Tiến sĩ Đặng Phạm Thiên Duy, Phó Chủ nhiệm phụ trách nghiên cứu và đổi mới, nhóm bộ môn đổi mới sáng tạo trong kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam nhận định: Một khi TP.HCM định vị AI như một đòn bẩy chiến lược thì dòng chảy đó thẩm thấu vào mọi ngóc ngách của đô thị, từ việc kiến tạo những hệ sinh thái kinh tế mới đến việc nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng sống thực chất cho người dân.

AI như một đòn bẩy chiến lược

. Phóng viên: Trong lộ trình gia nhập nhóm 100 hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động nhất thế giới vào năm 2030, TP.HCM định vị AI là đòn bẩy chiến lược như thế nào để tạo ra những bước nhảy vọt, thay vì chỉ tăng trưởng tịnh tiến như trước đây?

+ Tiến sĩ Đặng Phạm Thiên Duy: Trong lộ trình gia nhập nhóm 100 hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động nhất thế giới vào năm 2030, TP.HCM đang đứng trước một yêu cầu mang tính bản lề phải tạo ra những bước nhảy vọt về mô hình phát triển, thay vì chỉ tiếp tục tăng trưởng theo cách tịnh tiến như trước đây.

Tôi cho rằng điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở cách thành phố định vị vai trò của AI trong chiến lược phát triển dài hạn. Nếu AI chỉ được triển khai ở mức tối ưu từng quy trình riêng lẻ, chẳng hạn số hóa thủ tục hành chính, tự động hóa một số khâu vận hành hay áp dụng chatbot trong dịch vụ công, thì hiệu quả chắc chắn sẽ có nhưng khó tạo ra sự bứt phá thực sự.

Ngược lại, khi AI được đặt vào vai trò tái thiết kế cách vận hành các hệ thống lớn như hành chính công, giao thông đô thị, y tế, giáo dục và kinh tế số, thành phố có thể tạo ra những thay đổi mang tính cấu trúc.

Chính sự thay đổi ở cấp độ hệ thống này mới tạo nên bước nhảy, nơi hiệu quả được lan tỏa theo hiệu ứng dây chuyền giữa các lĩnh vực và các chủ thể trong hệ sinh thái.

. Ông đánh giá thế nào về triển vọng hình thành một AI Hub (một nền tảng kết hợp nhiều công nghệ trí tuệ nhân tạo -AI) tại TP.HCM trong 10-20 năm tới? Tầm nhìn này sẽ đóng góp ra sao vào việc khẳng định vị thế đầu tàu công nghệ của thành phố trong khu vực Châu Á?

+ Để đánh giá triển vọng hình thành một AI Hub tại TP.HCM trong 10 đến 20 năm tới, cần nhìn một cách thực tế và toàn diện vào ba yếu tố cốt lõi: dữ liệu, hạ tầng và năng lực của con người và tổ chức. Đây là ba trụ cột không thể tách rời, bởi thiếu bất kỳ yếu tố nào, hệ sinh thái AI đều khó có thể vận hành bền vững.

Trước hết, AI không thể hoạt động hiệu quả nếu thiếu nền tảng dữ liệu phù hợp. Dữ liệu cần đảm bảo chất lượng cao, cụ thể, chính xác, không trùng lặp và được quản lý bài bản. Điều này bao gồm việc xác định rõ nguồn cung cấp dữ liệu, thẩm quyền thu thập và sử dụng dữ liệu, cũng như cơ chế tiếp cận kết quả phân tích một cách minh bạch và có trách nhiệm. Song song đó là yêu cầu về hạ tầng công nghệ, bao gồm các thiết bị, trung tâm dữ liệu và hệ thống xử lý phải đủ mạnh, đủ ổn định và đủ an toàn để đáp ứng khối lượng dữ liệu ngày càng lớn.

Tuy nhiên, ngay cả khi có dữ liệu và hạ tầng tốt, yếu tố con người và tổ chức vẫn mang tính quyết định. Về phía cung cấp giải pháp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng AI là không thể thiếu.

Tôi muốn nhấn mạnh vai trò của mô hình hợp tác giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu và trường đại học. Trong mô hình này, doanh nghiệp đóng vai trò đặt bài toán thực tế và hỗ trợ nguồn lực triển khai, và khối học thuật đóng góp nền tảng nghiên cứu, tri thức chuyên sâu và đào tạo nhân lực. Khi hai phía gắn kết chặt chẽ, các sản phẩm AI được tạo ra sẽ sát với nhu cầu thị trường hơn, đồng thời tránh được tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn hoặc triển khai thiếu nền tảng khoa học.

Ở phía người sử dụng, người dùng AI cũng cần được trang bị kỹ năng số căn bản để tận dụng hiệu quả công nghệ trong công việc và đời sống. Điều này không chỉ dừng lại ở khả năng sử dụng công cụ, mà còn bao gồm hiểu biết về bảo mật thông tin, quyền riêng tư dữ liệu và cách tương tác có trách nhiệm với các hệ thống AI.

Nhìn chung, giá trị của AI được tạo ra tốt nhất khi có sự đồng sáng tạo giữa bên phát triển và bên sử dụng, bảo đảm rằng công nghệ được xây dựng để giải quyết các nhu cầu thực tiễn thay vì chỉ chạy theo xu hướng kỹ thuật.

Tôi cho rằng trong tương lai gần, con người sẽ không chỉ sử dụng AI như một công cụ ra lệnh - xử lý, mà sẽ làm việc cùng các đồng nghiệp số

. AI sẽ đóng vai trò then chốt ra sao trong việc hỗ trợ thành phố tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, đặc biệt là trong việc giải bài toán nâng cao năng suất lao động đô thị vốn đang đứng trước nhiều thách thức?

+ Ở góc độ thực tiễn, đóng góp rõ rệt nhất của AI hiện nay nằm ở khả năng tự động hóa các tác vụ có quy trình rõ ràng và lặp đi lặp lại. Những công việc như nhập liệu, tóm tắt văn bản, trích xuất và tổng hợp thông tin từ tài liệu, hay xử lý báo cáo định kỳ đã có thể được AI thực hiện với chất lượng ngày càng cao. Điều này giúp tổ chức tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí vận hành, đồng thời giảm áp lực cho người lao động trong các công việc mang tính thủ công.

Ở cấp độ cao hơn, các tổ chức ứng dụng AI nâng cao có thể sử dụng công nghệ này trực tiếp trong quá trình ra quyết định chiến lược. AI cho phép đưa ra các dự báo dựa trên dữ liệu lớn, giải các bài toán tối ưu hóa nguồn lực và cung cấp các phân tích đa chiều từ nhiều kịch bản khác nhau. Nhờ đó, nhà quản lý không chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân hay cảm tính, mà có thêm cơ sở dữ liệu và mô hình phân tích để đưa ra quyết định chính xác hơn.

Người lao động Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ, có lợi thế lớn về khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ mới. Tôi tin rằng nếu được đào tạo đúng cách, lực lượng này có thể tận dụng AI để gia tăng năng suất lao động, giảm thời gian dành cho các công việc thủ công, từ đó tập trung nhiều hơn vào các hoạt động phức tạp mà AI khó thay thế như suy luận, sáng tạo, ra quyết định và quản lý quan hệ con người. Đây chính là hướng chuyển dịch từ lao động dựa trên sức người sang lao động dựa trên tri thức và công nghệ.

Tuy nhiên, quá trình này không phải không có chi phí xã hội. Một số công việc sẽ biến mất hoặc chuyển đổi mạnh mẽ, đòi hỏi người lao động phải liên tục nâng cấp kỹ năng. Đồng thời, khoảng cách số có thể bị mở rộng nếu nhóm người lớn tuổi hoặc nhóm yếu thế không được hỗ trợ tiếp cận công nghệ kịp thời. Đây là bài toán chính sách mà thành phố cần chuẩn bị song song với chiến lược công nghệ, nếu muốn bảo đảm AI trở thành động lực phát triển bao trùm thay vì tạo ra sự phân hóa mới trong xã hội.

AI bắt đầu đi vào đời sống và thị trường lao động

. Việc thúc đẩy AI đô thị được kỳ vọng sẽ khai mở những ngành nghề mới và kiến tạo nên những hệ sinh thái kinh tế chưa từng có tiền lệ tại thành phố như thế nào?

+ Khi AI được tích hợp sâu vào nền kinh tế, một hệ sinh thái mới xoay quanh công nghệ này sẽ dần hình thành. Một ví dụ điển hình là xu hướng tác nhân AI (AI agent), nơi một hệ thống có thể tự lập kế hoạch và thực thi nhiệm vụ như xây dựng kế hoạch marketing, rà soát số liệu, lập trình hoặc xử lý các quy trình nghiệp vụ mà không cần được hướng dẫn quá chi tiết như cách con người tương tác với chatbot hiện nay.

Tôi cho rằng trong tương lai gần, con người sẽ không chỉ sử dụng AI như một công cụ ra lệnh - xử lý, mà sẽ làm việc cùng các đồng nghiệp số, những tác nhân AI có khả năng chủ động đề xuất ý tưởng hoặc đảm nhận một phần công việc trong chuỗi quy trình chung.

Hiện nay đã xuất hiện các nền tảng mua bán tác nhân AI, nơi doanh nghiệp có thể lựa chọn AI chuyên về viết nội dung tiếp thị, tìm kiếm đối tác, hỗ trợ nhân sự hay chăm sóc khách hàng, tương tự như cách thuê freelancer. Điều này mở ra một thị trường dịch vụ hoàn toàn mới, nơi giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm phần mềm, mà nằm ở khả năng tự động hóa và phối hợp công việc giữa con người và AI.

Từ đây, hệ sinh thái kinh tế AI có thể phát triển theo hai hướng. Chiều ngang là các nền tảng quản lý, điều phối và tích hợp nhiều tác nhân AI khác nhau, đóng vai trò như hệ điều hành cho môi trường làm việc thông minh. Chiều dọc là các giải pháp AI chuyên ngành.

Ví dụ, thị giác máy tính có thể được dùng để nhận dạng xe cộ hoặc con người, nhưng nếu một công ty thiết kế nội thất muốn AI đọc bản vẽ xây dựng, hoặc một bệnh viện muốn AI đọc ghi chép bệnh lý viết tay hay dữ liệu từ thiết bị y tế, thì cần các mô hình AI được huấn luyện chuyên biệt cho từng ngữ cảnh.

Nếu được phát triển bài bản, các sản phẩm AI theo hai hướng này hoàn toàn có thể được thương mại hóa ra thị trường quốc tế, qua đó nâng cao vị thế công nghệ của TP.HCM.

. Theo ông, AI sẽ làm thay đổi diện mạo quản trị đô thị và bức tranh kinh tế số của TP.HCM theo hướng nào để thực sự tạo ra những đột phá mang tính cú hích trong thập kỷ tới?

+ AI cũng có tiềm năng thay đổi cách thành phố được quản lý và vận hành. Thay vì chỉ xử lý vấn đề khi sự cố đã xảy ra, AI cho phép hệ thống quản trị đô thị chuyển sang hướng dự báo và tối ưu hóa. Từ giao thông, môi trường đến y tế và hành chính công, AI có thể giúp nhà quản lý nhìn thấy xu hướng, rủi ro và cơ hội sớm hơn, đồng thời giảm tải các công việc thủ công trong bộ máy công quyền, tăng tính minh bạch và cải thiện chất lượng dịch vụ công.

Xin cảm ơn ông!

Khi AI được tích hợp sâu vào nền kinh tế, một hệ sinh thái mới xoay quanh công nghệ này sẽ dần hình thành