Góp ý sửa đổi Bộ luật Dân sự: Nhiều quy định về thừa kế còn bất cập

Tại hội thảo tổng kết việc thi hành Bộ luật Dân sự do Liên đoàn Luật sư Việt Nam vừa tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng các quy định về thừa kế đang bộc lộ nhiều bất cập bởi các tranh chấp thực tế ngày càng phức tạp trong khi luật chưa dự liệu hết...

Điều 642 BLDS quy định người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối này nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Việc từ chối phải lập thành văn bản. Người từ chối phải thông báo cho những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản, cơ quan công chứng hoặc UBND xã, phường, thị trấn nơi có địa điểm mở thừa kế về việc từ chối nhận di sản. Thời hạn từ chối là sáu tháng kể từ ngày mở thừa kế, nếu không thì coi như đã đồng ý nhận di sản.

Không thể ép nhận di sản

Theo luật sư Nguyễn Minh Tâm (Đoàn Luật sư TP.HCM), quy định trên không còn phù hợp. Về hình thức, nếu người từ chối di sản không thông báo cho các chủ thể khác như luật quy định thì coi như đồng ý nhận di sản. Nhưng lúc phân chia di sản, người đó vẫn không nhận di sản thì sao? Không thể ép một người nhận di sản vì đó là quyền tự do cá nhân.

Khai nhận di sản thừa kế tại Phòng Công chứng số 1, TP.HCM. Ảnh: HTD

Thời hạn từ chối là sáu tháng kể từ ngày mở thừa kế cũng không ổn. Hơn nữa, giả sử một người đã từ chối, đã thông báo đầy đủ theo luật nhưng khi chia di sản thì họ lại thay đổi, muốn nhận di sản thì giải quyết sao? Do đó, ông Tâm đề nghị luật nên sửa theo hướng người thừa kế có quyền từ chối di sản trong thời gian chưa chia di sản. Trong thời gian này nếu họ đã từ chối nhưng sau đó lại thay đổi ý kiến, muốn nhận di sản thì cho họ nhận.

Luật sư Hà Thị Thanh (Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Hưng Yên) cũng cho rằng nên quy định hạn cuối cùng của người từ chối di sản là thời điểm chia di sản. Ngoài ra nên giảm bớt các thủ tục từ chối vì rườm rà, không cần thiết. Về quy định thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết, luật chưa nói rõ mốc thời điểm này tính theo đơn vị phút, giờ hay ngày. Ví dụ đối với trường hợp chết bình thường thì dễ nhưng chết do thiên tai, tai nạn… thì thời điểm chết tính theo phút là không thể. Do đó nên quy định tính theo ngày sẽ hợp lý hơn.

Thế nào là chăm sóc nhau như ruột thịt?

Điều 679 BLDS quy định con riêng và cha dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau…

Một đại diện Liên đoàn Luật sư Việt Nam nhận xét quy định trên còn chung chung. Tiêu chí nào để tòa án xác định, đánh giá người con riêng đã chăm sóc bố dượng, mẹ kế như cha, mẹ ruột? Thời gian, dung lượng, độ quan tâm như thế nào, việc quan tâm, chăm sóc phải hiểu là ở cùng một nhà, tắt lửa tối đèn có nhau hay sống xa nhau nhưng chu cấp tiền bạc đầy đủ? Tất cả tiêu chí trên cần phải được luật hóa đầy đủ để tránh cách đánh giá một chiều của người xét xử.

Luật sư Hà Thị Thanh thì chỉ ra điểm chưa ổn về thừa kế thế vị trong trường hợp con riêng với cha dượng, mẹ kế.

Cụ thể, Điều 677 BLDS quy định trong trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống. Điều đáng lưu ý ở đây là người thừa kế thế vị phải là người có cùng huyết thống với người để lại di sản.

Trong khi đó, Điều 679 BLDS lại quy định cho con riêng được hưởng thừa kế thế vị của cha dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con. Giữa hai bên không có quan hệ huyết thống với nhau. Mặt khác, khi cha dượng, mẹ kế chết thì về nguyên tắc coi như quan hệ giữa họ và người con riêng đã chấm dứt nhưng luật vẫn cho hưởng thừa kế thế vị là chưa thuyết phục.

THANH TÙNG