN
